Coğrafya ve jeomorfoloji
Ticsani, Peru'nun Ichuña ilçesinde, Moquegua'nın 59 kilometre kuzeybatısındadır. Kuzeybatısından Putina Nehri, güneybatısından Carumas Nehri geçer. Uzak konumu araştırmaları güçleştirmiştir. Bölgedeki asfalt yollara başlıca Ilo–Desaguadero karayolundan ulaşılır yol kubbelerin 12 kilometre yakınından geçer.
Güney Amerika volkanizması batı kıyısı boyunca çeşitli kuşaklarda görülür. Ticsani'nin de bulunduğu Merkezî Volkanik Bölge'nin güney Peru kesiminde Solimana, Coropuna, Ampato, Sabancaya, Chachani, Misti, Ubinas, Huaynaputina, Ticsani, Tutupaca, Calientes, Yucamane, Purupuruni ve Casiri vardır. Peru yanardağları Pliyosen–Kuvaterner boyunca etkin olmuşkordilera başlıca andezit gibi kalk-alkalen magmalar, ayrıca silisçe daha zengin kayalar üretmiştir.
Ticsani'de son Pleyistosen ve Holosen etkinliğiyle oluşmuş üç lav kubbesi vardırkordilera ikisi kraterlerin içinde veya kenarındadır. Güneydoğudaki kubbe 1,6 kilometre genişliğinde, 250 metre yüksekliğindedir. Ortadaki, 2 kilometre genişlik ve en az 250 metre yükseklikle en büyük kubbedir. Kuzeybatıdaki kubbe 1,95 × 1,5 kilometre boyutlarındadır. Kubbelerin büyümesi ve çökmesi sırasında oluşan piroklastik akıntı birikintileri doğu yamacındaki sığ vadileri doldurur.
Eski karma yanardağ, bugün yaklaşık 3 kilometre uzunluğunda yay biçimli bir sırt olarak korunur en kuzeydeki kubbenin kuzeydoğusundadır ve batıya açılır. Yaklaşık 65 km² alanda yüzeylenen Eski Ticsani, ignimbrit, lav akıntıları, volkanoklastik birikintiler ve büyük bir yamaç çökmesinin enkazından oluşur yay biçimli sırt içinde bir kriptokubbe açığa çıkmıştır. Kompleks 5.408 metreye ulaşır. Kubbelerin konumu ve eski yapının biçimi yerel fay sistemlerinden etkilenmiştir.
Jeoloji
Güney Amerika'nın güneybatı kıyısı açıklarında Nazca levhası, Güney Amerika levhası altına Peru-Şili Çukuru boyunca yılda 10,3 santimetre hızla dalar. And Dağları'nın yükselmesini ve bölgesel volkanizmayı sağlayan bu süreçte dalmanın eğik olması, doğrultu atımlı faylanmaya da yol açmıştır.
Ticsani, Peru yanardağları için alışılmadık tektonik konumları ve ortak jeokimyasal özellikleri nedeniyle Huaynaputina ve Ubinas ile birlikte değerlendirilir. Huaynaputina 1600'de büyük bir püskürme yaşamış, Ubinas ise günümüzde güney Peru'nun en etkin yanardağı olmuştur. Üçü 20–30 kilometre derinlikte ortak bir magma odası paylaşıyor olabilir. Temellerinde Paleoproterozoyik bir plüton vardır. Bunun üzerindeki Mezozoyik Yura Grubu ve Matalaque Formasyonu sırasıyla tortul ve volkanik kayalardan oluşur ve Tambo Nehri'nde yüzeylenir. Miyosen, Pliyosen ve Pleyistosen volkanizması ignimbritleri ve Barroso Grubu'nu oluşturmuştur.
Püskürme geçmişi
Ticsani Pleyistosen ve Holosen'de etkin olmuştur. İlk gelişen karma yanardağ çökerek Tambo vadisinde başlangıç hacmi yaklaşık 15–30 km³ olan bir heyelan birikintisi oluşturmuştur. Bu, güney Peru'nun Pleyistosen'deki en büyük yanardağ çökmesidir ve Eski Ticsani evresini sonlandırır. Daha sonraki Modern Ticsani önce lav akıntıları, ardından kubbeler üretmiştir ve akıntılar artık neredeyse tamamen gömülü bir kraterden çıkmış olabilir. Üç kubbenin en yaşlısı güneydoğuda, en genci kuzeybatıdadır. Bazen doğudaki dördüncü bir kubbe de sayıma katılır.
