Pirop

Pirop
Ilustracja
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny

Mg3Al2[SiO4]3 (krzemian magnezu i glinu)

Twardość w skali Mohsa

7–7,5

Przełam

muszlowy

Łupliwość

brak, niewyraźna

Pokrój kryształu

dwunastościenny rombowy, trapezoidalny

Układ krystalograficzny

regularny

Właściwości mechaniczne

kruchy

Gęstość

3,52–3,91 g/cm³

Właściwości optyczne
Barwa

krwistoczerwona, różowoczerwona, szkarłatna, purpurowoczerwona, ciemnoczerwona, różowa, purpurowa, czerwonoczarna

Rysa

biała

Połysk

szklisty

Współczynnik załamania

1,720–1,756

Inne

dyspersja (optyka): 0,022

Dodatkowe dane
Szczególne własności

termochromizm - próbki bogate w chrom przybierają zielone zabarwienie po podgrzaniu

Klasyfikacja Strunza

9.AD.25

Granat pirop w eklogicie - Szybino, Góry Ural, Rosja
Granat (pirop) i chromdiopsyd w serpentynicie - Wanzenau, Dolna Austria, Austria.

Pirop – minerał z gromady krzemianów, należący do granatów szeregu piralspitu.

Jego nazwa pochodzi od greckiego słowa pyr = ,,ogień" lub piropos = „podobny do ognia”, co jest aluzją do czerwonej barwy minerału.

Właściwości

Krystalizuje w układzie regularnym. Bardzo często tworzy doskonale wykształcone, izometryczne kryształy, najczęściej sześcienne lub dwunastościany rombowe, rzadziej dwudziestoczterościanu deltoidowego. Najczęściej tworzy kryształy wrosłe, zaokrąglone, przypominające kulki. Występuje w skupieniach masywnych i ziarnistych. Tworzy kryształy mieszane ze spessartynem i umbalitem oraz z wieloma innymi granatami. Może zawierać wtrącenia apatytu, ilmenitu, pirotynu, pirytu, rutylu, sfalerytu. Jest minerałem kruchym, przezroczystym do przeświecającego. Częstymi zanieczyszczeniami w strukturze są żelazo, mangan i wapń.

Występowanie

Występuje głównie w skałach metamorficznych (eklogity, serpentynity, granulity). Spotykany również w ultrabazytach oraz ultrazasadowych skałach głębinowych, zwłaszcza w perydotytach. Także w kimberlicie, gdzie współwystępuje z diamentami i serpentynitach. Duże koncentracje występują czasem w skałach okruchowych (piaski i zlepieńce). Również w łupkach amfibolowych, biotytowych, plagioklazach i anortozytach. Z reguły nie tworzy wyraźnych kryształów, lecz raczej nieregularne ziarna. Przez wieki (ponad 500 lat) piropy wydobywano na dużą skalę w Czechach z aluwialnych żwirów i piasków rzecznych. Kamienie te nazywano czeskimi granatami lub czeskimi kamieniami. Ich obecność może wskazywać na obecność skał diamentonośnych. Bardzo rzadko spotykany biały pirop jest składnikiem skał zmetamorfizowanych w środowisku skrajnie wysokich ciśnień i temperatur. Towarzyszą mu najczęściej diament, diopsyd, forsteryt, ilmenit, rutyl, flogopit i oliwin.

Miejsce występowania

Na świecie

Czechy (okolice Trebnic, na wzgórzach Linhorka, w okolicach Meronic – najsłynniejsze złoża piropu), RPA (Kimberley), Tanzania, Sri Lanka, Szkocja, Szwajcaria, Niemcy, Chiny, Włochy, Norwegia, Namibia, Zimbabwe, Kongo, Sudan, Australia, Kanada, Austria, USA (Nowy Jork), Brazylia, Rosja, Argentyna, Mongolia, Birma.

W Polsce

Znaleźć go można w serpentynitach i granulitach w Górach Sowich (Bystrzyca Górna), w okolicach Lądka Zdroju w Masywie Śnieżnika, w Sudetach i w serpentynitach okolic Sobótki. Także okazjonalnie w Tatrach i piaskach plażowych nad Bałtykiem.

Zastosowanie

Szczególnie interesujące są okazy zmieniające barwę w zależności od oświetlenia np. piropy z Norwegii w świetle dziennym są fioletowe; przy oświetleniu sztucznym – czerwone. Piropy z Tanzanii w oświetleniu dziennym są zielonawoniebieskie, a w sztucznym szkarłatne.

Pirop - Czechy.

Szeroko stosowany w jubilerstwie. Okazy czyste i duże są rzadko spotykane. Większość trafiających na rynek granatów to granaty o składzie pośrednim. Przyjmuje się, że piropy czyste są zwykle ciemne i rzadko przekraczają masę 1-2 karatów.

Szwajcarskie i południowoafrykańskie piropy mają jaśniejszą barwę czerwoną niż rubinowoczerwone kamienie z Czech.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 347-348, ISBN 978-83-8293-231-7.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Pyrope, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-06-21] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 Pyrope [online], Gemdat [dostęp 2025-06-21].
  4. 1 2 Walter Schumann, Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 130, ISBN 978-83-7020-313-9.
  5. 1 2 3 4 Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 326, ISBN 978-83-7073-816-7.
  6. 1 2 Jan Parafiniuk, Atlas Minerałów, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 206, ISBN 978-83-7073-845-7.

Bibliografia

Linki zewnętrzne