Bir GeForce GTX 980 Ti ekran kartı üstünde GDDR5 yongaları | |
| Geliştiren | JEDEC (JC-42.3 komitesi) |
|---|---|
| Tür | Eş zamanlı grafik RAM'i (SGRAM) |
| Standart | JESD212 (Eylül 2009); güncel sürüm JESD212C.01 (Ocak 2023) |
| Pazara giriş | Haziran 2008 |
| Veri hızı | Bacak başına 8 Gb/s'ye dek:2 |
| Gerilim | 1,5 V ya da 1,35 V:3 |
| Önceden getirme | 8n:14 |
| Banka | 8 ya da 16, dört banka grubu:6-7 |
| Paket | 170 toplu FBGA, 14 mm x 12 mm:2 |
| Önceki | GDDR4 |
| Sonraki | GDDR6 SDRAM |
GDDR5 SDRAM (İngilizce: Graphics Double Data Rate 5 Synchronous Dynamic Random-Access Memory), GDDR ailesinin beşinci kuşağından, yüksek bant genişlikli bir eş zamanlı grafik belleğidir. JEDEC standardında bu yongalar eş zamanlı grafik RAM'i (SGRAM) diye anılır ve GDDR5'i tanımlayan JESD212 standardı ilk kez Eylül 2009'da yayımlandı. Micron, GDDR5'i ekran kartları, oyun konsolları ve yüksek başarımlı hesaplama sistemleri için en uygun DRAM olarak tanımlar.:1 İlk örnekleri Kasım 2007'de Qimonda dağıttı; AMD'ye göre GDDR5 kullanan ilk ekran kartı, şirketin Haziran 2008'de satışa sunduğu Radeon HD 4870'tir.
GDDR5 komut ve adresleri bir komut saatine, veriyi ise iki kat sıklıkta çalışan ayrı bir yazma saatine göre aktarır ve 8n önceden getirmeli bir çekirdek kullanır. Qimonda'ya göre aktarım hatalarını sezme düzeneğiyle gelen ilk grafik belleğidir.:3,6,10 Samsung 2015'te onu dünyada en yaygın kullanılan ayrık grafik belleği olarak tanımlıyordu. Ekran kartlarının yanında PlayStation 4 ve Xbox One X gibi konsollarda ve Nvidia'nın Tesla K80 gibi hızlandırıcılarında kullanıldı. Micron'un tasarladığı GDDR5X veri hızını 10-14 Gb/s'ye çıkardı; ardılı GDDR6 de GDDR5 standardının bazı yönleri üzerine kuruldu.:3
Qimonda'nın Ağustos 2007 tarihli teknik raporu, GDDR5'in bacak başına 5 Gb/s'ye ulaşmasını sağlayan özellikleri üç öbekte topluyordu. Bunlar veri gözünü iyileştiren ayarlanabilir sürücü gücü ve sonlandırma, kart üstündeki hat uzunluklarını eşitleme gereğini kaldıran uyarlanabilir zamanlama ve hataları sezip veriyi yeniden göndermeyi sağlayan hata telafisiydi.:2 Şirket 1 Kasım 2007'de sektörün ilk GDDR5 örneklerini dağıtmaya başladığını duyurdu. PC Watch standardın JEDEC'te son aşamaya geldiğini ve en çok 20 GB/s'lik aktarım hızıyla GDDR3'ün iki katından fazlasına ulaşıldığını yazdı.
The Registere göre Hynix aynı ay örnek dağıtan ikinci üretici oldu ve türünün ilki olarak tanıttığı 1 Gbit'lik bir yonga sundu. 66 nm süreçle üretilecek yonga bacak başına 5 Gb/s'de 20 GB/s aktarıyordu; o günün en hızlı GDDR4 yongaları 16 GB/s veriyordu. Samsung Aralık 2007'de 60 nm süreçle üreteceği 6 Gb/s'lik 512 Mbit'lik yongaları açıkladı. AMD Mayıs 2008'de yeni Radeon kartlarında GDDR5 kullanacağını Samsung, Hynix ve Qimonda gibi üreticilerle çalıştığını duyurdu. Şirkete göre GDDR5 GDDR3'ün beş, GDDR4'ün dört katı veri hızına ulaşıyor, daha dar bir bellek arayüzüyle daha çok bant genişliği sağlıyordu. Qimonda 21 Mayıs 2008'de 4,0 Gb/s'lik 512 Mbit'lik yongaların seri üretimine ve AMD'ye sevkiyatına başladığını duyurdu; şirkete göre bu, ilk örneklerden altı ay sonraydı.
