Petabayt

petabayt
Internet Archive'in veri merkezindeki Petabox raflarından biri. Petabox, bir petabayt veriyi saklamak ve işlemek amacıyla tasarlanmıştı.
Genel bilgi
Birim sistemiSI ön eki ile bayt
Neyin birimibilgi miktarı
SembolPB
Birim dönüşümleri
1 PB ...... eşittir ...
  onluk tanım 1015 bayt
  ikilik kullanım 250 bayt
  bit 8 × 1015 bit

Petabayt (PB; İngilizce: petabyte), bilgisayarlarda bilgi miktarını ölçen bir birimdir. Bilgisayar alanında 1024 terabayta, başka bir deyişle 1125899906842624 (250) bayta eşittir; dosya sistemi sınırları ve bazı yazılımların gösterdiği boyutlar bu anlamı kullanır. Depolama üreticileri ve büyük veri merkezlerini işleten kurumlar ise katları bin bin sayar, onluk tanımda bir petabayt bir katrilyon (1015) bayttır; bu yüzden onluk tanımla verilen bir kapasite, ikilik hesap yapan yazılımlarda yaklaşık yüzde 11 küçük görünür.

Petabayt, tek bir kişisel bilgisayarın depolama kapasitesinin çok üstünde bir ölçektir. Bu büyüklükte veri parçacık fiziği deneylerinde, gökbilim gözlemlerinde, web arşivlerinde ve büyük internet şirketlerinde birikir. Bir petabaytlık veri saniyede 1 gigabitlik bir hattan yaklaşık 93 günde aktarılabildiği için bu ölçekte veri kimi zaman disklere yüklenip taşınır.

Tanım

Bayt birimleri
SI ön ekleri (onluk) İkili ön ekler (IEC) Bellekte
(JEDEC)
Ad Simge Onluk Ad Simge İkilik
kilobayt
kB
103 kibibayt
KiB
210
KB
megabayt
MB
106 mebibayt
MiB
220
MB
gigabayt
GB
109 gibibayt
GiB
230
GB
terabayt
TB
1012 tebibayt
TiB
240
TB
petabayt
PB
1015 pebibayt
PiB
250
–
eksabayt
EB
1018 eksbibayt
EiB
260
–
zettabayt
ZB
1021 zebibayt
ZiB
270
–
yottabayt
YB
1024 yobibayt
YiB
280
–
ronnabayt
RB
1027 robibayt
RiB
290
–
kettabayt
QB
1030 kebibayt
QiB
2100
–
Büyüklük sırasına göre veri

Onluk tanım

  • 1 PB = 1000000000000000 bayt = 10005 B = 1015 B

Ön ek olan peta, Uluslararası Birimler Sistemi'nde 1015 çarpanını gösterir ve simgesi P'dir. Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu'nun SI broşürü, SI ön eklerinin yalnız onun kuvvetlerini gösterdiğini, ikinin kuvvetleri için kullanılmaması gerektiğini yazar. Bu tanıma göre bir petabayt 1000 terabayttır, 1000 petabayt da bir eksabayt eder. CERN, veri deposunu anlatırken petabaytı açıkça 1000000000000000 bayt olarak verir. Depolama üreticileri de kapasiteyi bu düzende belirtir; Kioxia bir terabaytı 1000000000000 bayt diye tanımlar ve işletim sistemlerinin ikinin kuvvetleriyle hesap yaptığını ayrıca not eder.

İkilik tanım

  • 1 PiB = 1125899906842624 bayt = 10245 B = 250 B

Bilgisayar alanında kilo, mega, giga gibi ön ekler uzun süredir 1024'ün kuvvetleri anlamında kullanılmaktadır ve petabayt da bu kullanımda 1024 terabayt demektir.

İkinin kuvvetleri için ayrı bir ad gerektiğinde Uluslararası Elektroteknik Komisyonu'nun Aralık 1998'de onayladığı ikili ön eklerden pebi kullanılır. Simgesi Pi olan bu ön ek "petabinary" sözünden türetilmiştir ve (210)5 çarpanını gösterir. 250 baytlık birimin adı bu yüzden pebibayt, simgesi PiB'dir.

