Portaal:Yoga

Yoga (Sanskriet: योग, juk, verenigen, beheersen, ook wel herboren van yuj, verbinden, één maken) is een van de zes orthodoxe of astika filosofische scholen (darsana's) van het hindoeïsme. Yoga leert de geest, het gevoel en het lichaam te beheersen, om daarmee de vereniging met God te bereiken.

In zijn tweede soetra (aforisme) stelde Patanjali (2e eeuw v. Chr.): Yoga is het stilzetten van de wijzigingen van het denken (Yogas citta-vrtti-nirodhah).

In een meer alledaags, westers concept wordt met yoga hathayoga bedoeld: een tak van yoga die bestaat uit een systeem van oefeningen.

Yoga vindt zijn oorsprong op het Indisch subcontinent. De oudste betrouwbare verwijzingen naar yoga zijn te vinden in de Veda's en vooral in de Upanishads.

Rond de eerste eeuwen voor en na het begin van de jaartelling werden de leerstellingen stelselmatig samengevat in de Yogasoetra's van Patanjali. In de middeleeuwen ontstond de hatha-yoga, waarin lichamelijke houdingen (asana's), ademhalingstechnieken en meditatie een plaats kregen.

Vanaf het einde van de negentiende eeuw waren het leraren als Vivekananda die yoga naar Europa en Noord-Amerika haalden. Moderne yogastijlen werden in de twintigste eeuw ontwikkeld door onder anderen Tirumalai Krishnamacharya, B.K.S. Iyengar en Pattabhi Jois. Yoga wordt nu wereldwijd beoefend als spirituele discipline, filosofie en vorm van lichaamsbeweging.

Alexander Smit (1948-1998) was een Nederlands spiritueel leraar en yogaleraar. Op zoek naar een antwoord op levensvragen als Wie ben ik? en Wat moet ik hier? kwam hij uiteindelijk in India terecht, waar hij onderwezen werd door Sri Nisargadatta Maharaj. Hier kreeg hij de spirituele naam Sri Parabrahmadatta Maharaj. Alexander Smit is door zijn directe benadering en vanwege het grote aantal bezoekers van zijn lezingen tot een component van de eeuwenoude Indiase Advaita Vedanta-traditie in Nederland geworden.

Meher Baba (1894 – 1969) was een Indiase goeroe van Iraanse afkomst, die zijn volgelingen liet weten dat hij de Avatar (God in menselijke gedaante) was. Zijn motto Don't Worry, Be Happy is beroemd geworden. Na te zijn geopenbaard door een kus van de 113-jarige Soefi meesteres Hazrat Babajan, werd de 19-jarige Merwan als "Parvardigar" (de Almachtige) erkend door de fakir Sai Baba van Shirdi en diens leerling Upasani Maharaj. Ofschoon Meher Baba de laatste 44 jaar van zijn leven een zelfopgelegd zwijgen volhield, bereikten zijn heilsboodschappen de hele wereld, voornamelijk door middel van zijn uitgebreide reizen en publicaties.

naar het artikel »

In de hindoeïstische mythologie zijn er vijf windgoden van de Oppergod van de Wind, Vayu; dit zijn Apana, Prana Samana, Udana en Vyana. Dit zijn binnen de Yoga tevens de vijf vitale levensstromen. 'Vāyu' is Sanskriet voor blazer en 'prāna' betekent ademen (ook wel levensadem). Er wordt daarom ook naar hem verwezen als de god van het leven. Hij wordt verder omschreven als "Mukhya-Vāyu" (de heerser Vayu) of "Mukhya Prāna" (de heerser van het Leven).

Vayu is volgens hymnes uitzonderlijk mooi en rijdt geruisloos in zijn glanzende paardenspan die voortgetrokken wordt door twee, negenenveertig of ook wel duizend witte en paarse paarden. Een witte vaandel is zijn belangrijkste kenmerk.

Prana wordt ook als gelijkstelling van Vayu gebruikt, en vertegenwoordigt daarbij alle vijf stromen tezamen. Van deze stromen gelooft men dat ze worden opgewekt door het lichaam, en dat ze alle biologische processen beheersen.

Raja yoga is Sanskriet voor de koninklijke weg: een samenstel van oefeningen om de geest te leren beheersen. Het gaat om bewustwording en het vermogen de gedachten in banen te leiden.

Jnana yoga is de weg van (zelf)onderzoek langs de weg van het intellect, gericht op zelfrealisatie, het wegvallen van de grens tussen persoonlijk en goddelijk.

