Deylemce

Deylemce (Farsça: دیلمی, Deylami) İran dillerinin kuzeybatı koluna bağlı bir ölü dildir. Deylemce, İran'ın kuzeyin ve Hazar Denizi'nin güneyindeki, özellikle Gilan, Mazenderan bölgelerinde, konuluşulmaktaydı.

Orta Çağ coğrafyacısı İstahrî, Deylemlilerin içinde khe /x/ sesinin yoğun olarak kullanıldığı anlaşılmaz bir dil konuştuklarını kaydetmiştir. Ebû İshak Sâbî de benzer şekilde, Deylem bölgesinin dağlık alanlarında farklı bir dil konuşan Deylemlileri bildirmiştir.

İranolog Wilferd Madelung'a göre Deylemlilerin dili bir kuzeybatı İran diliydi. Bu dilin özelliklerinden biri de ünsüzler ile ā arasına eklenen ī sesiydi, örn. lahican= liahican, amirka = amirkia.

Deylem-Zaza ilişkisi

Friedrich Carl Andreas [en], Karl Hadank, Vladimir Minorski, David.N.Mackenzie, Artur Christensen [sv] ve William Burley Lockwood [en] gibi Zazalar ve Zaza dili üzerine araştırmalar yapan dil bilimci ve araştırmacılar, Zazacanın tarihi Deylem bölgesi üzerinde konuşulan diller ile yakından ilişkili olduğunu tespit edip Zazaların kuzey İran'dan, tarihi Deylem bölgesi üzerinden göç edip bugünkü yaşadıkları bölgeye geldiklerini öne sürmüştür. Tarihi Deylem bölgesi üzerine bugün konuşulan Tatça, Talişçe, Gilekçe, Sengserce, Simnanca ve Mâzenderanca gibi dil ve lehçeler Zazacaya en yakın dillerdir.

Dil bilgisi

Dehce, Deylem dilinde köylü anlanmına gelmekteydi. Buradaki de Eski İrancada köy ve ce ise İran'ın kuzey lehçelerindeki bugün kullanılan "-ic" ekinin (örn. Yuşic = Yuşiçli) aynısıdır ve -li, -lı ifade etmektedir. Bu ek Zazaca ve Talişçede de aynı şekilde sırasıyla "c/j" ve "j" şeklindedir."

Edebiyat

Kur'an Deylemce tercümesine ait bir el yazmasının bir nüshası Astan Kudüs Razavi'nin kütüphane, müze ve belge merkezinde saklanmaktadır. Tercümenin yazılma tarihinin Hicri 7. yüzyıl olduğu tahmin edilmektedir. 250 sayfadan oluşan tercümenin sayfalarının her iki tarafında 8 satır metin ve 8 satır tercüme yazılıdır. Bu haliyle tercüme, Kur'an'ın yaklaşık yarısını içermektedir.

Kaynakça