Aksaray

Aksaray
Şehir
Aksaray Meydanı
Aksaray Valiliği
Aksaray'ın Türkiye'deki konumu
Aksaray'ın Türkiye'deki konumu
Koordinatlar: 38°22′07″N 34°01′47″E / 38.3686°K 34.0297°D / 38.3686; 34.0297
ÜlkeTürkiye
Bölgeİç Anadolu Bölgesi
İlAksaray
İdare
 • Belediye başkanıEvren Dinçer (AK Parti)
Yüzölçümü
 • Toplam3.540 km²
Rakım980 m
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu
68100
Alan kodu382
ISO 3166 koduTR-68
Plaka kodu68

Aksaray, Aksaray ilinin merkezi olan şehirdir.

Aksaray il merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği 980 metredir. Merkez ilçenin yüzölçümü 3.540 km²dir.

Tarihçe

Aksaray sınırlarında bulunan Ekecik Dağı

Aksaray'ın tarihi antik dönemlere kadar uzanmaktadır. Hititler devrinde Garsaura adıyla anılan yerleşim, son Kapadokya kralı Archelaos tarafından yeniden inşa edildi. Şehri yeniden inşa edilen krala nispetende kente Archaleis adı verildi. Kapadokya Krallığı'nın son bulmasıyla yerleşim Roma topraklarına katıldı. Klavdiyus döneminde Roma kolonisi olan yerleşimden Colonia Archelais adıyla bahsedildi. Roma'nın ikiye ayrılmasıyla Bizans idaresine geçen yerleşim 1078 sonrasında civar yerleşimlerle birlikte Selçuklu hakimiyetine girdi. Selçuklular tarafından Kutalmışoğlu'nun idaresine verilen yerleşim daha sonra yeni kurulan Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına katıldı. Sultan II. Kılıç Arslan tarafından 1170 yılında şehir yeniden imar edilmiş ve yaptırdığı saray nedeniyle de yerleşim "Aksaray" adını almıştır. Sultanın çoğunlukla şehirde yaşaması ve Sultan tarafından kente askeri tesisler inşa edilmesi nedeniyle de Dârüzzafer, Dârürribât ve Dârülcihâd unvanları da verildi.

Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflamasıyla yerleşim Karamanoğulları Beyliği egemenliğine geçti. Bir süre Eretna Beyliği ve Karamanoğulları arasında el değiştirdi. 1399 yılında Osmanlı idaresine geçen yerleşim 1402 Ankara Muharebesi sonrasında yeniden Karamanoğulları topraklarına katıldı. Karamanoğlu-Osmanlı mücadelesi sonrasında 1468'de kesin olarak Osmanlı hakimiyetine geçti. Yerleşim Osmanlı-Karamanoğlu mücadelesinde büyük tahribata uğradığı gibi Osmanlı'nın egemen olmasıyla nüfusun önemli kısmi İstanbul'a nakledilmiştir. Zorunlu iskana tabi tutulan bu kitlelerin yerleşimiyle İstanbul'daki günümüz Aksaray semti kurulmuştur.

1530 yılı Osmanlı kayıtlarında Karaman Eyaleti'nin Niğde Sancağına bağlı müstakil bir liva olan Aksaray'da 37 mahalle bulunmakta olup, tahminen bu tarihte yerleşimde 5000-6000 arasında nüfus bulunmaktaydı. Osmanlı'nın ilk resmi nüfus sayımı sadece erkek nüfusun tespit edilmesi için yapılmış olup, bu sayıma göre Aksaray merkezde 2.322 erkek bulunmaktaydı. 19. yüzyıl ortalarında yerleşimden Niğde sancağına bağlı bir kaza olarak bahsedilmiştir. 1868-69 tarihli salnamede yerleşimde 1020 hane bulunduğu kayda geçmiştir. 14 Aralık 1920'de çıkarılan 40 numaralı kanunla Aksaray ismiyle müstakil bir liva kurulmuştur. 1933 yılında Aksaray ilinin kaldırılmasıyla yeniden Niğde ilinin bir ilçesi oldu. 1989'da çıkarılan 3578 sayılı kanunla Aksaray ili yeniden kurulmasıyla bu ilin merkez ilçesi konumuna geldi.

Nüfus

Yıl Toplam Şehir Kır
Aksaray merkez ilçesi
192771.5777.33964.238
Aksaray ilçesi (Niğde)
193578.7328.34470.388
194087.6579.14478.513
194594.8029.55885.244
1950109.90810.96698.942
1955123.70114.345109.356
1960119.88819.97999.909
1965135.75624.414111.342
1970151.36430.138121.226
1975179.94745.564134.383
1980203.22962.927140.302
1985230.25081.056149.194
Aksaray merkez ilçesi
1990189.25690.69898.558
2000236.560129.949106.611
2007244.036151.16492.872
2008251.628161.32390.305
2009259.469171.42388.046
2010262.581176.50486.077
2011266.962182.33984.623
2012270.528186.59983.929
2013273.999189.97784.022
2014278.171195.99082.181
2015283.063202.33680.727
2016293.631213.08880.543
2017289.778220.45969.319
2018295.351223.16672.185
2019301.661231.30270.359
2020308.393239.00269.391
2021315.222247.14768.075
2022319.865253.11366.752
2023321.160251.14770.013
2024324.816257.80267.014
2025327.575262.10865.467

İklim

Aksaray ili orta iklim kuşağında olup, soğuk, karasal iklim tipine sahiptir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıktır. Yağışlar genellikle ilkbahar ve kış aylarında görülmektedir.

