HCP 5M (seria SN80) – polski wagon spalinowy przeznaczony do ruchu lokalnego, napędzany silnikiem Diesla, z przekładnią hydrauliczną. Został wyprodukowany przez zakłady HCP w Poznaniu w latach 1961–1964 w liczbie 13 egzemplarzy. Posiadał sterowanie ukrotnione do czterech wagonów.
Historia
Program modernizacji polskiej kolei, przyjęty w PKP w drugiej połowie lat pięćdziesiątych, oprócz prac elektryfikacyjnych zakładał wdrożenie na szerszą skalę na liniach drugorzędnych wagonów motorowych. W połowie lat 50. Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taboru Kolejowego otrzymało zadanie stworzenia projektów wagonów silnikowych i doczepnych. Powstały wówczas projekty wagonów silnikowych z przekładnią mechaniczną (typ 4M), hydrauliczną (typ 5M) oraz założenia dla produkcji spalinowego zespołu trakcyjnego oraz lekkiego autobusu szynowego. Projekt wagonu 5M powstał w 1959 roku i przewidywał zastosowanie importowanej przekładni hydraulicznej austriackiej firmy Voith. Produkcję prototypu pojazdu 5M powierzono Zakładom Cegielskiego, które w czerwcu 1961 roku wykonały prototyp pojazdu, oznaczonego serią PKP SN80. Został on zaprezentowany w tym roku na Targach Poznańskich, jednakże jazdy próbne wykazały konieczność poprawek. Drugi poprawiony prototyp ukończono w 1963 roku, po czym wagon skierowano do produkcji. Założono, że w latach 1959–1960 zostanie wyprodukowanych 25 pojazdów tego typu. Ostatecznie do 1964 roku wyprodukowano jedynie 13 egzemplarzy, a produkcję wstrzymano z powodu wstrzymania importu przekładni. Przyczyną był ponadto brak zgodności w kierownictwie PKP i przemysłu co do wyboru docelowych rozwiązań.
Wnętrze
Wnętrze było podzielone na 9 przedziałów: 2 kabiny sterownicze, przedział silnikowy, przedział bagażowy, w którym znajdowało się 8 dodatkowych miejsc, 2 przedziały pasażerskie mające 16 i 32 miejsca, toaletę oraz przedział z kotłem ogrzewania parowego (SN80 w przeciwieństwie do nowoczesnej konstrukcji SA106 mógł ogrzewać wagon doczepny). Przedziały pasażerskie oraz przedsionek i toalety były skopiowane z wagonu 101A.
Eksploatacja
Prototypowy wagon SN80-01 został przydzielony do lokomotywowni Poznań Osobowa 4 października 1961 roku, lecz do 1963 roku trwał okres badań i usuwania usterek. Drugi wagon w lipcu 1963 roku skierowano do Leszna, gdzie następnie do stycznia 1965 roku trafiło też siedem seryjnych wagonów i SN80-01. Początkowo silniki były awaryjne i dużo czasu spędzały one w naprawach. Od grudnia 1964 do lutego 1965 roku pozostałe cztery wagony, o numerach 9 do 13, trafiły do Zbąszynka. Po rotacjach taboru, od początku lat 70. całą serię skoncentrowano w Lesznie. Były używane stamtąd m.in. na trasach do Sulechowa i Jarocina. Jeździły w podwójnym zestawieniu, a także czterokrotnym, z dwoma wagonami doczepnymi Bdhixt.
W 1972 roku skasowano SN80-13 po kolizji z parowozem w Gostyniu. W 1974 roku skasowano dwa, w tym prototyp, po czym pozostałe wycofano w latach 1971–1981.
Obecnie
Wagon SN80-12, jedyny zachowany egzemplarz tej serii, był eksploatowany do 8 listopada 1979, a 1 czerwca 1981, po podjęciu decyzji o zaprzestaniu wykonywania napraw pojazdu i został on skreślony ze stanu PKP. Przekazano go warszawskiemu Muzeum Kolejnictwa, jednak po kilkunastu latach pobytu na stacji Warszawa Główna uległ on dewastacji i eksponat przetransportowano do Leszna, gdzie w 1995 wagon wyremontowano. W następnych latach stan pojazdu pogarszał się, dlatego Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa na Śląsku chciało pozyskać eksponat od warszawskiej placówki jako depozyt. Transport zaplanowano na maj 2016, ale ostatecznie wagon SN80-12, przekazany na 12 lat, dotarł do Jaworzyny Śląskiej 22 września.
