Almandyn

Almandyn

Granaty almandynowe
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	Fe3Al2[SiO4]3 (krzemian żelaza i glinu)
Twardość w skali Mohsa	6,5–7,5
Przełam	muszlowy, półmuszlowy
Łupliwość	brak, niewyraźna wg {110}
Pokrój kryształu	dwunastościenny rombowy, dwudziestoczterościenny deltoidowy, masywny, trapezoidalny
Układ krystalograficzny	regularny
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	3,95–4,32 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa	intensywnie czerwona, fioletowoczerwona, brązowoczarna, czerwonobrunatna, różowa, brunatna, brązowoczerwona, brązowa
Rysa	biała
Połysk	szklisty, tłusty, żywiczny
Współczynnik załamania	1,770–1,820
Inne	dyspersja (optyka): 0,027
Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	9.AD.25
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Almandyn – minerał z grupy granatu, z gromady krzemianów. Należy do grupy minerałów pospolitych, szeroko rozpowszechnionych.

Nazwa pochodzi od Alabanda, starożytnego miasta w Turcji, skąd został po raz pierwszy opisany i gdzie szlifowano najpiękniejsze okazy tych kamieni.

Jest uznawany za oficjalny minerał stanowy Connecticut.

Właściwości

• Inkluzja - stanowią ją różne minerały, szczególnie:
  • kryształy cyrkonu, dające efekt aureoli dzięki obecności pierwiastków radioaktywnych;
  • igły rutylu;
  • kryształy hornblendy;
  • igły augitu i hornblendy układające się równolegle do krawędzi ścian kryształu;
  • apatyt, ilmenit, spinel, monacyt, biotyt i kwarc, a także włókniste lub igiełkowe inkluzje piroksenu, rutylu i amfiboli dające efekt migotania, a w oszlifowanych kaboszonach czteroramienną gwiazdę.

Krystalizuje w układzie regularnym. Tworzy dobrze wykształcone, izometryczne kryształy o pokroju dwunastościanu rombowego i dwudziestoczterościanu deltoidowego, bardzo rzadko ośmiościanu. Występuje w skupieniach ziarnistych i zbitych. Zazwyczaj występuje jako minerał wrosły lub narosły. Czasami wykazuje niewyraźną, jednokierunkową oddzielność. Jest kruchy, przezroczysty do nieprzezroczystego, tworzy kryształy mieszane z piropem – zwane rodolitem. Niektóre kryształy wykazują asteryzm w postaci czteroramiennej gwiazdy. Kryształy obrabiane fasetkowo mają diamentowy połysk, natomiast kaboszonowo odznaczają się jedwabistym połyskiem. Czerwone okazy nazywane są karbunkułami. Za czerwoną barwę odpowiadają jony żelaza.

Występowanie

Stanowi składnik skał powstałych wskutek średniego metamorfizmu regionalnego (łupki mikowe, migmatyty, paragnejsy). Buduje eklogity. Występuje w strefach kontaktowych intruzji granitowych zwłaszcza w hornfelsach. Spotykany w ryolitach, łupkach łyszczykowych, amfibolach, gnejsach, granulitach, dacytach, andezytach. Rzadko spotykany w pegmatytach i granitach. także w skałach okruchowych (piaskach i żwirach). Towarzyszą mu staurolit, łyszczyki, chloryty, kwarc, biotyt, hornblenda, albit, mikroklin, kyanit, szerlit, beryl oraz skalenie.

Miejsce występowania

Na świecie

• najpiękniejsze okazy znajduje się w Indiach (Dżajpur, Radżasthan, Hajdarabat) - materiał jubilerski dający efekt asteryzmu;
• Cejlonie - kryształy o znacznych rozmiarach i pięknej barwie;
• Brazylia - Minas Gerais, Rio Grande do Sul, Bahia;
• USA - Idaho, Nowy Jork, wyspa Wrangla, Alaska;
• Afganistan;
• Madagaskar;
• Zambia;
• Zimbabwe;
• Meksyk;
• Tanzania;
• Australia;
• Norwegia;
• Szwecja;
• Rosja (Ural);
• Niemcy (Górny Palatynat);
• Austria (Tyrol);
• Czechy;
• Finlandia;
• Mongolia;
• Birma ;

W Polsce

Występuje w gnejsach k. Strzelina; w amfibolach i pegmatytach Gór Sowich, łupki mikowe w Masywie Śnieżnika i Górach Złotych, na Pogórzu Izerskim (Krobica), w Karpaczu (Karkonosze), Piławie Górnej, Bielawie, Kletnie, Strzegomiu, Górach Opawskich, Górach Izerskich, Tatrach (łupki krystaliczne), aluwiach dolnośląskich i bałtyckich piaskach plażowych.

Zastosowanie

• jako materiał ścierny (papier, płótno ścierne);
• do wytwarzania narzędzi skrawających, szlifierskich, wierteł;
• ma znaczenie naukowe – wskaźnik metamorfizmu;
• poszukiwany przez kolekcjonerów;
• szeroko stosowany w jubilerstwie do wyrobu biżuterii i ozdób (pierścionków, broszek, wisiorków) - najbardziej poszukiwane są kamienie wykazujące efekt asteryzmu (gwiazdy);
• obrabiane fasetkowo, rzadziej kaboszonowo'
• zwykle nadaje się im szlif schodkowy, mieszany, rzadziej brylantowy.

Zobacz też

granat, andradyt, pirop, grossular, uwarowit, spessartyn

Przypisy

Bibliografia

• Kazimierz Maślankiewicz: Kamienie szlachetne. Wyd. 3 popr. i uzup. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1982.
• Michał Sachanbiński: Vademecum zbieracza kamieni szlachetnych i ozdobnych. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1984. ISBN 83-220-0199-1.