JEDEC'in JC-42.3 komitesinde hazırlanan JESD212, Eylül 2009'daki ilk sürümünde 512 Mbit ile 2 Gbit arası, 32 bit genişliğinde yongaların en az gereksinimlerini tanımlıyordu. AC zamanlamaları ve sığa değerleri standartlaştırılmamış, bazı özellikler isteğe bağlı bırakılmıştı. Nisan 2013 tarihli JESD212A kapsamı 8 Gbit'e genişletti. Güncel sürüm, Ocak 2023'te adlandırmayı güncelleyen JESD212C.01'dir.
GDDR5 arayüzü 32 bitlik bir bellek kanalı için tasarlanmıştır; Micron'a göre sistemler iki kanallı 64 bitlik yoldan 16 kanallı 512 bitlik yola dek kurulabilir. Bir kanal 61 sinyalden oluşur. Bunlar komut ve adres saati, beş komut girişi, bankayı da seçen çoklanmış adres girişleri, her baytı bir tersleme ve bir hata sezme (EDC) hattıyla birlikte taşıyan 32 bitlik veri yolu ve ikişer bayta hizmet eden iki yazma saatidir.:3 Veri hatları denetleyiciden yongaya noktadan noktaya döşenir ve her hatta tek yük vardır; yongalar her zaman karta lehimlenir, bellek modülüne takılmaz.:4

Adres ve komut girişleri komut saatine (CK), okuma ve yazma verisi ise denetleyiciden gönderilen yazma saatine (WCK) göre örneklenir. Her biri iki bayta atanan iki yazma saati vardır ve WCK, CK'nin iki katı sıklıkta çalışır. Örneğin bacak başına 5 Gb/s'lik bir GDDR5'te CK 1,25 GHz'de, WCK 2,5 GHz'de çalışır. İki saat açılıştaki eğitimde hizalanır. Komutlar CK'nin yalnızca yükselen kenarında, adresler iki kenarında alınır.:3 Micron'a göre veri hızı DDR3 ve DDR4'te CK sıklığının iki, GDDR5'te dört katıdır. Ardışık aktarım uzunluğu 8 olduğundan her okuma ya da yazma iki CK çevrimi sürer; aradaki komut yuvası aktarım sürerken bir bankada satır açmaya ya da kapatmaya yarar.:6
8n önceden getirmede yongadaki iç veri yolu dış arayüzün sekiz katı genişliktedir ve veri hızının sekizde birinde çalışır.:14 Her erişim 256 bit, 32 bayt taşır ve bu paket 32 bitlik yoldan art arda sekiz sözcük olarak gönderilir.:3 Qimonda'ya göre grafik uygulamaları küçük veri öbeklerine hızlı rastgele erişim istediğinden düşük önceden getirme yolu verimli kullanır. Çekirdek 512 Mbit'lik yongada 8, 1 ve 2 Gbit'lik yongalarda 16 bankadır ve sayfa boyu 2 KB'tır. Tek bir bankanın hız sınırı yaklaşık 4 Gb/s olduğundan bankalar dört gruba ayrılır ve bu hızın üstünde farklı gruplardaki bankalara sırayla erişilir.:5-7 Micron'a göre 6 Gb/s için 750 MHz'de çalışan bir çekirdek gerekir, oysa DDR3 ve DDR4 çekirdekleri genellikle 200-250 MHz'dedir; şirketin GDDR5 yongalarında banka gruplarının kullanılması zorunlu değildir.:15-16
Her yonga, açılışta seçilen 16 bitlik bir kipte de çalışabilir. Bu kipte denetleyicinin 32 bitlik veri yolu ikiye bölünüp iki yongaya döşenir, komut ve adres bacakları paylaşılır.:4 İki yonga kartın iki yüzüne sırt sırta yerleştirilir ve hep birlikte çalışır.:10 Qimonda'nın örneğinde 256 bitlik bir denetleyici sekiz 512 Mbit'lik yongayla 512 MB, 16 yongayla 1 GB bellek kurar ve bant genişliği değişmez.:7
