Çankırı

Çankırı
Şehir
Türkiye üzerinde Çankırı
Çankırı
Çankırı
Türkiye içindeki konumu
Koordinatlar: 40°36′00″N 33°37′00″E / 40.6°K 33.6167°D / 40.6; 33.6167
ÜlkeTürkiye Türkiye
Bölgeİç Anadolu Bölgesi
İlÇankırı
İdare
 • Belediye başkanıİsmail Hakkı Esen (MHP)
Yüzölçümü
 • Toplam1.440 km²
Rakım731 m
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu
18100
Alan kodu376
Plaka kodu18

Çankırı, Çankırı ilinin merkezi olan şehir.

Tarihçe

Çankırı, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan aynı adlı ilin merkezidir. Çankırı'nın adı, Batılı kimi gezginler tarafından "Çangırı" ya da "Çengiri" biçiminde yazılmıştır. Kent eski Gangra adlı kentin yerinde kurulmuştur. Önceleri Paflagonya'ya bağlıydı. Sonra Pontus devletine, ardından da Galatya'ya bağlandı. Galatya hükümdarı Deiotarus, Gangra'yı merkez yaptı. MÖ 25'te Roma İmparatorluğu'nun topraklarına katılan yöre, Bizanslılar zamanında bir ara sürgün yeri idi. Kimi kaynaklarda anılan Germanikopolis kentinin Gangra olduğu sanılıyor.

Emeviler zamanında İslam orduları birkaç kez bu toprakları ele geçirmeye çalışsalar da başarılı olamadılar. Çankırı ve çevresi, 1071 Malazgirt zaferinden sonra Dânişmendliler tarafından ele geçirildi.

Antakya hükümdarı I. Boemondo, Selçuklular tarafından Malatya'da esir alınarak Niksar Kalesi'ne kapatılmıştı. Onu kurtarmak için 1101'de İstanbul'dan Raymond de Toulouse komutasındaki Haçlı ordusu yola çıktı. Ankara'yı aldıktan sonra Çankırı'ya yöneldilerse de kaleye giremediler. Amasya yakınlarında Selçuklu ordusuyla karşı karşıya gelen Haçlı Ordusu, bozguna uğradı. 1134'te Bizans İmparatoru II. İoannis Komnenos şiddetli çarpışmalardan sonra kaleyi ele geçirebildiyse de, imparatorun ayrılmasının ardından Danışmendliler kenti yeniden aldılar. Daha sonra yöreye Selçuklular egemen oldul. I. Murad zamanında Çankırı ve çevresi Osmanlı topraklarına katıldı. Timur, 1402'de Çankırı'yı eski sahiplerine verdiyse de, 1439'da I. Mehmed geri aldı.

Osmanlı döneminde yönetim bakımından Anadolu Eyaleti'ne bağlı bir Livanın merkezi olan Çankırı, Cumhuriyetin ilanından önce Kastamonu vilayetine bağlı bir sancağın merkezi idi. Türk Kurtuluş Savaşı sırasında İnebolu üzerinden İstanbul'dan Ankara'ya yapılan malzeme ve insan naklinde Çankırı önemli bir merkez rolü oynamıştır. Cumhuriyet döneminde il merkezi haline getirilmiştir.

Çankırı'nın nüfusu, 19. yüzyılın sonunda yaklaşık 16 bin iken, Cumhuriyet'in ilk genel nüfus sayımı olan 1927'de 8.847'ye düşmüştür. Ancak 1940'ta 10 bini yeniden aşan (10.235) nüfus 1970'te 25 bini geçti (26.124). 1990'da da 45.496'ya ulaştı.

2. Dönem Çankırı milletvekilleri Talât Bey, Rifat Bey ve Yusuf Ziya Bey'in, 11 Nisan 1925 tarihli Genel Kurul toplantısında okunan 4/199 esas numaralı takririnin Başvekâlete havalesi ile Kângırı ismi Çankırı şeklinde değiştirilmiştir.

İlin merkezi olan Çankırı kenti, Kızılırmak'ın kolları Acıçay ile Tatlıçay'ın birleştiği yerde kurulmuştur. Deniz yüzeyinden 700–800 m yüksekliktedir. Çankırı eski çağlarda bir kale kentiydi. Kent, sonraları sırtını kaleye dayayarak güneye doğru yayıldı. Günümüzde Tatlıçay'ın her iki yakasına serpilmiş durumdadır. Kalenin eteklerindeki mahalleler kentin çekirdeğini oluşturur. Bu mahalleler dar sokaklıdır. Kentin yeni kesimleri ise daha modern görünüme sahiptir.

Coğrafi konumu

Çankırı Müzesinde Çankırı'nın eski adlarının gösterildiği bir kısım.

Orta Anadolu'nun kuzeyinde, Kızılırmak ile Batı Karadeniz ana havzaları arasında yer alan Çankırı, 40° 30' – 41° kuzey enlemleri ile 32° 30' – 34° doğu boylamları arasında yer almaktadır. İlin komşuları batıda Bolu, kuzeybatıda Karabük, kuzeyde Kastamonu, doğuda Çorum ve güneyde Ankara ile Kırıkkale'dir. Çankırı il merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 731 metredir. Çankırı ili ülke topraklarının %0,94'lük bölümünü oluşturan toplam 7.542 km²'lik bir alana sahiptir. Çankırı merkez ilçesinin yüzölçümü ise 1.440 km²dir.

