Cyklologistyka (ang. cycle logistics, fr. cyclologistique) – forma logistyki miejskiej polegająca na wykorzystaniu rowerów, rowerów transportowych (cargo) i przyczepek rowerowych do przewozu towarów oraz realizacji usług transportowych, przede wszystkim na krótkich dystansach w obszarach miejskich. Stanowi jedno z rozwiązań stosowanych w logistyce ostatniej mili, umożliwiających ograniczenie wykorzystania samochodów dostawczych w przewozach miejskich.
Cyklologistyka znajduje zastosowanie w przewozie przesyłek kurierskich, dostawach posiłków i zakupów, transporcie produktów medycznych, odbiorze odpadów oraz usługach przeprowadzkowych. Dostawy mogą być organizowane bezpośrednio z magazynów lub przy wykorzystaniu centrów logistycznych i mikrohubów położonych w pobliżu obsługiwanych obszarów.
Rozwój cyklologistyki wiąże się z poszukiwaniem rozwiązań ograniczających emisję zanieczyszczeń, hałas komunikacyjny i zatłoczenie ulic, a także z rozwojem handlu elektronicznego i miejskich systemów dystrybucji towarów.

W cyklologistyce wykorzystuje się różne rodzaje rowerów transportowych, zarówno napędzanych wyłącznie siłą mięśni, jak i wyposażonych we wspomaganie elektryczne. Stosowane są konstrukcje dwu- i trójkołowe, rowery z przestrzenią ładunkową umieszczoną przed kierującym lub za nim, konstrukcje z wydłużoną ramą oraz przyczepki rowerowe.
Dobór pojazdu zależy od rodzaju przewożonych towarów, ich masy i objętości, długości trasy oraz warunków lokalnych. Ograniczona ładowność rowerów transportowych w porównaniu z samochodami dostawczymi wpływa na liczbę przesyłek możliwych do przewiezienia podczas jednego kursu oraz na organizację tras dostaw.
Prędkość przemieszczania się rowerów transportowych zależy między innymi od masy przewożonego ładunku i nachylenia ulic. Czynniki te uwzględnia się przy planowaniu tras i lokalizacji punktów przeładunkowych.
W planowaniu przewozów uwzględnia się również dostępność miejsc załadunku i rozładunku, parkowania oraz ładowania akumulatorów.



Wykorzystywanie rowerów do przewozu towarów i przesyłek pocztowych sięga XIX wieku. Jednym z wczesnych udokumentowanych przykładów zastosowania welocypedów w usługach pocztowych było wyposażenie w 1869 roku urzędu pocztowego we francuskim Marennes w dwa welocypedy. Inicjatorem przedsięwzięcia był mer miejscowości Aimé Olivier, który w 1867 roku założył przedsiębiorstwo Compagnie Parisienne des Vélocipèdes.
W XXI wieku wykorzystanie rowerów w miejskim transporcie towarowym stało się przedmiotem programów badawczych i projektów dotyczących zrównoważonego transportu oraz ograniczania ruchu samochodów dostawczych. W Europie realizowano projekty współfinansowane przez Unię Europejską, w tym CycleLogistics (2011–2014), CycleLogistics Ahead (2014–2017) oraz CityChangerCargoBike, poświęcone możliwościom zastępowania transportu samochodowego rowerami w przewozach miejskich.
Badania dotyczące cyklologistyki obejmują jej efektywność ekonomiczną, wpływ na środowisko, organizację tras, wykorzystanie infrastruktury drogowej oraz lokalizację punktów przeładunkowych. W badaniu opublikowanym w 2022 roku Heleen Buldeo Rai i współautorzy opisali rozwój tzw. proximity logistics, czyli lokalizowania obiektów logistycznych na gęsto zabudowanych obszarach miejskich, bliżej odbiorców towarów.
W systemach dystrybucji wykorzystujących mikrohuby towary mogą być dostarczane samochodami do punktów przeładunkowych, a następnie rozwożone do odbiorców rowerami transportowymi. Takie rozwiązanie pozwala łączyć większą ładowność pojazdów samochodowych z możliwością realizowania dostaw rowerowych na końcowym odcinku trasy.