Farkın büyüklüğü

İkilik tanımdaki bir petabayt, onluk tanımdakinden yaklaşık yüzde 12,6 daha fazla bayt içerir; oran 250 / 1015 ≈ 1,1259'dur. Aynı oran terabaytta yaklaşık 1,0995, eksabaytta 1,1529'dur, ön ek büyüdükçe iki tanım arasındaki fark da büyür. Onluk tanımla bir petabayt yaklaşık 0,888 PiB'e, başka bir deyişle yaklaşık 909,5 TiB'e eşittir.

Onluk kapasitenin ikilik karşılığı (hesap)
OnlukBaytİkilik karşılığı
1 PB1015909,5 TiB
10 PB10168,88 PiB
100 PB101788,82 PiB
1000 PB1018888,18 PiB

Aynı veri iki gösterimde farklı sayılarla görünür. Wikimedia Commons'un ortam istatistiklerine göre Kasım 2026 başında sitedeki dosyaların toplamı 1168153204410026 bayttı. Bu, onluk tanımla yaklaşık 1,17 PB eder; MediaWiki yazılımı aynı toplamı 1024'lük basamaklarla hesaplayıp "1,04 PB" olarak gösterir. Üreticilerin onluk tanımının yol açtığı davalar Gigabayt maddesinde anlatılmıştır.

Petabit

Bir petabit (Pbit) 1015 bittir. Bir bayt sekiz bitten oluştuğu için bir petabayt sekiz petabite, bir petabit de 125 terabayta eşittir. Depolama büyüklükleri çoğunlukla baytla, iletim hızları bitle anlatılır.

Adın kökeni

Peta ön eki, 1975'te toplanan 15. Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı'nın 10. kararıyla, 1018 çarpanını gösteren eksa ile birlikte SI'a eklenmiştir. Konferansın tutanağına göre öneriyi Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Komitesi getirmiştir. Gerekçe bilgisayar değil enerji ve radyoaktivite ölçümleriydi. Dünya ekonomisi istatistiklerinde terajoule çoğu zaman küçük kalıyor, güçlü radyoaktif kaynakların etkinliği de bekerel cinsinden 1012'den büyük sayılarla yazılıyordu.

Tutanak ad seçimini de açıklar. 10'un üçün katı olan üsleri dizisinde peta beşinci, eksa altıncı sıradadır ve iki ad bu sırayı anımsatarak akılda kalmayı kolaylaştırır.

Örnek büyüklükler

Bir petabayta (1015 bayt) sığan görüntü, ses ve metin miktarı. Değerler hesapla bulunmuştur; sıkıştırılmış görüntüde kaynaklarda verilen bit hızları kullanılmıştır.

Bir petabaytın ne kadar bilgi taşıdığı verinin nasıl kodlandığına bağlıdır. Hesaplar 1015 baytlık onluk tanımla yapılmıştır.

YouTube'un önerdiği yükleme ayarları, saniyede 24-30 karelik 1080p görüntü için saniyede 8 megabit görüntü bit hızı verir. 8 megabitlik hızda iki saatlik bir film 7,2 GB tutar ve bir petabayta bu filmlerden yaklaşık 139 bin tane sığar; ardı ardına oynatılsa yaklaşık 32 yıl sürer.

Düz metinde karakter başına bir bayt, sayfa başına 3000 karakter varsayılırsa bir petabayt yaklaşık 333 milyar sayfa, 400 sayfalık kitaplarla yaklaşık 833 milyon kitap eder.

Tarihçe

Petabaytlık depolama 1990'ların ortasında planlarda görünüyordu. NASA'nın Yer gözlem verilerini arşivlemek için kurduğu EOSDIS sistemi üzerine 1995'te yayımlanan bir bildiri, Goddard'daki arşiv merkezinin 2001'e dek 1 petabaytlık yakın erişimli depolama kapasitesi sağlaması gerektiğini yazıyordu.