Bhakti yoga is de weg van de bhakti ofwel de devotie, toewijding en liefde voor de Allerhoogste, een goeroe of een profeet. Bij deze yoga hoort de uitdrukking van diepe devotie in riten, ceremoniën en lofliederen.

Karma yoga is de weg van de invulling van het leven om door praktische inspanning tot eenwording te komen en zo net als bij alle andere yoga's bevrijd te worden van de cyclus van dood en wedergeboorte die door karma in stand gehouden wordt. Deze yoga is min of meer gericht op het goddelijke.

Pātañjali heeft in de Yoga Sutra's zijn definitie van yoga uiteengezet als zijnde acht ledematen (अष्टाङ्ग aṣṭ āṅga, "acht ledematen").
Ashtanga-yoga bestaat uit de volgende acht delen:

Yama is de eerste stap op het achtvoudige yogapad uit Patañjali's Yogasoetra's. Er zijn vijf yama's of geloften van zelfonthouding. Men belooft zich te onthouden van geweld, van leugen en bedrog, van diefstal, van onkuisheid en van hebzucht.

ahimsa – satya – asteya – brahmacharya – aparigraha

Niyama is de tweede stap op het achtvoudige yogapad uit de Yogasoetra's van Patanjali. De vijf niyama's zijn de gedragsregels van individuele discipline betreffende reinheid, tevredenheid, soberheid, zelfbeschouwing en toewijding aan het Allerhoogste.

Asana (Sanskriet voor zit(ten), (ver)blijven) is een lichaamshouding waarmee de yogabeoefenaar zijn lichaam fysiek rekt en strekt om daarmee lenigheid, gevoel voor evenwicht, uithoudingsvermogen en vitaliteit te ontwikkelen. De beoefenaar leert echter ook aandacht en alertheid tijdens het mentale beeld, de beweging en het aannemen van de houding. Asana's zijn goed geschikt om grenzen van het lichaam te leren kennen.

Pranayama ('prana' is Sanskriet voor levenskracht en 'yama' betekent beheersing) is de beheersing en regulering van de ademhaling en het prana via het doen van oefeningen. De beoefening van pranayama heeft twee belangrijke doelen. Fysiek is dat het brengen van meer zuurstof in het bloed, waardoor er ook meer zuurstof naar de hersenen wordt aangevoerd. Mystiek zouden de pranayamatechnieken het prana of vitale levensenergie beheersen.

Volledige ademhaling

Zie volledige ademhaling voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De volledige ademhaling is de belangrijkste ademhaling in de yoga. Zij verenigt de volgende drie ademhalingen tot een geheel in een natuurlijke, ritmische beweging:

• middenrifademhaling (ook wel abdominale ademhaling of buikademhaling)
• flankademhaling (ook wel costale ademhaling of borstademhaling)
• sleutelbeenademhaling (ook wel claviculaire ademhaling of hoge ademhaling).

abhyantara bahya stambha vritti – activerende ademhaling – agni prasana – anuloma – anuloma viloma – bhastrika – brahmari – chandra bhedana – chatur mukhi – dirgha sukshma – kapalabhati – kevala kumbhaka – kumbhaka – murcha – nadi sodhana – ohm sahita rechaka – plavini – prachhardana – prana apana samyukta – pratiloma – sahita kumbhaka – sama vritti – samanu – sapta vyahrita – sargarbha sahita kumbhaka – sarva dwara baddha – sithali – sitkari – stambha vritti – sukha purvaka – suksama shwasa prashwasa – surya bhedana – tri bandha kumbhaka – ujjayi – vaya viya kumbhaka – viloma – visama vritti

Pratyahara is de vijfde stap op het achtvoudige yogapad uit de Yogasoetra's van Patanjali. Bij Pratyahara keert men de aandacht, die doorgaans naar buiten gericht is, naar binnen. Hierbij worden gewaarzijn, waakzaamheid en onthechting (filosofie) geleerd.

Dharana is de zesde stap op het achtvoudige yogapad uit de Yogasoetra's van Patanjali. Bij Dharana wordt er gefixeerd op één punt of onderwerp. Dharana is erop gericht de mens te brengen tot zelfverwerkelijking.

Dhyana is de zevende stap op het achtvoudige yogapad uit de Yogasoetra's van Patanjali. Bij Dhyana wordt de geest tot bewustzijn gebracht met als doel zich te bevrijden uit de ketenen van actie en reactie. Dhyana komt ongeveer overeen met meditatie of contemplatie, en tevens met het boeddhistische begrip jhana.