GDDR5 önceki grafik belleklerin tek uçlu sinyalleşmesini sürdürür ve hatları yüksek düzeye sonlandırır.:2 Sözde açık savaklı (İngilizce: pseudo open drain, POD) sürücü VDDQ'ya bağlı 60 ohm'luk yongada sonlandırmayı sürer; durağan güç yalnızca hat düşük düzeye sürülürken harcanır.:6 Micron'un 2019 GTC sunumuna göre GDDR5, 1,5 V ve 1,35 V besleme gerilimleriyle POD15 ve POD135 sinyalleşmesini kullanır.:10
Veri yolu tersleme (DBI), bir baytta sıfırlar bitlerin yarısından çoksa baytı terslenmiş gönderir ve bunu her bayta ayrılmış DBI hattıyla bildirir. Düşük düzeye sürülen hat azaldığından dirençlerde harcanan güç ve besleme gürültüsü düşer; aynı yöntem adres hatlarına da uygulanır (ABI).:4 Sürücü ve sonlandırma dirençleri ZQ bacağına bağlı bir dış dirence göre arka planda sürekli ayarlanır.:7 Denetleyici bu değerlere kaydırma ekleyebilir; Qimonda'ya göre bu genellikle ekran kartının BIOS'u üzerinden yapılır.:5
Qimonda'ya göre eğitim, sinyallerin ve saatlerin evrelerinin birbirine göre ayarlanmasıdır ve üç adımdan oluşur. İsteğe bağlı adres eğitiminde yonga yakaladığı adresi geri gönderir ve denetleyici evreyi tarayarak en uygun ayarı bulur. Ardından WCK, CK'ye hizalanır; yonga evrenin "erken" ya da "geç" olduğunu bildirir. Son adımda veri, her hat, her bayt ya da her çift bayt için ilgili WCK'ye hizalanır.:4-5 Micron'a göre ayarlar yongada değil denetleyicide yapılır ve okuma ile yazma eğitimi bellek dizisine erişmeden bir FIFO kuyruğu üzerinden yürür. Bu düzen DDR3, DDR4 ve GDDR3'te gereken hat uzunluğu eşitlemesini kaldırır. Gerilim ve sıcaklık değişimi veri gözünü kaydırdığından eğitim düzenli aralıklarla, veri yolunun zaten boş kaldığı yenileme işlemleriyle koşut olarak yinelenir.:9-12
Qimonda'ya göre grafik sistemleri DRAM'de giderek daha çok kod tuttuğundan aktarımdaki rastgele bit hataları kabul edilemez arızalara yol açabiliyordu. GDDR5'te veri, ATM ağlarında kullanılan bir döngüsel artıklık denetimi algoritmasıyla korunur ve tek ve çift bit hatalarının hepsi sezilir. Her bayt için 8 veri hattı ile DBI hattının sekiz bitlik ardışık aktarımından oluşan 72 bitten 8 bitlik bir sağlama değeri hesaplanır ve EDC bacaklarından denetleyiciye gönderilir. Denetleyici hata sezdiğinde komutu yineleyebilir.:6 Yonga ise hata olsa da olmasa da komutu yürütür.:14
Bir yazmada bazı baytların değişmemesi gerektiğinde veri maskeleme kullanılır; maske olmasaydı denetleyici okuma-değiştirme-yazma çevrimi yürütmek zorunda kalırdı.:6 Öteki DRAM'lerde maske ayrı bir bacaktan taşınır ve buradaki bir bit hatası maskelenmiş bir baytın yanlışlıkla üzerine yazılmasına yol açabilir. GDDR5 maskeyi daha yavaş adres yolundan gönderir.:14
Qimonda'ya göre veri hızı iş yüküne göre kesintisiz biçimde 5 Gb/s'den 200 Mb/s'ye dek indirilebilir ve düşük sıklıklarda yongadaki faz kilitlemeli döngü kapatılır. Sonlandırma direnci düşük hızlarda iki katına çıkarılabilir ya da kapatılabilir.:8 Micron'a göre besleme gerilimi yonga öz yenileme kipindeyken 1,5 V ile 1,35 V arasında değiştirilebilir; durağan görüntüler için 400 Mb/s yeterken yüksek çözünürlüklü video 1,5 Gb/s isteyebilir.:16
