Macrothelidae

Macrothele
Simon, 1892
Ilustracja
Macrothele calpeiana
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Podtyp

szczękoczułkowce

Gromada

pajęczaki

Rząd

pająki

Podrząd

Opisthothelae

Infrarząd

ptaszniki

Rodzina

Macrothelidae

Synonimy
  • Macrotheleae Simon, 1892
  • Macrothelinae Simon, 1892

Macrothelidae – rodzina pająków z infrarzędu ptaszników. Obejmuje 47 opisanych gatunków zgrupowanych w dwóch rodzajach. Występują w Europie, Azji i Afryce.

Taksonomia

Uproszczony kladogram Avicularioidea z pracy Hedina i innych


Dipluridae (partim)




Euagrinae




Hexathelidae




Porrhothelidae




Macrothelidae




Atracidae



Actinopodidae







Takson ten wprowadzony został w 1892 roku przez Eugène’a Simona jako podrodzina Macrotheleae w obrębie ptasznikowatych. Następnie pająki te przeniesiono do Dipluridae. W 1980 roku Robert Raven przeniósł podrodzinę Macrothelinae do rodziny Hexathelidae. W 2018 roku Marshal Hedin i współpracownicy na podstawie wyników analiz filogenetycznych wynieśli tę podrodzinę do rangi osobnej, monotypowej rodziny ptaszników. W 2022 roku Tang Yani i współpracownicy wyróżnili w obrębie Macrothelidae nowy rodzaj w związku z czym rodzina przestała być monotypowa.

Do rodziny tej należą dwa siostrzane rodzaje, Macrothele i Vacrothele, obejmujące łącznie 47 opisanych gatunków. Według wyników analizy Hedina i innych rodzina Macrothelidae zajmuje pozycję siostrzaną względem kladu obejmującego Atracidae i Actinopodidae. Klad ten wraz z Macrothelidae zajmuje z kolei pozycję siostrzaną względem Porrhothelidae, natomiast Hexathelidae leżą w pozycji bardziej bazalnej.

Morfologia

Samica Macrothele gigas
Samica Macrothele yaginumai

Ptaszniki średnich do dużych rozmiarów ciała o ubarwieniu ciemnobrązowym do czarnego. Karapaks mają gładki, nagi, zaopatrzony w głębokie, poprzeczne jamki. Szczękoczułki mają na przednich krawędziach rowków pojedynczy szereg dużych zębów, a na tylnych ich krawędziach jedynie ząbki małe, ustawione w krótkim szeregu w części nasadowej. Warga dolna i endyty szczęk wyposażone są w bardzo liczne kuspule. Sternum zaopatrzone jest w trzy pary sigilli, z których para tylna jest największa. Opistosoma (odwłok) ma cztery kądziołki przędne; te pary tylno-środkowej są jednoczłonowe, a te pary tylno-bocznej są smukłe i zbudowane z trzech członów.

Ekologia i występowanie

Pająki te zamieszkują krainy: palearktyczną, etiopską i orientalną. Centrum bioróżnorodności rodziny znajduje się w Chinach, skąd znanych jest 25 gatunków, w tym wszystkie z rodzaju Vacrothele. W innych krajach występują wyłącznie przedstawiciele rodzaju Macrothele. Dwa gatunki występują w Europie – M. calpeiana i M. cretica – ten pierwszy w jej części zachodniej, a ten drugi endemicznie na Krecie.

Pająki te bytują pod kamieniami, kłodami, w glebie, szczelinach skalnych czy w butwiejącym drewnie. Nie kopią samodzielnie nor, lecz wykorzystują istniejące już jamy, przestwory i szczeliny w wybranym siedlisku. W miejscach tych konstruują rurkowate lub lejkowate oprzędy. Niektóre gatunki w sprzyjających warunkach tworzą populacje o znacznym zagęszczeniu.