Samadhi is de achtste en laatste stap op het achtvoudige yogapad uit de Yogasoetra's van Patanjali. Samadhi is de staat waarin de menselijke geest volkomen vrij is van activiteit om zich heen, en waarin het bewustzijn ongehinderd is door gedachten.

Yogales in Rishikesh

Bij een bandha (Sanskriet voor gebonden of afsluiting) is er sprake van druk, samentrekking en kracht van of op de spieren. Bandha's worden staand of vanuit de kleermakerszit uitgevoerd in combinatie met pranayama, wat als doel heeft gebundelde hoeveelheden prana vast te houden en te gebruiken.

ajna – hri – jalandhara – jivha – mula – nabhi – swadhi – traya (maha) – uddiyana

Een chakra (Sanskriet voor wiel of cirkel) is een centrum van prana en alle chakra's samen zouden de verbindingen vormen tussen de verschillende energieniveaus op spiritueel, mentaal, emotioneel en fysiek gebied. Ze worden gezien als de knooppunten waarin de vitale levensstromen samenkomen. Deze levensstromen worden nadi's genoemd; shushumna, ida en pingala zijn daarvan de belangrijkste.

muladhara – swadhisthana – manipura – anahata – vishuddha – ajna – sahasrara – (bindu)

Kriya's zijn technieken om het lichaam fysiek te reinigen, door het prikkelen van de afscheidingsmechanismen. In bepaalde yogarichtingen hebben kriya's een andere betekenis, waaronder bepaalde oefeningsseries.

trataka – neti – kapalabhati – dhauti – nauli – basti

Een mantra is een gedicht, woord, een uitspraak, of een lettergreep die het midden houdt tussen een spreuk met magisch effect en een gebed. In sommige gevallen wordt hij herhaald en is hij bedoeld als een continue recitatie. De bekendste mantra is Om.

De mudra (Sanskriet voor zegel of gebaar) is een bepaalde houding met de hand of met beide handen. Mudra's worden al beschreven in de oude Veda's. Een mudra wordt bijvoorbeeld uitgevoerd tijdens het mediteren of het doen van pranayama-oefeningen. Soms kan een mudra ervoor zorgen dat de concentratie beter vastgehouden kan worden. Een yogi verklaart dit doordat de prana-energie beter kan doorstromen tussen de ene en de andere vingers. Op andere momenten is een mudra puur praktisch van nut: vingers sluiten dan een neusgat af wanneer het de bedoeling is dat er door het andere neusgat ingeademd wordt.

ahamkara – buddhi – cup – gomukha – jnana – namasté – ohm – prithvi – shanti – shiva – vishnu – yoni

Maharishi Mahesh Yogi in 1978

Transcendente meditatie (TM) is een aan het eind van de twintigste eeuw bekend geworden vorm van meditatie, geïntroduceerd door Maharishi Mahesh Yogi in de jaren vijftig in India.

Deze vorm van meditatie wordt beoefend door mensen uit alle culturen en van alle geloofsovertuigingen en zonder geloofsovertuigingen.

Oppervlakkig bezien zijn er veel culturele overeenkomsten aan te wijzen tussen Maharishi's Vedische wetenschap en diverse hindoeïstische tradities; in de praktijk lijkt het zowel Maharishi als de meeste TM-beoefenaars te doen om spirituele groei: de ontwikkeling van individu en samenleving in de richting van groter geluk en voorspoed. Alles wat daartoe kan bijdragen is voor de beoefenaar van TM van belang, of het nu tot de sfeer van de religie gerekend wordt of niet.

Een yogadieet is een dieet dat gericht is op lichamelijk en geestelijk welzijn en zuiverheid, voortvloeiend uit de achterliggende spirituele yogafilosofie. Daarbij behoort een aantal voorschriften: voeding mag niet statisch of vergrovend op lichaam of geest uitwerken (tamasisch zijn) zoals bij bedorven voeding, mag niet kunstmatig opwekkend werken zoals bij cafeïne (rajasisch zijn) en moet voedzaam en zuiverend uitwerken (sattvisch zijn) op lichaam en geest.

Een yogaserie bestaat uit een aantal elkaar opvolgende asana's, die vaak een tegengesteld ritme kennen. Bijvoorbeeld doordat er bij elke yogahouding wordt gewisseld tussen de in- en uitademing of doordat de rug om beurten bol en hol wordt gestrekt. Van oudsher bekende yogaseries zijn de Zonnegroet en de Maangroet. Sommige moderne yogastijlen, zoals pilates en vooral ashtanga vinyasa yoga (poweryoga), staan bekend om hun vele yogaseries. De Vijf Tibetanen bestaat uit vijf sets van zogenaamde tandemoefeningen.

