Een fictieve plaats kan voorkomen in uitdrukkingen, in boeken, in stripverhalen en in radio- en televisieprogramma's. De kracht van deze namen is vaak dat ze werkelijk zouden kunnen bestaan. Sommige zijn zelfs een eigen leven gaan leiden. Deze fictieve namen dienen als concretisering van een gedachtegang of als achtergrond voor een verhaal; het doel is niet opzettelijke misleiding. In geofictie en fantasy vindt men veel verder uitgewerkte vormen hiervan. Daarin worden landstreken of zelfs werelden geconstrueerd, met als bekendste voorbeeld Midden-Aarde uit TolkiensIn de ban van de Ring.
Ligging van de plaatsen
Sommige plaatsnamen dragen een duidelijke verwijzing in zich naar de streek waar ze zouden moeten liggen, zoals Lagerwiede dat in de Kop van Overijssel gedacht moet worden, Elsenrade, dat in Limburg ligt en Dinkelo, dat in Twente gesitueerd is. Er zijn ook plaatsnamen of andere aanduidingen die uitdrukkelijk refereren aan bestaande woonplaatsen. De naam Loeren aan de Hor doet bijvoorbeeld denken aan Loenen aan de Vecht, wat nog niet wil zeggen dat deze plaats er ook eender uitziet. Lahringen en Bollegom zijn welbewust ge-ent op Harlingen en Hillegom. Naar de ligging van andere moet gegist worden. De Nederlandstalige aanduidingen verbinden Rommeldam en omgeving met de lage landen, maar het landschap doet meer aan Ierland denken, zoals Marten Toonder tot zijn eigen verbazing vaststelde toen hij daar ging wonen. Een plaats als Maaiveld zou net zo goed een landstreek als een dorp kunnen zijn. Sommige creaties van Van Kooten en De Bie wekken de suggestie in de noordoostelijke provincies te liggen, maar twijfel daarover is mogelijk. De gemeente Zeulen en de dorpen Deil en Trichterhuizen in de gemeente Juinen doen denken aan Zoelen, Deil en Tricht, Betuwse dorpjes aan de Linge. In het algemeen zijn associaties met dunbevolkte delen van Nederland populair om kleinheid, bekrompenheid of achterlijkheid aan te geven, maar ook wel gezelligheid en menselijk contact.
De klank van de naam of de eigenschappen van de bedoelde plaatsen wekken de indruk dat ze in Nederland liggen, maar welbeschouwd hoeft dat niet altijd het geval te zijn. De plaats Nergenshuizen (dient niet te worden verward met de bestaande buurtschap Bergenshuizen) zou een Belg wellicht in Vlaanderen plaatsen, en ook Suriname of Zuid-Afrika zouden in aanmerking kunnen komen. In het algemeen valt op dat de precieze ligging van bijna al deze plaatsen niet openlijk bevestigd wordt.
Outsiplou is in Wallonië de plek die "overal en nergens" ligt. Hoewel Hout-s'i-ploût ("luister of het regent") wel bestaat, een klein gehucht tussen Plainevaux, Neupré en Esneux, wordt de naam in verschillende schrijfwijzen hoofdzakelijk fictief gebruikt. Er bestaat ook een uitgebreidere variant van: Hout-s'i-ploût-et-les-bains-de-pied. Li fièsse di Hoûte s'i ploût is een Waalse opera uit 1757.
Plaatsnamen die in de televisie-uitzendingen van Van Kooten en De Bie ten tonele gevoerd zijn:
Drost: woonplaats van Rosalien, een concurrente van Berendien.
Juinen: met burgemeester Hans van der Vaart en wethouder Tjolk Hekking. Tussen 20 oktober 1982 en 1 maart 1998 regelmatig op tv. Na de eerste uitzending meldde Het Vrije Volk dat het plaatsje meer dan 500 jaar oud was. Vanuit de St. Jodocuskerk zouden Van Kooten en De Bie zeven uitzendingen gaan verzorgen. De Positivo's debuteerden er voor de molen. Er verscheen zelfs een Juinense Courant, met als ondertitel: Nieuwsblad voor Groot-Juinen (waaronder Zeulen, Deil, Ter Weksel, Juinerbroek, Den Eng, Remmerden, Slaepstede, Trichterhuizen en De Mars).