Kül, blok, volkan bombası ve pomza çıkaran iki veya üç patlayıcı püskürme olmuştur. İlk püskürmenin tefra hacmi yaklaşık 0,4–0,5 km³'tür. Volkanik patlama indeksi 4 olarak değerlendirilmiştir. Günümüzden 10.600 ± 80 yıl önce gerçekleşen bu olay "Gri Ticsani" pomza püskürmesi olarak bilinir. Yanardağın en önemli patlayıcı püskürmesidir ve birikintileri doğuda geniş çöl görünümlü alanlar oluşturur. İkinci püskürme "Gri Ticsani" külünü meydana getirmiş ve Holosen'in ortasında gerçekleşmiş olabilir.
Son, yarı Plinius tipi ile freatomagmatik nitelikteki "Kahverengi Ticsani" püskürmesi, Huaynaputina'nın 1600 püskürmesinden sonra olmuştur. Yaklaşık 0,015 km³ tefra üretmiş, volkanik patlama indeksi 2–3 olarak değerlendirilmiş ve en genç kubbenin oluşumundan önce gerçekleşmiştir. Bu evre ayrıca vadileri dolduran lav akıntılarını, kuzeybatıdaki lav alanını ve doğu yamaçtaki piroklastik akıntıları oluşturmuştur. Ticsani, Bolivya'da MS 400–700 arasında biriken Khonkho tefrasının olası kaynaklarındandır. Tarihsel dönemde doğrulanmış püskürmesi yoktur.
Batıdaki vadilerde kaplıcalar, zirvede iki fümerol bulunur. Bilinen kaynaklar Chuchumbaya, Putina Arriba ve Secolaque'dedir. Putina Nehri kaplıcaları Peru'nun en önemlileri arasındadır. 2005'te yanardağ altında, hidrotermal sistemle bağlantılı olabilecek depremler kaydedilmiş ve yerel halkta kaygı yaratmıştır. 2014–2017'de bir deprem sürüsü görülmüştür. Ticsani'nin özelliklerinden biri, başka yanardağlardaki istasyonlarda da kaydedilen "hibrit" depremlerdir. 2015'te kurulan geçici istasyon volkanotektonik depremler kaydetmiş, davranışında başka değişiklikler de gözlenmiştir.
Tehlikeler
Yanardağın 15 kilometre çevresinde yaklaşık 5.000 kişi yaşar. Gelecekteki bir püskürmede kül düşmesi, laharlar, piroklastik akıntılar ve kubbe çökmeleri tehdit oluşturur. Gri ve Kahverengi Ticsani gibi büyük olaylar malzemeyi başlıca kuzey-kuzeydoğu ve güneydoğuya saçmıştır. Benzer bir olayda Calacoa, Cuchumbaya, Quebaya, San Cristóbal ve Soquezane tefra düşmesinden etkilenebilir. Bölgesel yollar, baraj gölleri, madenler ve havaalanları da zarar görebilir. Yakındaki diğer yerleşimler Cambrune ve Carumas'tır.
Sıcak kaya ve gazlardan oluşan hızlı piroklastik akıntılar, Ticsani'de en az 5 kilometreye ulaşmıştır. Modern yapı kararlı sayıldığından Eski Ticsani ölçeğinde yeni bir çökme olası görülmezk ancak eski yapının parçaları koparak nehir vadilerinde laharlara yol açabilir. Volkanik gazlar vadi ve çukurlarda birikebilir. Lavlar çok uzağa ulaşamayacağından görece küçük bir tehlikedir. Yanardağ "yüksek riskli" olarak sınıflandırılır.
2015'te kaplıca sularının kimyasını izleyecek tesisler kurulmuş volkanik yapıların deformasyonunu saptayan aygıtlar da yerleştirilmiştir. Güney Volkanoloji Gözlemevi, 2014'ten beri Ticsani'nin sismik etkinliği ve kükürt dioksit salımını da kapsayan aylık raporlar yayımlar.