• Veda's, datering geschat op 1800 v.Chr.
  • Rigveda: basisveda met de hymnen
  • Samaveda (en,de,fr): zangvorm
  • Yajoerveda (en,de,fr): twee versies: de zwarte en de witte
  • Atharvaveda (en,de,fr): rituelen
• Bhagavad Gita, (ca. 200 v. Chr.)
• Yogasoetra's, door Patanjali (1e eeuw n. Chr.)
• Hatha yoga pradipika, door Swatmarama (15e eeuw n. Chr.)
• Shiva samhita, schrijver onbekend (17e eeuw n. Chr.)
• Gheranda samhita, schrijver onbekend (17e eeuw n. Chr.)

Indien in het Nederlands verschenen, zijn de Nederlandse titels gegeven en de jaartallen van de eerste uitgave in de oorspronkelijke taal:

• 1938 Bala Sahib Yoga in het dagelijks leven, bracht wijde verspreiding van de Zonnegroet teweeg
• 1939: Peter Kelder, Fontein der Jeugd, eerste beschrijving van de Vijf Tibetanen
• 1946: Paramahansa Yogananda, Biografie van een yogi (en)
• 1948: Saswitha (Jan Rijks), Swabhawat, de korte weg tot wijsheid, toonaangevend yogafilosofisch standaardwerk
• 1959: Vishnu Devananda, The Complete Illustrated Book of Yoga, introductie van Sivananda-yoga in het Westen
• 1969: André Van Lysebeth, Yoga doen en begrijpen, eerste handleiding van hatha yoga in het Nederlandstalige, maar ook voor veel andere talen
• 1984: Dharma Mittra, Master Yoga Chart of 908 Postures, grootste verzameling asana's, met uittreksel 608 Yoga Poses in 2003
• 1996: Fred van Beek, veel audiovisuele uitgaven

Bidden aan de Ganges

Hindoeïsme is de verzamelnaam die vanaf de 19e eeuw wordt gegeven aan diverse godsdiensten van Indiase oorsprong. De benaming is afgeleid van het Perzische woord 'hindoe', dat rivier betekent. Het hindoeïsme is de oudste nog levende religieuze traditie ter wereld en is ontstaan in de tijd van de Indusbeschaving rond het jaar 2500 v.Chr. Het hindoeïsme is wereldwijd de derde grootste religie, met ongeveer 1,2 miljard aanhangers. Van veel oude heilige geschriften zijn auteur en datering niet bekend; er is geen sprake van één enkele hoofdstichter van het hindoeïsme. Vermoedelijk zijn arische en dravidische elementen versmolten, en hindoes beschouwen ook het jaïnisme en boeddhisme als afsplitsingen van het hindoeïsme. Ook de yoga wordt als een afsplitsing bekeken, zodat er veel overlappingen voorkomen in de filosofisch-historische teksten.

Rishikesh wordt ook wel eens de wereldhoofdstad van de yoga genoemd, vanwege zijn vele yogacentra. Artiesten als The Beatles zijn er op bezoek geweest in de ashram van Maharishi Mahesh Yogi, maar ook verschillende andere artiesten, zoals Mike Love van The Beach Boys, Donovan en Kate Winslet. Yogaleraren als André Van Lysebeth en Vishnu Devananda bezochten Rishikesh. Het is onder andere de vestigingsplaats van de Divine Life Society, die opgericht is door Swami Sivananda.

Een andere belangrijke yogastad is Pune.

De vier hoofdtakken van yoga zijn raja-yoga, bhakti-yoga, jnana-yoga en karma-yoga, waarbij hathayoga de basis vormt van raja yoga. Er zijn veel internationale organisaties die vaak op een enkele leer zijn gebaseerd. De International Yoga Federation werpt zich op als een overkoepelende organisatie van alle stijlen. Hieronder volgt een overzicht van yogastijlen met, indien bekend, de inspirators en de organisaties erachter.

Op dit portaal staan diverse rode links. Deze artikelen kunnen aangemaakt worden, mits er voldoende informatie en bronnen beschikbaar zijn.

>> overleg portaal yoga >>

• hindoeïsme ( fr,id,lv,hr)
• bahai ( ar,en,eo,es,ja)
• ganesha ( en,it)
• Shankara ( en,pl)

De religieus-filosofische aspecten van de yoga zijn onderbelicht en kunnen nog verder worden uitgediept of verduidelijkt:

Is een artikel inmiddels aangevuld? Haal dan gerust een link weg of plaats er een bij.