Zettabayt

zettabayt
Birim sistemiSI ön eki ile bayt
Neyin birimibilgi miktarı
SembolZB
Birim dönüşümleri
1 ZB ...... eşittir ...
  onluk tanım 1021 bayt
  ikilik kullanım 270 bayt
  bit 8 × 1021 bit

Zettabayt (ZB; İngilizce: zettabyte), bilgisayarlarda bilgi miktarını ölçen bir birimdir. Bilgisayar alanında 1024'lük katlarla kurulan dizide 1024 eksabayta, başka bir deyişle 1180591620717411303424 (270) bayta eşittir. Depolama üreticileri ve dünya ölçeğinde veri istatistiği yayımlayan kurumlar ise katları bin bin sayar. Onluk tanımda bir zettabayt 1021 bayttır, bu da bir trilyon gigabayt eder; bu yüzden onluk tanımla verilen bir büyüklük ikilik hesapta yaklaşık yüzde 15 küçük görünür.

Zettabayt, tek bir kurumun verisinden çok dünya ölçeğindeki toplamları anlatır. Yıllık İnternet trafiği, bir yılda üretilen veri ve dünyadaki kurulu depolama kapasitesi bu birimle verilir. Bu sayıların çoğu doğrudan ölçüm değil, kestirim ya da öngörüdür.

Tanım

Bayt birimleri
SI ön ekleri (onluk) İkili ön ekler (IEC) Bellekte
(JEDEC)
Ad Simge Onluk Ad Simge İkilik
kilobayt
kB
103 kibibayt
KiB
210
KB
megabayt
MB
106 mebibayt
MiB
220
MB
gigabayt
GB
109 gibibayt
GiB
230
GB
terabayt
TB
1012 tebibayt
TiB
240
TB
petabayt
PB
1015 pebibayt
PiB
250
–
eksabayt
EB
1018 eksbibayt
EiB
260
–
zettabayt
ZB
1021 zebibayt
ZiB
270
–
yottabayt
YB
1024 yobibayt
YiB
280
–
ronnabayt
RB
1027 robibayt
RiB
290
–
kettabayt
QB
1030 kebibayt
QiB
2100
–
Büyüklük sırasına göre veri

Onluk tanım

  • 1 ZB = 1000000000000000000000 bayt = 10007 B = 1021 B

Ön ek olan zetta, Uluslararası Birimler Sistemi'nde 1021 çarpanını gösterir ve simgesi Z'dir. Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu'nun SI broşürü, SI ön eklerinin yalnız onun kuvvetlerini gösterdiğini yazar. Bu tanıma göre 1000 zettabayt bir yottabayt eder. Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) da bir zettabaytı 103 eksabayt olarak verir.

İkilik tanım

  • 1 ZiB = 1180591620717411303424 bayt = 10247 B = 270 B

Bilgisayar alanında ön ekler uzun süredir 1024'ün kuvvetleri anlamında da kullanılmaktadır. Bu kullanımda bir zettabayt 1024 eksabayta, 1048576 petabayta, 1073741824 terabayta, 1099511627776 gigabayta ve 9444732965739290427392 bite eşittir. Ayrı bir ad gerektiğinde ikili ön eklerden zebi kullanılır. Simgesi Zi olan bu ön ek 270 çarpanını gösterir; birimin adı zebibayt, simgesi ZiB'dir.

Farkın büyüklüğü

İkilik tanımdaki bir zettabayt, onluk tanımdakinden yaklaşık yüzde 18,1 daha fazla bayt içerir; oran 270 / 1021 ≈ 1,1806'dır. Bu kargaşanın yol açtığı davalar Gigabayt maddesinde anlatılmıştır.

Adın kökeni

Zetta ön eki, 1991'de toplanan 19. Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı'nın 4. kararıyla SI'a eklenmiştir. Aynı karar yotta, zepto ve yokto ön eklerini de getirmiştir. Tutanağa göre yeni ön ekler için istek Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği'nden gelmiştir. Zetta, 103'ün yedinci kuvveti olduğu için Latince septem sözcüğünü anımsatır. Baştaki s harfi, s simgesi ön ek olarak kullanılmasın diye z ile değiştirilmiştir. Karar 37 oyla, bir çekimser oyla kabul edilmiştir.

Örnek büyüklükler

Hesaplar 1021 baytlık onluk tanımla yapılmıştır. YouTube'un önerdiği yükleme ayarları, saniyede 24-30 karelik 1080p görüntü için saniyede 8 megabit verir. Bu hızda iki saatlik bir film 7,2 GB tutar. Bir zettabayta bu filmlerden yaklaşık 139 milyar tane sığar; ardı ardına oynatılsa yaklaşık 31,7 milyon yıl sürer.

Düz metinde karakter başına bir bayt, sayfa başına 3000 karakter varsayılırsa bir zettabayt yaklaşık 3,3 × 1017 sayfa, 400 sayfalık kitaplarla yaklaşık 833 trilyon kitap eder.