SLAC Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı'ndaki BaBar deneyi bu ölçekte veri yönetiminin öncülerindendi. Deneyin ekibi, Mart 2003'te 700 terabaytı aşan üretim verisiyle veri tabanının bilinen en büyük veri tabanı olduğunu bildirdi. 2005'te yayımlanan bir makale deneyin üretim verisinin bir petabaytı geçtiğini, yaklaşık 13 bin bantta 1,3 petabayttan fazla veri tutulduğunu yazıyordu.

Internet Archive, bir petabayt veriyi saklamak ve işlemek için Petabox adlı kendi depolama sistemini tasarladı. İlk 100 terabaytlık raf Haziran 2004'te Amsterdam'da çalışmaya başladı. Arşiv, Ekim 2012'de 10 petabaytı kutladı.

Veri hacimleri

Parçacık fiziği

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi'ndeki (CERN) Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın dedektörlerinde saniyede yaklaşık bir milyar çarpışma olur ve bunlar saniyede yaklaşık bir petabayt ham veri üretir. Bu miktar kaydedilemeyeceği için deneyler yalnız ilginç olayları seçip gerisini atar. Süzme sonrasında bile CERN veri merkezi, çarpıştırıcının ikinci çalışma döneminde günde ortalama bir petabayt veri işlemiştir. Bu, hesapla sürekli saniyede yaklaşık 93 gigabitlik bir akışa denk gelir.

CERN'de bantta kalıcı olarak saklanan veri 29 Haziran 2017'de 200 petabaytı geçmiştir. Merkez aynı yılın ekim ayında 12,3 petabayt veri toplayarak aylık rekor kırmıştır. Üçüncü çalışma dönemi için 600 petabayttan fazla veriyi saklayıp çözümlemeye hazırlık yapılmıştır. Eylül 2023'te CERN'in disk deposu 111 bin aygıtla, çoğu sabit disk olmak üzere, bir eksabayt kapasiteyi aşmıştır.

Gökbilim

Olay Ufku Teleskobu, Messier 87 gökadasının merkezindeki kara delikin ilk görüntüsünü veren Nisan 2017 gözlemlerinde sekiz teleskopla çalışmıştır. Her teleskop günde yaklaşık 350 terabayt veri üretmiş, veriler helyum dolu sabit disklere yazılmıştır. Diskler uçakla Almanya'daki Max Planck Radyo Astronomi Enstitüsü'ne ve ABD'deki MIT Haystack Gözlemevi'ne götürülmüş, veriler oradaki süper bilgisayarlarda birleştirilmiştir. BBC, verinin internetten gönderilemeyecek kadar çok olduğunu ve yüzlerce diske yazıldığını aktarmıştır.

Teleskop ağının teknik makalesine göre 2018'den beri her teleskop saniyede 64 gigabit kaydeder; 2017 gözlemlerinde kullanılan kipte bu sayı 32 gigabitti. Bunun için 6-10 terabaytlık 128 disk koşut çalışır ve toplam kapasite yaklaşık 1 petabayttır. 64 gigabit hızla bir petabaytın dolması hesapla yaklaşık 35 saat sürer. Ağın ortasındaki teleskoplar yaklaşık 2 petabayt, makalede sayılan bütün teleskopların katıldığı bir gözlem dönemi ise toplam yaklaşık 15 petabayt depolama gerektirir. Ham verinin toplamı kaynaklarda "petabaytlarca" diye geçer. Güney Kutbu'ndaki teleskobun diskleri ancak uçuşların başladığı kasım ayı dolaylarında yola çıkabildiğinden, verinin merkeze ulaşması aylar sürebilir.

Yapımı süren Square Kilometre Array gözlemevi, yılda 700 petabayttan fazla veri arşivlemeyi planlamaktadır.

Arşivler

Internet Archive'in Aralık 2021 sayılarına göre dört veri merkezindeki 28 bin diskte kullanılan toplam alan 212 petabayt, tekil veri 99 petabayttı. Bunun 57 petabaytı Wayback Machine'e, 42 petabaytı kitap, müzik ve video koleksiyonlarına aitti.

