| Paratropididae | |||
| Simon, 1889 | |||
Samiec Paratropis tuxtlensis | |||
Samica P. tuxtlensis | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd | |||
| Rodzina |
Paratropididae | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Zasięg występowania | |||
Paratropididae – rodzina pająków z infrarzędu ptaszników. Obejmuje 50 opisanych gatunków. Zamieszkują strefę neotropikalną obu Ameryk.
Pająki te mają karapaks o wysklepionej części głowowej, oddzielonej poprzeczną jamką od części tułowiowej. Wzgórek oczny jest silnie wyniesiony, wyższy niż u wędrowczynkowatych. Szczękoczułki mają długie, po wewnętrznej stronie gładkie pazury jadowe i pozbawione są rastellum. Warga dolna, z wyjątkiem rodzaju Inpatropis, zaopatrzona jest w liczne drobne guzki (kuspule), na przedzie gęsto rozmieszczone, aczkolwiek u osobników młodocianych liczba kuspuli bywa znacznie mniejsza niż u dorosłych. Szczękom brak serruli, mają natomiast kuspule w przedniej połowie. Zaokrąglone sternum oddzielone jest wąską bruzdą od wargi.
Odnóża w zasadzie pozbawione są skopuli, co najwyżej na pierwszej i drugiej parze stóp mogą one być szczątkowo obecne. Brak im także przypazurkowych kępek włosków. Pazurki górne mają przynajmniej jeden ząbek. Dolne pazurki mogą być wykształcone lub nie. Liczne krótkie kolce występują przynajmniej na stopach pierwszej pary. Golenie pierwszej pary u samców pozbawione są haków (apofiz).
Opistosoma (odwłok) pozbawiona jest sklerytów. Jej górna powierzchnia odznacza się obecnością sterczących, zmodyfikowanych szczecinek do utrzymywania okrywy z podłoża, każda osadzona na symetrycznej budowy guzku. Kądziołki przędne pary tylno-bocznej są krótkie, a tylno-środkowych może nie być wcale.

Pająki te zasiedlają piętro wierzchniej warstwy gleby i ściółki w lasach równikowych. Nie wykopują własnych norek, lecz wykorzystują gotowe przestwory, np. pod leżącymi kłodami, kamieniami czy głazami. Wiodą skryty tryb życia. Celem maskowania oblepiają ciało częściowo lub w całości błotem, glebą lub mineralnymi cząstkami podłoża. Okrywa ta utrzymuje się dzięki zmodyfikowanej, łuskowatej strukturze oskórka.
Rodzina neotropikalna, rozmieszczona od Meksyku po Amerykę Południową. Najwięcej gatunków znanych jest z Ekwadoru i Kolumbii. Najdalej na północ występującym gatunkiem jest meksykański Paratropis tuxtlensis. Z kolei na południe przedstawiciele rodziny sięgają do Peru i Brazylii.
Kladogram rodziny wg Peñaherrery-R. i innych (2025)
|
Takson ten wprowadził w 1889 roku Eugène Simon na łamach „Annales de la Société Entomologique de France” jako podrodzinę Paratropidinae w obrębie ptasznikowatych, umieszczając w niej tylko opisanego w tej samej publikacji Paratropis scruposa. Na przestrzeni lat takson był różnie ujmowany. W systemie Roberta J. Ravena funkcjonowała rodzina Paratropididae z dwiema podrodzinami – Paratropidinae z trzema rodzajami i Glabropelmatinae z wędrowczynką jako jedynym rodzajem. W 2020 roku Andre Mori i Rogerio Bertani przenieśli jednak wędrowczynkę do ptasznikowatych, a w 2025 roku Carlos Perafán, Laura Montes de Oca i Fernando Pérez-Miles wyróżnili dla niej odrębną rodzinę wędrowczynkowatych (wówczas pod synonimiczną nazwą Melloinidae, którą skorygowano na Glabropelmatidae w 2026 roku). W 2025 roku Pedro Peñaherrera-R., Duniesky Ríos-Tamayo, Roberto J. León-E., Bastian Drolshagen i Danniella Sherwood na podstawie wyników analiz filogenetycznych zrewidowali podział Paratropididae na rodzaje, a w rok później skorygowali nazwę jednego z nich z uwagi na homonimię.
Do rodziny zalicza się 50 opisanych gatunków sklasyfikowanych w 6 rodzajach:
Wg wyników analiz filogenetycznych Peñaherrery-R. i innych z 2025 roku Paratropis zajmuje w obrębie rodziny pozycję bazalną, a spośród pozostałych rodzajów najbardziej bazalną pozycję ma Inpatropis, natomiast Allpanuna jest grupą siostrzaną dla kladu tworzonego przez przedstawicieli Anisaspoides, Yamaratropis i Stormtropis.
Relacje filogenetyczne Paratropididae z innymi przedstawicielami infrarzędu pozostają niejasne, a rezultaty poszczególnych analiz filogenetycznych bywają bardzo odmienne.