İnternet trafiği

Cisco öngörüleri

Cisco, Visual Networking Index adlı raporlarında dünya IP trafiğini öngörmüş, rapor adlarında zettabyte era (zettabayt çağı) deyimini kullanmıştır. Yıllık trafiğin zettabaytı geçeceği yıl raporlar arasında değişmiştir. Haziran 2011 raporu yıllık trafiğin 2015'te 966 eksabayta varacağını, eşiğin hemen ardından geçileceğini, Mayıs 2012 raporu ise eşiğin 2016 sonuna dek geçileceğini öngörmüştür. Haziran 2017 raporu 2016 için yıllık 1,2 zettabayt kestirmiştir. Şirket, 9 Eylül 2016'da dünya İnternet kullanımının o takvim yılındaki zettabayt eşiğine aynı gün ulaşacağını yazmıştır.

Bu sayılarda yalnız İnternet değil, şirketlerin geniş alan ağları ve IP üzerinden iletilen televizyon yayınları da vardır. Şubat 2019 raporu 2017 için 1,5, 2022 için 4,8 zettabayt vermiştir. Mart 2020'de yayımlanan Annual Internet Report (2018-2023) aygıt, bağlantı ve hız öngörüleri içerir, dünya IP trafiğinin toplamını vermez.

ITU sayıları

ITU, ülkelerin bildirdiği verilerden ve eksik kalan ülkeler için model kestirimlerinden geniş bant İnternet trafiğini hesaplar. Mobil ağlardaki trafik 2023'te 1 zettabaytı geçmiştir. 2025 tahmini mobil ağlarda 1,5, sabit ağlarda 7,3 zettabayttır; hesapla toplam 8,8 zettabayt eder. Bu sayılar yalnız herkese açık İnternet'i kapsar, IP televizyonu dışarıda bırakır; 2025 değerleri eğilimden ya da modelden kestirilmiştir.

Dünyadaki veri kestirimleri

Dünyada bir yılda yaratılan, kopyalanan ve tüketilen verinin, IDC ve Seagate sayılarına dayanan Statista derlemesindeki değerleri (zettabayt). 2021 ve sonrası, derlemenin yayımlandığı sıradaki öngörüdür.

Martin Hilbert ile Priscila López, 2011'de Science dergisinde 60 analog ve sayısal teknolojiyi 1986-2007 dönemi için incelemiştir. Aygıtların kapasitesini değil taşınan bilgiyi ölçmek için veriyi "en iyi biçimde sıkıştırılmış" bayta çevirmişlerdir. Buna göre dünyanın saklama kapasitesi 2007'de 295 eksabayttı. Yayın araçlarının aldığı bilgi 2000'de 1,2, 2007'de 1,9 zettabayt, iki yönlü telekomünikasyon ise 2007'de 65 eksabayttı.

International Data Corporation (IDC), bir yılda üretilen ve çoğaltılan veriyi önce EMC için Digital Universe, sonra Seagate için Global DataSphere adlarıyla kestirmiştir.

IDC'nin kestirim ve öngörüleri (zettabayt)
YayınKestirimÖngörü
Mayıs 20102009 için yaklaşık 0,82020 için 35
Aralık 20122020 için 40
Kasım 20182018 için 332025 için 175
Mart 20212020 için 64,2
Aralık 2025 (Geniş Bant Komisyonu aktarımı)2024 için 1492028 için 394'ten fazla

Kestirimlerin sınırları

Kaynaklar aynı şeyi saymaz. IDC'ye göre 2020'de özgün verinin çoğaltılan veriye oranı yaklaşık 1'e 9'du, sayılan verinin büyük bölümü kopyalardan oluşuyordu. Hilbert ve López, IDC'nin 2007 sayısıyla kendi sayılarının farkını tam çözümleyemediklerini, çünkü IDC'nin varsayımlarının şirketlere ait kapalı kaynaklara dayandığını yazmıştır. IDC'nin 2010, 2012 ve 2018 raporları depolama şirketlerinin desteğiyle yayımlanmıştır. Geniş Bant Komisyonu da veri aktarımlarının büyük bölümü görünmediği için bu kestirimleri doğrulamanın zor olduğunu belirtir.

Üretilen ve saklanan veri

Bir yılda üretilen veri, saklanan veri değildir. IDC'ye göre 2020'de üretilen ya da çoğaltılan 64,2 zettabaytın yüzde 2'den azı 2021'e kadar saklanmış, gerisi yalnız tüketilmek üzere üretilmiş ya da geçici olarak tutulup üzerine yazılmıştır. Dünyadaki kurulu depolama kapasitesi 2020'de 6,7 zettabayttı.

Cisco'nun Kasım 2018 tarihli raporu da aynı ayrımı yapar. 2016'da aygıtların ürettiği veri 218 zettabayt, veri merkezlerinde saklanan veri 286 eksabayt olarak kestirilmiştir. 2021 öngörüsü üretimde 847 zettabayt, veri merkezlerinde 1,3 zettabayttır.

ZFS dosya sistemi

Sun Microsystems'de geliştirilen ZFS dosya sisteminin adındaki Z, bir süre zettabayt diye açılmıştır. Jeff Bonwick'in 2006 tarihli yazısına göre önce üç harf seçilmiş, sonra açılımı aranmıştır. 128 bitlik bir sistem için 64 bitin 16 eksabaytlık sınırından sonra gelen birim zettabayt olduğundan zettabyte filesystem adı benimsenmiş, ekip sonradan ZFS'in bir kısaltma olmadığına karar vermiştir.

Ayrıca bakınız