GDDR5 yongaları 14 mm x 12 mm boyutunda, 0,8 mm top aralıklı, 170 toplu ince aralıklı top ızgara dizisi paketinde (İngilizce: fine-pitch ball grid array, FBGA) üretilir.:2 Veri arayüzünün dört baytı paketin dört çeyreğine dağıtılır, adres, komut ve CK hatları ortada toplanır; Micron'a göre bu yerleşim yonga içindeki saat ağacını kısaltarak titreşimi azaltır.:14-15

Micron'a göre GDDR5 tabanlı sistemler ilk çıktığında 3,6 Gb/s'de çalışıyordu; 2014'e gelindiğinde hız yaygın uygulamalarda 6 Gb/s'yi aşmış, üst düzey sistemlerde 7 Gb/s'ye ulaşmıştı.:2 Şirketin çizelgesinde GDDR5'in veri hızı 2 ile 8 Gb/s arasındadır.:2
| Tarih | Üretici ya da belge | Yoğunluk | Bacak başına hız |
|---|---|---|---|
| Kasım 2007 | Hynix | 1 Gbit | 5 Gb/s |
| Aralık 2007 | Samsung | 512 Mbit | 6 Gb/s |
| Mayıs 2008 | Qimonda (seri üretim) | 512 Mbit | 4,0 Gb/s |
| Kasım 2008 | Hynix | 1 Gbit | 7 Gb/s |
| Eylül 2009 | JESD212 | 512 Mbit-2 Gbit | |
| Aralık 2009 | Hynix (40 nm sınıfı) | 2 Gbit | |
| Nisan 2013 | JESD212A | 8 Gbit'e dek | |
| Ocak 2015 | Samsung (20 nm) | 8 Gbit | 8 Gb/s |
| 2017 (veri sayfası) | Micron | 8 Gbit | 6, 7 ve 8 Gb/s:1 |
Hynix'in tarihçesine göre şirket Kasım 2008'de 7 Gb/s'lik 1 Gbit'lik, Aralık 2009'da 40 nm sınıfı 2 Gbit'lik GDDR5 yongalarını tanıttı. Samsung Ocak 2015'te 20 nm süreçle sektörün ilk 8 Gbit'lik GDDR5 yongasını seri üretime aldığını duyurdu. Şirkete göre 8 Gb/s'lik veri hızı dizüstü bilgisayarlardaki DDR3'ün dört katından fazlaydı ve sekiz yonga son oyun konsollarının gerektirdiği 8 GB'ı karşılıyordu. Micron'un 8 Gbit'lik yongası 1,5 V ya da 1,35 V ile beslenir ve 16 banka ile dört banka grubu taşır.:1

JEDEC 21 Ocak 2016'da GDDR5X standardını (JESD232) yayımladığını duyurdu. GDDR5'ten türetilen GDDR5X, onun iki katı olan 10-14 Gb/s veri hızlarını hedefler ve geçişi kolaylaştırmak için aynı sözde açık savaklı sinyalleşmeyi kullanır. Güncel sürüm Mart 2023 tarihli JESD232A.01'dir. Micron, GDDR5X'i tasarlarken önceden getirmeyi 16n'ye çıkardığını belirtir; her erişim 512 bit, 64 bayt taşır.:3 Şirketin 8 Gbit'lik yongası veriyi dört kat veri hızında (QDR) aktaran 16n'lik bir kip ile çift veri hızlı 8n'lik bir kip sunar, 1,35 V ve 1,8 V'luk ek bir VPP gerilimiyle beslenir ve 190 toplu bir pakette üretilir.:1
AnandTeche göre Micron 20 nm süreçle ürettiği 10, 11 ve 12 Gb/s'lik 8 Gbit'lik yongaları Mart 2016'da örnek olarak dağıttı. Standart 4 ile 16 Gbit arası yoğunlukları ve 14 Gb/s'ye dek hızları öngörüyordu. Micron Mayıs 2016'da seri üretime geçti; AnandTeche göre bu, en azından başlangıçta GeForce GTX 1080'in GDDR5X'ini yalnız Micron'un sağlayacağı anlamına geliyordu. Nvidia'nın 6 Mayıs 2016'da tanıttığı GTX 1080'de 256 bitlik arayüzle 10 Gb/s'de çalışan 8 GB GDDR5X vardı; şirkete göre etkin bant genişliği sıradan GDDR5'in 1,7 katıydı. Şubat 2017'deki GTX 1080 Ti'de 11 Gb/s'lik 11 GB GDDR5X kullanıldı.