 Aksaray iklimi 
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Yıl
En yüksek sıcaklık (°C) 19,4 21,6 29 31,8 33,8 36,9 40 38,8 36,5 32,8 26,2 22 40
Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) 5,4 7,2 12,4 17,9 22,8 27 30,5 30,4 26,5 20,6 13,5 7,6 18,5
Ortalama en düşük sıcaklık (°C) −3,6 −2,4 1,2 5,5 9,5 12,9 16 15,6 11,1 6,6 1,7 −1,6 6
En düşük sıcaklık (°C) −26,4 −29 −19 −7,5 −0,2 2,9 6,8 5,9 1 −6 −14 −21,9 −29
Ortalama yağış (mm) 38,6 34 40,2 46,9 40,8 25,2 6,1 3,8 8,4 26,1 32,2 43,4 345,7
Kaynak: Türkiye Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü

İlgi çekici yerler

Aksaray'daki Ulu cami

Şehir merkezinde bulunan tarihî eserler Selçuklu, Karamanoğulları ve cumhuriyet dönemine aittir. Anadolu Selçuklu döneminden kalan Eğri Minare, Kılıçarslan Hamamları, Selçuklu köprüleri vardır.

Karamanoğulları döneminden ise Karamanoğlu Camii (Ulu Cami) ve Zinciriye Medresesi kalmıştır.

Cumhuriyetin ilk döneminin en güzel mimari örnekleri bulunan Aksaray'da dönemin Aksaray Valisi Abdullah Sabri Karter tarafından yaptırılan birçok eser vardır. 1920'lerde tamamlanan Aksaray Hükümet Konakları, Aksaray Vali Konağı, Aksaray Milli Kütüphanesi, Azmi Milli Un Fabrikası cumhuriyet dönemi mimarlığının en güzel ve özgün örneklerindendir. Bu eserlerin tamamı şehir merkezinde bulunmaktadır.

Hasan Dağı Aksaray ile Niğde arasında şehirden görülebilen 3.000 metrelik bir yanardağdır. Kentin çevresinde ayrıca höyükler yer alır. Aşıklı Höyük Aksaray şehrinin doğusunda 25 km bir mezar höyüğüdür. Diğer bir höyük, Acemhöyük, Aksaray şehrinin kuzey batısında 18 km bir Erken Tunç Çağı yerleşimidir.

Helvadere kasabasındaki antik Roma ve Bizans şehri Nora da Aksaray şehir merkezine yakındır.

Ihlara Vadisi popüler bir turistik yerdir.

Ihlara, Aksaray şehrinden 40 km uzaklıkta bir kanyondur. Ihlara kanyonunda 9. yüzyıl ve öncesinden kalma vadi duvarlarına oyulmuş ve freskler ile süslenmiş antik kiliseler vardır. Şehirdeki Ervah mezarlığında 14. yüzyıl İslam alimi Somuncu Baba ve müderris Cemaleddin Aksarayi'nin mezarları vardır.

Zinciriye Medresesi, 1345'te Karaman beyi tarafından yaptırılan, tipik bir Selçuklu kapılı medresedir.

Karamanoğlu Camii, şehir merkezinde bulunan büyük bir camidir. Eğri Minare, I. Alâeddin Keykubad'ın yönetimi altında inşa edilmiş bir Selçuklu Türk minaresi 1221-1236'dır. Yüksek Kilise, şehirden 3 km sarp bir kayanın üzerinde yer alır.

Ekonomi

Aksaray ilinin ekonomisi, toplam il işgücünün %70'ini oluşturan tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Arpa, şeker pancarı, incir, mısır, patates, soğan, fasulye, keten, kenevir, üzüm ve elma bölgenin başlıca ürünleri olup, buğday üretimi en baskın olanıdır. Tarımın yanı sıra geleneksel ekonominin bir parçası olarak halı ve kilim dokumacılığı da yapılmıştır. Kentte sanayi işletmeleri de vardır.

Ihlara Vadisi ve Kapadokya'nın diğer turistik yerleri yakındır.

Belediye başkanları

Osmanlı dönemi

№ŞehreminiGörev BaşlangıcıGörev Bitişi
1Kuddisi Çorakçı19131917
2Mehmet Sueri19171923

Cumhuriyet dönemi

№Belediye BaşkanıGörev BaşlangıcıGörev BitişiParti
1Mehmet Sueri19231927Cumhuriyet Halk Partisi
2Ali Kavurmacıoğlu19271928
3Hadi Arıbaş19281933
4Selehattin Gedik19331934
5Muhittin Perek19341938
6İbrahim Hilmi Perek19401942
7Bayram Ali Gürün19421950
8Ahmet Kadıoğlu19501954Demokrat Parti
9Sadi Uluırmak19541958
10Ziya Durakoğlu19601961Bağımsız
11Mehmet Dalkılıç19631973Cumhuriyet Halk Partisi
12Muhammet Taki Tatlıpınar19731980Adalet Partisi
13Güner Orbay19801982Bağımsız
14Fahri Büktel19821984
15Mehmet Emin Gürün19841989Anavatan Partisi
16Memiş Akın19891994Sosyaldemokrat Halkçı Parti
17Ahmet Er19941998Refah Partisi
19981999Fazilet Partisi
18Osman Ertuğrul19992004Milliyetçi Hareket Partisi
19Nevzat Palta28 Mart 20044 Nisan 2014Adalet ve Kalkınma Partisi
20Haluk Şahin Yazgı4 Nisan 201415 Nisan 2019
21Evren Dinçer15 Nisan 2019Görevde

Kaynak: