Spessartyn
 | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Skład chemiczny |
Mn3Al2(SiO4)3 (krzemian manganu i glinu) |
|---|---|
| Twardość w skali Mohsa |
6,5–7,5 |
| Przełam |
muszlowy, półmuszlowy |
| Łupliwość |
niewyraźna wg {110}, brak |
| Pokrój kryształu |
dwudziestoczterościenny deltoidowy, dwunastościenny, trapezoidalny |
| Układ krystalograficzny |
regularny |
| Właściwości mechaniczne |
kruchy |
| Gęstość |
3,8–4,32 g/cm³ |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
pomarańczowa w odcieniach także żółta, różowa, brunatna, czarna, czerwona, czerwonobrunatna, niemal czarna |
| Rysa |
biała |
| Połysk |
szklisty, tłusty |
| Współczynnik załamania |
1,789–1,820 |
| Inne |
dyspersja (optyka): 0,027 |
| Dodatkowe dane | |
| Klasyfikacja Strunza |
9.AD.25 |
Spessartyn – minerał z gromady krzemianów, jest odmianą manganowo-glinową granatu. Należy do grupy minerałów rzadkich.
Nazwa pochodzi od Spessart w Bawarii w Niemczech, gdzie minerał ten odkryto po raz pierwszy.
Właściwości
Czyste spessartyny występują w przyrodzie rzadko, częściej spotykane są mieszaniny almandynowo-spessartynowe, nazywane espessandiny.
Tworzy kryształy izometryczne (dwudziestoczterościany deltoidowe i dwunastościany rombowe), kryształy narosłe i wrosłe. Jest kruchy, przezroczysty, przeświecający lub nieprzezroczysty. Czasami tworzy kryształy mieszane z piropem ( -umbalit). Posiada skupienia ziarniste i zbite. Występuje w formie bliźniaków. Nie wykazuje dwójłomności oraz posiada wysoką dyspersję. Częstymi zanieczyszczeniami w strukturze są tytan, żelazo, magnez, wapń, woda oraz itr. Swój pomarańczowy kolor zawdzięcza obecności jonów magnezu.
Występowanie
Powstaje w etapie pegmatytowym. Występuje zazwyczaj w zmetamorfizowanych złożach manganu oraz skałach magmowych (pegmatytach i granitach); w skałach zmienionych kontaktowo, rzadziej w metamorficznych (skarnach), ryolitach i aluwiach. Towarzyszą mu kwarc, albit, akwamaryn, mikoroklin, szerlit, kwarc dymny, ortoklaz, skalenie, muskowit, elbait, spodumen, beryl, cyrkon, fluoryt i rodonit.
Miejsce występowania
Na świecie
Madagaskar, Sri Lanka, USA (Kolorado, Kalifornia i Karolina Północna), Brazylia (Minas Gerais), Australia (Nowa Południowa Walia), Włochy, Namibia, Tanzania, Pakistan, Norwegia, Szwecja, Czechy, Austria, Grecja, Rosja (Ural), Niemcy, Finlandia, Chiny, Birma.
W Polsce
Został stwierdzony w rejonie masywu Strzegom-Sobótka (na Przedgórzu Sudeckim), Szklarach, Piławie Górnej (pegmatyty bloku Gór Sowich), Łomnicy (pegmatytu masywu karkonoskiego) okolicach Karpacza (Karkonosze) – w granitoidach i pegmatytach.
Zastosowanie
- niektóre odmiany są wykorzystywane do wyrobu biżuterii (pierścionków, broszek i wisiorków). Najlepsze okazy pochodzą z Madagaskaru, Pakistanu, Indii, Chin, Brazylii, Cejlonu i Tanzanii.
- znaczenie naukowe i kolekcjonerskie.
- rzadki kamień szlachetny.
- szlifowany fasetkowo lub kaboszonowo.
Galeria
Spessartyn z Chin
Granat spessartyn - Nani, Loliondo, Arusha Region, Tanzania.
Spessartyn na kwarcu dymnym z Chin
Czerwony okaz z Minas Gerais w Brazylii
Brunatny okaz z akwamarynem na albicie z Pakistanu
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Spessartine, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-06-20] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 417-418, ISBN 978-83-8293-231-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 Spessartine [online], Gemdat [dostęp 2025-06-20].
- 1 2 Ryszard Hutnik, Eufrozyna Piątek, Jerzy Wierski, Michał Sachanbiński, Vademecum Zbieracza Kamieni Szlachetnych i Ozdobnych, Wydawnictwo geologiczne, 1984, s. 146, ISBN 83-220-0199-1.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Eligiusz Szełęg, MINERAŁY I SKAŁY POLSKI, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 194, ISBN 978-83-7763-668-8.
- 1 2 3 4 5 6 Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 328, ISBN 978-83-7073-816-7.
- 1 2 3 4 Mahmut MAT, Spessartine : Properties, Formation, Locations » Geology Science [online], Geology Science, 3 lutego 2024 [dostęp 2024-11-23] (ang.).
- 1 2 3 Jan Parafiniuk, Atlas Minerałów, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 206, ISBN 978-83-7073-845-7.
- ↑ Walter Schumann, Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 130, ISBN 978-83-7020-313-9.
Bibliografia
- Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne, „Horyzont” – 2002 r.
- K. Maślankiewicz: Kamienie szlachetne, Wyd. Geologiczne – 1982 r.
- N. Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Wyd. Alfa – 1986 r.
- W. Schuman: Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. „Alma –Press” – 2004 r.