GDDR5M, SK Hynix'in ana akım grafik işlem birimleri ve grafik birimli işlemciler için önerdiği düşük güçlü bir türevdir. Şirket Şubat 2014'teki ISSCC konferansında 1,35 V'ta bacak başına 5,0 Gb/s'de çalışan, beklemede 5,4 mW harcayan bir yonga sundu. PC Watch yazarı Hiroshige Goto'ya göre GDDR5M ayrı bir kırmıkla üretilen başka bir DRAM'dir ve adındaki "M" ana akım (İngilizce: mainstream) demektir. Yonga 16 ya da 8 bit genişliğinde çalışır, 8 banka taşır ve faz kilitlemeli döngü içermez. Belleğin dizüstü bilgisayarlarda SO-DIMM modülleriyle ana bellek olarak kullanılması da öneriliyordu, ama 2014 ortasında onu yalnızca SK Hynix destekliyordu.
AMD 25 Haziran 2008'de kendi duyurusuna göre GDDR5 bellekli ilk ekran kartı olan Radeon HD 4870'i satışa sundu; kartta 3,6 Gb/s'lik 512 MB GDDR5 vardı. Bir kartın bant genişliği yonga sayısı, yonga başına hat sayısı ve hat başına veri hızının çarpımıdır; Micron'un örneğinde 384 bitlik yola bağlı on iki GDDR5 yongası 7 Gb/s'de 336 GB/s sağlar.:11-12 AnandTeche göre AMD Radeon R9 290X'in 512 bitlik yolu 16 adet 2 Gbit'lik yongayla 5 Gb/s'de 320 GB/s veriyordu.
Sony 20 Şubat 2013'te tanıttığı PlayStation 4'te 8 GB'lık birleşik sistem belleği olarak 176 GB/s bant genişlikli GDDR5 kullanıldığını açıkladı. Xbox One'ın Xbox One X sürümünde 8 GB DDR3 yerine 12 GB GDDR5 kullanıldı; on iki 32 bitlik kanal 384 bitlik bir arayüz oluşturuyor ve 6,8 Gb/s'de 326 GB/s sağlıyordu.
Qimonda hedef alanlar arasında ağ donanımını da sayıyor, hata sezme düzeneği nedeniyle GDDR5'i ağ uygulamalarına uygun görüyordu.:9-10 Nvidia'nın sunuculara yönelik Tesla K80 hızlandırıcısında iki grafik işlem biriminin her birine 12 GB olmak üzere 24 GB GDDR5 vardı ve toplam bant genişliği 480 GB/s idi; hata düzeltme kodu açıkken kullanılabilir bellek yüzde 6,25 azalıyordu.:1-3
JEDEC'in kaydına göre GDDR6 standardı, GDDR5 standardının (JESD212) bazı yönlerinden türetilmiştir. Micron'a göre GDDR6 veri hızını GDDR5'in iki katı olan 16 Gb/s'ye çıkardı ve aynı 32 baytlık erişim boyunu koruyarak GDDR5 için tasarlanmış işlemcilerin kolayca geçmesini sağladı.:1 GDDR6 aynı 14 mm x 12 mm'lik paketi kullanır ama top sayısı 180'e çıkmış, iki kanallı kipte sinyal sayısı 61'den 74'e yükselmiştir.:8,15