İnternet şirketleri

Google'ın kümeleri, Ocak 2008'de yayımlanan MapReduce makalesine göre günde 100 bin iş çalıştırarak toplam 20 petabayttan fazla veri işliyordu. Facebook 2010'da 260 milyar görüntüyü, 20 petabayttan fazla alanda saklıyor ve haftada 60 terabayt yeni fotoğraf alıyordu. Şirketin veri ambarı Nisan 2014'te 300 petabayta ulaşmıştı. Aynı yıl seyrek erişilen fotoğraf ve videolar için kullanılan f4 sisteminde 65 petabaytın üzerinde veri vardı.

Depolama teknolojileri

Manyetik bant

Manyetik bant, büyük arşivlerin uzun süreli saklama ortamıdır; CERN de ana arşivini banda yazar ve veriyi düzenli olarak daha yoğun bantlara aktarır. Bantlar, kartuşları sürücülere robot kollarla taşıyan arşiv düzeneklerinde tutulur. LTO-10 kuşağı kartuşlar sıkıştırmasız 30 ve 40 terabayt kapasitelidir, tam boy sürücülerin hızı saniyede 400 megabayta çıkar. Hesapla bir petabayt için 40 terabaytlık kartuştan 25, 30 terabaytlıktan 34 tane gerekir. Bu hızdaki tek sürücüyle bir petabayt yazmak ara vermeden yaklaşık 29 gün sürer, bu yüzden büyük arşivler çok sayıda sürücüyü birlikte çalıştırır.

Disk ve katı hâl sürücüleri

Seagate'in Ocak 2025'te örneklerini gönderdiği 36 terabaytlık sabit disk sürücüsüyle hesapla 28 disk bir petabayt ham kapasite sağlar. Gerçek sistemlerde gereken disk sayısı daha yüksektir, çünkü arızalara karşı veri birden çok kopya ya da eşlik bilgisiyle saklanır. Facebook'un f4 makalesine göre veriyi kopyalarla saklayan Haystack'te bir bayt için 3,6 bayt yer harcanıyordu, verinin eşlik parçalarına ayrılarak saklandığı f4'te bu oran 2,8'e, makalenin yazıldığı sırada yaygınlaştırılan yöntemle de 2,1'e düşmüştür.

Katı hâl sürücülerinde Kioxia Temmuz 2025'te 245,76 terabaytlık LC9 sürücüsünü duyurmuştur. Bu kapasitede dört sürücü yaklaşık 983 terabayt tuttuğundan, bir petabaytı aşmak için beş sürücü yeter.

Dağıtık dosya sistemleri

Petabayt ölçeğindeki veriler tek bir bilgisayarın disklerine sığmadığı için binlerce bilgisayara yayılır. Apache Hadoop'un dosya sistemi HDFS, dosyaları bloklara böler ve her bloğun kopyalarını farklı bilgisayarlara yazar. Yahoo! 2010'da HDFS ile 25 petabayt veri yönettiğini bildirmiştir. Şirketin 3500 bilgisayarlı bir sistemi 9,8 petabayt depolama sunuyor, üç kopya nedeniyle uygulamalara net 3,3 petabayt kalıyordu. Aynı makale bir petabayt verinin 3658 bilgisayarla 58.500 saniyede, başka bir deyişle 16,25 saatte sıralandığını yazar.

Ağ üzerinden ve elden taşıma

Ağ hızları bit, depolama büyüklükleri bayt cinsinden verildiği için aktarım süresi sekiz çarpanıyla hesaplanır. Bir petabayt 8 × 1015 bittir.

