Nazwa
Miejscowość istnieje co najmniej od XIII wieku. Wymieniona została w 1388 w łacińskim dokumencie w zlatynizowanych formach: de Quilcze oraz de Quilecz. W 1389 odnotowany został polski szlachcic Dobiesław Kwilecki z Kwilcza w zlatynizowanej formie Dobieslao Quilczski, który od nazwy wsi utworzył odmiejscowe nazwisko. Wieś natomiast zapisano w tym roku w staropolskiej formie Chywilcze. W 1392 nazwa została odnotowana jako Kwilecz, 1393 de Quilicz, Quilicze, 1399 Qwilcze, Qwilecz, Qwincz oraz odmiejscowe nazwisko Qwileczski, 1400 de Quilce, 1447 Kwilcz, 1499 Quylcz, 1508 Qwilcz, 1510 Qwylcz, 1564 Qwielcz, 1580 Qwilcz, 1622-1624 Kwilcz, 1759 Kwilcz, 1884 Kwilcz, 1921 Kwilcz.
Nazwa miejscowości pochodzi prawdopodobnie od nazwy osobowej Kwilec lub Kwilek, która została utworzona od staropolskiego apelatywu „kwiel, kwil” nazwy „piszczałki do wabienia ptaków” lub od „kwilić” czyli „wydawać głos piszczący”. Istnieje też druga teoria autorstwa polskiego językoznawcy Stanisława Rosponda, że nazwę należy wywodzić od odmiejscowej nazwy rzeki Kwilcz oraz z „kwileniem” czyli metaforycznym określeniem na „lekki szum wody”. Jest ona jednak mniej popularna wśród językoznawców. W XV i XVI wieku nazwa Kwilcz wykazywała wahania rodzaju nijakiego oraz męskiego w zapisach „kvilca, kvilecki”. W przeszłości wśród ludu stosowana była także gwarowa nazwa Qwilcz.
Historia
Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej szlachty polskiej z rodu Kwileckich herbu Bylina, od XVI wieku herbu Szreniawa, którzy od nazwy wsi nosili odmiejscowe nazwisko, a później także do Gnuszyńskich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1462 miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. Od 1508 była siedzibą własnej parafii, a w 1510 leżała w dekanacie Wronki.
W latach 1386–1407 właścicielem wsi był Dobiesław Kwilecki. W 1486 Jakub Kwilecki zapisał żonie Katarzynie 130 złotych węgierskich posagu na części Kwilicza. W 1487 Paweł, Jan, Jakub, Tomasz i Marcin Kwileccy, bracia rodzeni niedzielni oraz dziedzice w Kwilczu zapłacili 8 skudów kary. W 1504 Marcin Kwilecki zapisał swojej żonie Małgorzacie Przestanowskiej po 80 grzywien posagu i wiana m.in. na połowie swej części majątku w Kwiliczu, na połowie jeziora Czerwonki, na połowie młyna wodnego w Kwilczu wraz ze stawami i rybnikami z prawem połowu ryb oraz na połowie swej części Jeziora Kwileckiego.
