Itr

Itr
stront ← itr → cyrkon
Wygląd
srebrzystoszary
Itr
Widmo emisyjne itru
Widmo emisyjne itru
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.

itr, Y, 39
(łac. yttrium)

Grupa, okres, blok

3 (IIIB), 5, d

Stopień utlenienia

III

Właściwości metaliczne

metal przejściowy

Właściwości tlenków

słabo zasadowe

Masa atomowa

88,906 ± 0,001

Stan skupienia

stały

Gęstość

4472 kg/m³

Temperatura topnienia

1522 °C

Temperatura wrzenia

3345 °C

Numer CAS

7440-65-5

PubChem

23993

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Itr (Y, łac. yttrium) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych w układzie okresowym.

Do roku 2013 scharakteryzowane zostały 33 izotopy itru o liczbach masowych 76–108. Spośród nich trwały jest tylko 89Y, który stanowi 100% naturalnego składu tego pierwiastka. Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 29 ppm, m.in. w postaci monacytu (ok. 3% itru) i bastnazytu (ok. 0,2%) (tworzy też minerał ksenotym, YPO4). Ze złóż tych pozyskiwany jest komercyjnie, przez przekształcenie we fluorek i redukcję wapniem.

Nie ma znaczenia biologicznego.

Charakterystyka

W formie czystej itr jest srebrzystoszarym, stosunkowo stabilnym na powietrzu metalem. Na jego powierzchni tworzy się trwała warstwa tlenków, tak jak to jest w przypadku glinu (pasywacja). Jego własności chemiczne przypominają magnez. Jest łatwopalny, ale nie ulega samorzutnej reakcji z tlenem. Z wodą reaguje dość powoli z utworzeniem wodorotlenku. Wióry itru zapalają się na powietrzu gdy temperatura przekroczy 400 °C.

Historia odkrycia

Został odkryty w roku 1794 przez Johana Gadolina w Finlandii (w iterbicie, minerale, który przekazał mu Carl Arrhenius(inne języki)). Jako wolny metal (choć w formie zanieczyszczonej) otrzymał go Friedrich Wöhler w roku 1828, redukując chlorek itru potasem. Jest to jeden z czterech pierwiastków, których nazwy zostały utworzone od szwedzkiej miejscowości Ytterby (poza itrem są to erb, iterb, terb).

Zastosowanie

Szkodliwość

Związki itru powodują uszkodzenie płuc, wątroby i nerek. Najwyższe dopuszczalne stężenie itru i jego związków wynosi 1 mg/m3 (w przeliczeniu na itr). Można je oznaczyć za pomocą AAS. Nie stwierdzono, aby miał działanie rakotwórcze, mutagenne, embriotoksyczne i teratogenne.