Bir petabaytın (1015 bayt) aktarım süresi (hesap, hattın tamamı kullanılırsa)
Hat hızıSüre
100 Mbit/syaklaşık 2,5 yıl
1 Gbit/syaklaşık 93 gün
10 Gbit/syaklaşık 9,3 gün
100 Gbit/syaklaşık 22 saat
1 Tbit/syaklaşık 2,2 saat

Veriyi disk ya da bantla elden taşımaya, ironik bir adla sneakernet denir. Jargon File bu sözcüğü bilgisayarlar arasında elektronik verinin bant, disk ya da başka bir ortamla elden götürülmesi diye tanımlar ve manyetik bant dolu bir kombi otomobilin ya da CD-ROM dolu bir Boeing 747'nin bant genişliğinin küçümsenmemesi gerektiğini söyleyen deyişi aktarır. Jim Gray ve arkadaşları 2002'deki bir raporda terabaytlık veri kümelerini diskle göndermeyi incelemiş, uçtan uca gigabitlik ağlar yaygınlaştığında petabaytlık verilerin taşınacağını, elden taşımanın o zaman da gerekeceğini öngörmüştür.

Bulut hizmeti sağlayıcıları bu yöntemi ürüne dönüştürdü. Amazon Web Services'in Snowball aygıtı 80 terabayt taşıyordu. Şirket Kasım 2016'da 100 petabayt kapasiteli Snowmobile'ı duyurdu. Yaklaşık 14 metre boyundaki bu konteyner kamyonu 350 kilovat güç çekiyor, saniyede 1 terabitle yaklaşık 10 günde doluyordu. AWS, Snowball aygıtlarının desteğini ticari bölgelerde 31 Aralık 2026'da sonlandıracağını duyurmuştur.

Bellekte ve dosya sistemlerinde

Ana bellek ve adres uzayları ikilik düzende kurulduğundan petabayt ölçeğindeki adres sınırları 2'nin kuvvetleridir. Linux çekirdeğinin belgesine göre x86-64 işlemcilerde dört düzeyli sayfalama 256 TiB sanal ve 64 TiB fiziksel adres uzayıyla sınırlıydı. Beş düzeyli sayfalama bu sınırları 128 PiB sanal ve 4 PiB fiziksel adres uzayına çıkarır.