W 2020 roku we Francji sprzedano około 11 000 elektrycznych rowerów cargo, co oznaczało wzrost o 354% w porównaniu z poprzednim rokiem. W Niemczech w tym samym roku sprzedano około 103 000 rowerów cargo, z czego 78 000 stanowiły modele ze wspomaganiem elektrycznym.
Badania i programy europejskie wskazują na możliwość zastąpienia części miejskiego transportu samochodowego rowerami cargo. W opracowaniu Komisji Europejskiej dotyczącym ich zastosowania przytoczono szacunki, zgodnie z którymi rowery transportowe mogłyby obsługiwać około 25% dostaw towarowych oraz 50% przewozów związanych z działalnością gospodarczą w miastach. Wartości te dotyczą potencjalnych możliwości wykorzystania rowerów, a nie ich rzeczywistego udziału w przewozach.
We Francji 3 maja 2021 roku minister transformacji ekologicznej Barbara Pompili przedstawiła krajowy plan rozwoju cyklologistyki (Plan national pour le développement de la cyclo-logistique). Na trzy mechanizmy wsparcia przewozów rowerowych przewidziano łącznie 12 mln euro w ramach systemu certyfikatów oszczędności energii (CEE).
W listopadzie 2022 roku we Francji oficjalnie utworzono Fédération professionnelle de cyclologistique, organizację branżową zrzeszającą podmioty zajmujące się transportem towarów za pomocą rowerów. Uroczystość inauguracji odbyła się 9 listopada w paryskiej Académie du Climat, z udziałem przedstawicieli przedsiębiorstw transportowych i administracji publicznej.
Cyklologistyka może funkcjonować jako samodzielny system dostaw lub jako część szerszego łańcucha transportowego, w którym wykorzystuje się również samochody dostawcze i punkty przeładunkowe. W takim modelu towary są dostarczane do mikrohubów, skąd przewozi się je rowerami transportowymi do końcowych odbiorców.
Organizacja dostaw wymaga uwzględnienia rozmieszczenia odbiorców, liczby i wielkości przesyłek, dostępności infrastruktury rowerowej, czasu realizacji dostaw oraz możliwości ponownego załadunku pojazdów. Istotnym zagadnieniem jest odpowiednie rozmieszczenie mikrohubów, ponieważ od ich lokalizacji zależą długości tras i koszty obsługi logistycznej.
Badania porównujące wykorzystanie samochodów dostawczych i rowerów cargo wskazują, że efektywność poszczególnych rozwiązań zależy od warunków konkretnej trasy i struktury dostaw, w szczególności od gęstości punktów doręczeń, wielkości przesyłek oraz kosztów eksploatacji pojazdów.
Zastąpienie części dostaw samochodowych przewozami realizowanymi za pomocą rowerów transportowych może ograniczać emisję dwutlenku węgla w miejskiej dystrybucji przesyłek. W symulacji obejmującej obszar Monachium wykazano, że wielkość redukcji emisji CO₂ zależy od udziału rowerów cargo i elektrycznych samochodów dostawczych, liczby przejazdów wykonywanych przez poszczególne pojazdy oraz dystansu pokonywanego w ramach dostaw.
W badaniu uwzględniono również transport przesyłek do centrów dystrybucyjnych oraz zużycie energii przez pojazdy elektryczne. Wyniki wskazały, że zastosowanie rowerów cargo może ograniczyć emisje związane z dostawami ostatniej mili, jednak nie eliminuje konieczności wykorzystywania samochodów dostawczych.
Do czynników ograniczających stosowanie cyklologistyki należą mniejsza ładowność pojazdów w porównaniu z samochodami dostawczymi, warunki pogodowe, dostępność odpowiedniej infrastruktury, odległości przewozów oraz wymagania związane z bezpieczeństwem i organizacją pracy kurierów.
W badaniach dotyczących wyboru środków transportu przez operatorów logistycznych wskazano, że dostępność infrastruktury rowerowej sprzyja wykorzystaniu rowerów cargo, natomiast niekorzystne warunki atmosferyczne mogą zniechęcać do ich stosowania.
Istotne znaczenie mają również dostępność miejsc przeładunku, przechowywania pojazdów i ładowania akumulatorów, a także sposób planowania tras i rozdziału ładunków. Z tego względu cyklologistyka jest często analizowana jako element zintegrowanego systemu logistyki miejskiej, a nie rozwiązanie przeznaczone do zastąpienia wszystkich rodzajów transportu towarowego.