Czy wiesz…

Z nowych i ostatnio rozbudowanych artykułów w Wikipedii:

…jakie zwierzęta można zobaczyć na elewacji gmachu Dyrekcji Policji w Katowicach? (na zdjęciu)

…co nosi pod odwłokiem Digonis gungnir?

…kiedy premierę ma mieć Cyberpunk: Edgerunners 2?

…kim są legendarne Panny z Biddenden przedstawiane na herbatnikach?

…jak trygonometrię sferyczną wykorzystuje się w nawigacji satelitarnej, geodezji czy kartografii?

…któremu pospolitemu motylowi (na zdjęciu) po przeszło 150 latach zmieniono przynależność rodzajową?

…że według jednej z interpretacji czas Ignacego Rzeckiego stopniowo „kamienieje”, ponieważ bohater coraz bardziej zastępuje teraźniejszość wspomnieniami?

Wydarzenia

Inwazja Rosji na Ukrainę • wojna Izraela z Hamasem • wojna Izraela i Stanów Zjednoczonych z Iranem

Navanethem Pillay

• Nagrodę im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii otrzymali Robert Hall i Michael Woodford za mikroekonomiczne podstawy stabilizacji makroekonomicznej (12 października)
• Pokojową Nagrodę Nobla otrzymała Navanethem Pillay za wysiłki na rzecz promowania pokoju i prawa międzynarodowego (na zdjęciu; 9 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury otrzymała kanadyjska poetka Anne Carson za odważną i nowatorską twórczość, która w pełnym swobody dialogu z tradycją klasyczną stworzyła nowe formy dla literatury współczesnej (8 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Henri B. Kagan i Kensō Soai za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej (7 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki otrzymał Francis Halzen za kluczowy wkład w powstanie IceCube Neutrino Observatory oraz odkrycie neutrin wysokiej energii pochodzenia astrofizycznego (6 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel za odkrycia dotyczące światłoczułych kanałów jonowych i optogenetyki (5 października)

Zmarli: Pierre Joliot • Eva Marie Saint • George Fenton • Jeffrey Archer • Cheikh Hamidou Kane • Anatolij Kaszpirowski • Biljana Plavšić

Rocznice

15 października: imieniny obchodzą m.in.: Filipa, Roger i Teresa
Okrągłe, pięcioletnie rocznice:

Medina Azahara

P.G. Wodehouse

• 70 p.n.e. – urodził się rzymski poeta Publiusz Wergiliusz Maro, autor eposu Eneida
• 961 – zmarł Abd ar‑Rahman III, władca Al‑Andalus, noszący wpierw tytuł emira Kordoby, a od 929 roku kalifa Kordoby; świadectwem jego potęgi był monumentalny kompleks pałacowy Medina Azahara (na fotografii pozostałości pałacu zniszczonego na początku XI wieku przez Berberów)
• 1881 – urodził się popularny angielski pisarz P.G. Wodehouse (na fotografii), twórca cyklu zabawnych opowiadań i powieści o młodym arystokracie Bertramie Woosterze i jego kamerdynerze Jeevesie
• 1926 – urodzili się: francuski filozof, historyk i socjolog Michel Foucault, oraz rosyjski inżynier, wynalazca, pisarz fantastyki naukowej Gienrich Altszuller, twórca metodologii TRIZ
• 1941 – w Generalnym Gubernatorstwie wprowadzono karę śmierci dla Żydów opuszczających teren wyznaczonych dla nich dzielnic i dla Polaków udzielających Żydom schronienia
• 1946 – w noc poprzedzającą wykonanie kary śmierci w Norymberdze samobójstwo popełnił Hermann Göring, marszałek Rzeszy, pilot wojskowy w I wojnie światowej, jeden z głównych przywódców nazistowskich Niemiec, minister lotnictwa i naczelny dowódca niemieckiego lotnictwa wojskowego
  
  14 października • Kalendarium dzień po dniu • 16 października

Artykuł na Medal

Hellenia speciosa – gatunek rośliny z rodzaju Hellenia z rodziny kostowcowatych. Występuje naturalnie w lasach tropikalnych Azji oraz Australii i Oceanii. Introdukowany w Ameryce, na wyspach Oceanu Indyjskiego oraz Pacyfiku. Występuje zarówno na skałach wapiennych jak i granitowych, w miejscach nasłonecznionych, a także w cieniu, najlepiej na wilgotnym podłożu. Preferuje skraje lasów, wilgotne miejsca w dolinach. Roślina jest bogatym źródłem zarówno składników odżywczych, jak i substancji bioaktywnych, przede wszystkim saponiny steroidowej diosgeniny, która stanowi jeden z surowców przemysłu farmaceutycznego jako prekursor syntezy leków steroidowych. Szeroko stosowana w wielu tradycyjnych systemach medycyny w leczeniu różnych schorzeń, przede wszystkim cukrzycy. Jest też ceniona jako wartościowe dzikie warzywo i wykorzystywana jako pasza dla zwierząt gospodarskich. Uprawiana na surowiec farmaceutyczny oraz jako roślina ozdobna. Czytaj więcej…

Dobry Artykuł

S-60 Staliniec – radziecki ciągnik gąsienicowy produkowany w Czelabińskiej Fabryce Traktorów (CzTZ) w latach 1931–1937. Stanowił kopię amerykańskiego traktora gąsienicowego Caterpillar Sixty. Ciągniki S-60 były używane w rolnictwie i radzieckiej gospodarce do orki oraz ciągnięcia przyczep, a także były adaptowane jako spycharki i układarki do rurociągów. Opracowano też dla niego w 1935 roku pług śnieżny DAK-2/S. Ciągnik był produkowany także na potrzeby Armii Czerwonej, w której służył jako ciągnik artyleryjski dla ciężkiej artylerii w pierwszych latach II wojny światowej. Ciągnik rozwijał prędkość od 3,5 do 8,4 km/h; zasięg wynosił 75 km. W marcu 1937 zakończono produkcję S-60, którego w czerwcu zastąpił na liniach fabryki w Czelabińsku ulepszony model S-65 wyposażony w silnik wysokoprężny. Wyprodukowano łącznie 68 997 egzemplarzy S-60. Czytaj więcej…