Windows'un NTFS dosya sisteminde en büyük birim boyu küme boyuna bağlıdır. 256 KB'lık kümelerle sınır 1 PB, en büyük küme boyu olan 2048 KB ile 8 PB'tır. Bu sınırlar ikilik anlamla yazılmıştır; 8 PB, 253 bayta karşılık gelir. Windows 10'un 1709 sürümünden ve Windows Server 2019'dan önceki sürümler en çok 256 TB'lık birimleri destekler.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. 1 2 3 4 "Prefixes for binary multiples". The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty (İngilizce). Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  2. 1 2 3 "NTFS overview" (İngilizce). Microsoft. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  3. 1 2 "Media statistics". Wikimedia Commons (İngilizce). Wikimedia Vakfı. 7 Kasım 2026. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  4. 1 2 3 "KIOXIA Announces Industry's First 245.76 TB NVMe SSD Built for the Demands of Generative AI Environments" (İngilizce). Kioxia America. 21 Temmuz 2025. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  5. 1 2 3 "An exabyte of disk storage at CERN" (İngilizce). CERN. 29 Eylül 2023. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  6. 1 2 Ghosh, Pallab (10 Nisan 2019). "First ever black hole image released". BBC News (İngilizce). Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  7. 1 2 Barr, Jeff (Kasım 2016). "AWS Snowmobile: Move Exabytes of Data to the Cloud in Weeks". AWS News Blog (İngilizce). Amazon Web Services. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  8. 1 2 "Resolution 10 of the 15th CGPM (1975): SI prefixes peta and exa" (İngilizce). Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu. doi:10.59161/CGPM1975RES10E. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  9. 1 2 Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu (2019). The International System of Units (SI) (PDF) (İngilizce) (9 bas.). Bureau International des Poids et Mesures. ss. 138-139, 169. doi:10.59161/AUEZ1291. ISBN 978-92-822-2272-0. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  10. 1 2 Comptes rendus des séances de la quinzième Conférence Générale des Poids et Mesures (PDF) (Fransızca). Bureau International des Poids et Mesures. 1975. ss. 21, 88. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  11. ↑ "YouTube recommended upload encoding settings". YouTube Help (İngilizce). Google. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  12. ↑ Caulk, Parris M. (Mart 1995). "The design of a petabyte archive and distribution system for the NASA ECS project". Fourth NASA Goddard Conference on Mass Storage Systems and Technologies (İngilizce). NASA. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  13. ↑ Adesanya, Adeyemi (Mart 2003). "On the Verge of One Petabyte: the Story Behind the BaBar Database System". CHEP'03 (İngilizce). ve öteki yazarlar. s. 1. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  14. ↑ Becla, Jacek; Wang, Daniel L. (2005). "Lessons Learned from Managing a Petabyte" (PDF). Conference on Innovative Data Systems Research (CIDR) 2005 (İngilizce). ss. 1, 3. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  15. 1 2 "Petabox" (İngilizce). Internet Archive. 3 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  16. ↑ "10,000,000,000,000,000 bytes archived!". Internet Archive Blogs (İngilizce). Internet Archive. 26 Ekim 2012. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  17. 1 2 "CERN Data Centre passes the 200-petabyte milestone" (İngilizce). CERN. Temmuz 2017. 30 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  18. 1 2 3 "Storage" (İngilizce). CERN. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  19. 1 2 Jarlett, Harriet (14 Aralık 2017). "Breaking data records bit by bit" (İngilizce). CERN. 9 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  20. 1 2 "Astronomers Capture First Image of a Black Hole" (İngilizce). Avrupa Güney Gözlemevi. 10 Nisan 2019. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  21. 1 2 3 4 The Event Horizon Telescope Collaboration (2019). "First M87 Event Horizon Telescope Results. II. Array and Instrumentation". The Astrophysical Journal Letters (İngilizce). 875 (1): L2. arXiv:1906.11239 Özgürce erişilebilir. doi:10.3847/2041-8213/ab0c96.
  22. ↑ "Big Data" (İngilizce). SKA Observatory. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  23. ↑ Dean, Jeffrey; Ghemawat, Sanjay (2008). "MapReduce: simplified data processing on large clusters". Communications of the ACM (İngilizce). 51 (1): 107-113. doi:10.1145/1327452.1327492.
  24. ↑ Beaver, Doug (2010). "Finding a needle in Haystack: Facebook's photo storage" (PDF). OSDI 2010 (İngilizce). ve öteki yazarlar. USENIX. s. 1. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  25. ↑ "Scaling the Facebook data warehouse to 300 PB". Engineering at Meta (İngilizce). Meta. 10 Nisan 2014. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  26. 1 2 Muralidhar, Subramanian (2014). "f4: Facebook's Warm BLOB Storage System" (PDF). OSDI 2014 (İngilizce). ve öteki yazarlar. USENIX. ss. 383, 388, 396. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  27. ↑ "LTO-10: LTO Generation 10 Technology" (İngilizce). LTO Program. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  28. ↑ "Seagate Introduces Hard Drive Capacities of up to 36TB, Extending Its HAMR-Based Mozaic 3+ Technology Platform" (İngilizce). Seagate Technology. 21 Ocak 2025. 16 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  29. ↑ Shvachko, Konstantin; Kuang, Hairong; Radia, Sanjay; Chansler, Robert (2010). "The Hadoop Distributed File System". 2010 IEEE 26th Symposium on Mass Storage Systems and Technologies (MSST) (İngilizce). doi:10.1109/MSST.2010.5496972.
  30. ↑ "sneakernet". The Jargon File (İngilizce). 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  31. ↑ Gray, Jim (Mayıs 2002). "TeraScale SneakerNet: Using Inexpensive Disks for Backup, Archiving, and Data Exchange". MS-TR-02-54 (İngilizce). ve öteki yazarlar. Microsoft Research. s. 6. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  32. ↑ "AWS Snowball" (İngilizce). Amazon Web Services. Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.
  33. ↑ "5-level paging". The Linux Kernel documentation (İngilizce). Erişim tarihi: 8 Kasım 2026.