W XVI wieku właścicielami wsi byli Kwileccy dzieci zmarłego Marcina Kwileckiego. W 1518 odnotowano Helenę Kwilecką, w latach 1518-1563 pisarza skarbowego litewskiego królowej polskiej Bony Sforzy Hieronima Kwileckiego zwanego też Jaroszem, w latach 1518-1571 Marcina Kwileckiego oraz w 1526-1530 Małgorzatę Kwilecką. W 1518 Helena córka zmarłego Marcina Kwileckiego, w asystencji stryja Jana Rozbickiego oraz wuja Jana Karśnickiego, zeznała, że jej bracia rodzeni Marcin i Hieronim zaspokoili jej roszczenia z tytułu dóbr po ojcu i matce w Kwilczu. W latach 1526-1530 Małgorzacie Kwileckiej, córce zmarłego Marcina Kwileckiego, mąż Jan Więckowski wójt w Stobnicy zapisał: w 1526 po 60 grzywien posagu i wiana na połowie wójtostwa w Brączewie czyli w mieście Stobnicy oraz na połowie połowy wsi Pierwoszewo koło Wronek. W 1530 zapisał jej po 60 grzywien posagu oraz wiana na połowie wójtostwa w Brączewie oraz na połowie połowy wsi Mrowino w powiecie poznańskim. W 1542 Hieronim Kwilecki sprzedał część dworu w Kwilczu, należnego mu z podziału majątku z bratem Marcinem, temuż Marcinowi za 30 grzywien. W latach 1542-1555 odnotowano Hieronima Kwileckiego plebana w Kwilczu. W 1543 Marcin Kwilecki zapisał ż.=onie Annie, córce zmarłego Jana Przetockiego, po 150 grzywien posagu oraz wiana na połowie części w Kwilczu, posiadanej z podziału z bratem rodzonym Hieronimem. W 1545 Mikołaj Przetocki zobowiązał się uwolnić swojego brata Jana Przetockiego od 100 grzywien długu na rzecz Marcina Kwileckiego. W 1546 Marcin i Hieronim Kwileccy oraz Mikołaj Gnuszyński dokonali podziału Kwilcza. W 1555 Hieronim pleban w Kwilczu oraz jego brat Marcin byli w sporze z kmieciami z Kwilcza poddanymi Mikołaja i Wojciecha Gnuszyńskich dziedziców kwileckich o zniszczony we wsi rów z wodą. W 1563 Hieronim Kwilecki zapisał bratu Marcinowi sumę na Kwilczu. W 1571 Wojciech Gnuszyński zeznał, że Marcin Kwilecki zaspokoił jego roszczenia do 750 florenów tytułem posagu żonie Anny Kwileckiej, córce tegoż Marcina Kwileckiego. W 1581 odnotowana została Małgorzata Kwilecka córka zmarłego Hieronima Kwileckiego.
W latach 1555–1583 właścicielami we wsi byli bracia Mikołaj i Wojciech Gnuszyńscy, a także bracia Hieronim i Marcin Kwileccy. W 1583 Jan Kwilecki syn zmarłego Marcina Kwileckiego sprzedał swojemu rodzonemu bratu Kasprowi swoją część w Kwilczu wraz z częścią młyna wodnego za 1900 florenów. W 1583 Kasper Kwilecki zapisał swojej żonie Jadwidze Bzowskiej po 1200 florenów posagu i wiana na swej części Kwilcza oraz na części młyna wodnego we wsi.
W 1461 imiennie odnotowany został kmieć mieszkający w Kwilczu Maciej. W 1477 także inni mieszkańcy Wincenty, Czerna i Tomasz dziedzice w Kwilczu. W 1504 kmiecie Jakub Narajek, Maciek, Świętek, Maciek Franga, Jan Waniek, Atuando, Andrzej oraz zagrodnik Jan Goły.
Wieś odnotowana zostało w rejestrach podatkowych. W 1499 znalazła się w wykazie zaległości podatkowych, a w 1499 nie zapłaciła wiardunków. W 1508 właściciele zapłacili pobór od 8 łanów, wiardunek od młyna wodnego o jednym kole, od dwóch karczm po 6 groszy. W 1510 w Kwiczy było 9 łanów osiadłych, 10,5 łana opuszczonego, 5 zagrodników osiadłych, 4 zagrodników na łanach opuszczonych, 3 karczmy, które nie warzyły piwa, folwark, jeden młyn wodny, jeden młyn opuszczony. W 1563 we wsi było 11 łanów, karczma doroczna, młyn doroczny o jednym kole. W 1564 w Kwilczu naliczono 11 łanów. W 1577 miał miejsce pobór z części należącej do Wojciecha i Mikołaja Gnuszyńskich oraz Kaspra Kwileckiego i jego brata Jana. W 1580 z części Mikołaja i Wojciecha Gnuszyńskich pobrano podatki z 5 półłanków oraz od dwóch zagrodników, a z części Kaspra i Jana Kwileckich z 6 półłanków, dwóch zagrodników, 3 komorników, krawca oraz 6 groszy od niewielkiej roli karczmarskiej. W 1583 płatnikami poboru we wsi byli Wojciech i Mikołaj Gnuszyńscy.
W wyniku II rozbioru Rzeczypospolitej w 1793, miejscowość przeszła w posiadanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej. Kwilcz należał do okręgu kwileckiego tego powiatu i stanowił odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas Arseni Kwilecki. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 420 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 34 dymy (domostwa).
52°33′08″N 16°05′07″E/52,552222 16,085278