İklimi, bitki örtüsü ve yaban hayatı

Çankırı'da genellikle İç Anadolu Bölgesi'ne özgü iklim etkisi görünmektedir. Merkez, Ilgaz ve Yapraklı ilçelerinde kışlar serin, yazlar ılık geçerken, Çerkeş ilçesinde kışlar soğuk, yazlar ise serin geçmektedir.

İlin en fazla yağış alan ilçesi Yapraklı'dır. Yapraklı'da hemen hemen her mevsim yağış gözlemlenir. Merkezden, güneye doğru gidildikçe iklim ve bitki örtüsünde değişiklik ve azalmalar görünmektedir. Araştırmalar sonucunda, il topraklarının 2-3 yüzyıl önce bazı tuzlu bölgeler hariç ormanlarla kaplı olduğu belirlenmiştir. Ne var ki, tarla açmak amacıyla yapılan bilinçsiz kesimler, hayvan otlatmak için ormanlardan yararlanılması, müdahale imkânı olmayan orman yangınları ve iklim değişiklikleri nedeniyle bu orman bölgelerinin büyük çoğunluğu yok olmuştur. İlin geriye kalan ormanları, Ilgaz ilçesi başta olmak üzere Elaman, Eğirova, Ovacık, Düvenlik, Ilısılık, Yapraklı, Sarıkaya, Karakaya ve Erikli Dağları ile çevresindedir. İldeki bitki örtüsünün üst florasını oluşturan iğne yapraklı ağaçlar, özellikle de karaçam, sarıçam, ardıç, meşe, ladin ve köknar gibi orman ağaçlarıyla ahlat ve kızılcık ağaçlarıdır. Bitki örtüsünün alt florasında ise hububat, yemlik ve yemeklik baklagiller ile ayrıkotu, devedikeni ve yumak gibi bitkiler bulunmaktadır. Ayrıca akarsular boyunca söğüt ve kavak ağaçları ile zengin meyve bahçelerine de rastlanmaktadır.

İlçenin doğusunda, derinliği 30 m, çapı 500 m olan tuzlu su gölü Bakkal Gölü yer almaktadır.

İlde rastlanan başlıca av hayvanları, kurt, tilki, tavşan, keklik ve sincaptır. Uzun yıllar düzenli mücadele edilmediği için, yaban domuzu sayısından belirgin bir artış olmuştur. Fakat son yıllarda yapılan düzenli ve etkin mücadeleler nedeniyle, yaban domuzu sayısında belirgin bir azalma sağlanmıştır.

Çankırı Tuz Fabrikası da bölge için büyük önem taşımaktadır.

Nüfus

Yıl Toplam Şehir Kır
192773.6288.84764.781
193586.0899.77476.315
194090.20310.23579.968
194562.52314.68047.843
195072.12314.10858.015
195581.29217.89963.393
196055.75820.04735.711
196561.24721.45039.797
197069.52226.12443.398
197574.04228.51245.530
198082.00234.93347.069
198588.29141.42046.871
199067.62045.49622.124
200078.63862.50816.130
200780.74868.59612.152
200879.51167.58811.923
200980.43169.08711.344
201080.59069.63110.959
201182.92172.47310.448
201284.22574.19210.033
201385.07374.44210.631
201486.38176.4909.891
201588.53879.0919.447
201692.13982.7409.399
201795.44486.3699.075
201896.02584.33111.694
201997.88287.74810.134
202097.32687.5899.737

Toprak yapısı ve sanayisi

Genellikle çıplak dağlarla kaplı olan Çankırı toprakları, şiddetli erozyon tehdidi altındadır. Bu yüzden il toprakları tarımsal amaçla kullanılmayıp yalnızca hayvan otlatmada değerlendirilmektedir.

Çankırı ili sınırları içerisinde, alüvyal, kolüvyal, kestane renkli, kahverengi orman ve kireçsiz kahverengi orman toprakları olmak üzere toplam beş tür toprak bulunmaktadır. Çankırı sanayi bakımından gelişmekte olan illerden biridir.[kaynak belirtilmeli] Un, yem bitkileri ve askeri donatım fabrikaları ile 2 bin çalışan kapasiteli modern lastik üretim fabrikası da Çankırı il sınırları içerisinde bulunmaktadır.

Belediye başkanları

Osmanlı dönemi

№ŞehreminiGörev BaşlangıcıGörev Bitişi
1Salim Efendi19191923

Cumhuriyet dönemi

№Belediye BaşkanıGörev BaşlangıcıGörev BitişiParti
1Cemal Dolunay19231927Cumhuriyet Halk Partisi
2Dedezade Hilmi Bey19271928
3Hacı Şıhzade Sait Bey19281934
4Ömer Dedeoğlu19341938
5Rıfat Dolunay19381943
6Hilmi Ersunan19431944
7Cevdet Dengi19441946
8Halim Bayram19461950
9Osman Derviş19541955Demokrat Parti
10Nurettin Ok19551957
11Ali İnandık19571958
(10)Nurettin Ok19581960
12Gürhan Titrek19631965Adalet Partisi
(11)Ali İnandık19651973Bağımsız
13Y. Hayati Çağlayan19731976Adalet Partisi
14Necdet İpek19771980Milliyetçi Hareket Partisi
15Şadi Söylemezoğlu19801984Askerî
16Mustafa Kale19841989Anavatan Partisi
17Raif Oktay19891994Doğru Yol Partisi
18Ahmet Bukan19942002Milliyetçi Hareket Partisi
19A. Namık Kemal Eryılmaz20022004
20İrfan Dinç20042018Adalet ve Kalkınma Partisi
21Hüseyin Boz20182019
22İsmail Hakkı Esen2019GörevdeMilliyetçi Hareket Partisi

Kaynak:

Ayrıca bakınız