Ter Weksel: als burgemeester traden aan: drs. John Blaag, P.N. van der Balk of drs. A. Madestein en als wethouder H.J. van der Knippen.
Leemsloot aan de Moonmoerassen, tussen de Zwaderheide en Ugelmoer. Er is hier een militair garnizoen in de vesting Leemburg. Het is gelegen circa 60km ten oosten van Rommeldam.
Lutjewier, thuishaven van sleepboot de Kraak van Kappie. (maar wel een oudere gebruikte benaming voor de plaats Lutkewier in Friesland.
Reigersbek, een stad in het Westelijk Kustgebergte met een bedrijvige haven, waar veel hout uit het bos wordt verhandeld. Gelegen circa 25km ten oosten van de stad Rommeldam.
Rommeldam, waar Ollie B. Bommel woont, komt in heel veel verhalen voor. Het is in de loop der jaren flink uitgebreid en gemoderniseerd.
Siddewier, aan zee gelegen vissersdorp, 4km ten noorden van Rommeldam. Er is een pier en een strand.
Westzijl, dat aan een riviermond ligt en waar het Olmenbos is. Het ligt 2km ten zuiden van Gepermuiden.
Zwartsloot aan Zee, een vakantieplaats in de duinen. Hemelsbreed circa 50km ten noorden van Rommeldam.
Overige
Abbestad (zeuven huizen en een varkensgat), een aanduiding voor een onbelangrijk gehucht, door Jan Pannekeet opgenomen in zijn verzameling West-Friese uitdrukkingen en gezegden Mooi zoid (1971).
Aemstelhage, bekend van de televisieserie en films over de asociale familie Flodder, die aan de Netelweg 13 in de wijk Zonnedael van deze stad woont.
Allochtonië, Republiek Allochtonië, naam van een Nederlandse blog over integratie en inburgering, sinds 2005. Ook (deel van) een boektitel (2005) van Clark Accord en een boektitel (2003) van Toine Heijmans.
Bommelskont, ook Bommelskonten of Bommeltjeskonten, door de arts Salomon van Rusting (1652–1709) in gedichten gebruikte plaatsnaam voor een oord waar het slecht toeven is. (Een Vlaamse variant is Bommerskonten).
Dombergen, Brabantse woonplaats van de dierenarts, tevens hoofdfiguur, in Doctor Vlimmen (1936) van Anton Roothaert; in dit boek komen nog andere fictieve plaatsnamen voor, onder andere het dorpje Knarsel.
Heimwou, "een overzichtelijke, arbeidzame gemeente met een ongebruikelijk laag ziekteverzuim ... tussen de duinen en de polder, langs een kanaal met roestbruin water", plaats van handeling in de roman Ons mankeert niets door Willem Jan Otten.
Hipperdam, plaats genoemd in het kinderboek ‘’Tumult in Hipperdam’’ van Elly van Breugel, ook verschenen als vervolgverhaal in het tijdschrift Taptoe
Kleidorp, een aanduiding voor een fictief gehucht. Onder meer in het blijspel Kukeleku! het vergelijkend examen te Kleidorp (1890) en in Gouwe Bruiloft in Kleidorp (1904).
Kleveburg, een stadje uit de game Medal of Honor Frontline; overigens lijkt het plaatsje erg op de binnenstad van Leiden of Haarlem.
Kruisigem, een fictief dorpje in Zuid-Limburg, genoemd in het Sinterklaasjournaal 2020 van NTR, wat leidde tot ophef onder christenen die zich gekwetst voelden.
Lakenstad, in de uitdrukking Naar Betje Veren in Lakenstad gaan: gaan slapen. Haarlem, Leiden en Mechelen werden vroeger ook wel Lakenstad genoemd omdat er een bloeiende lakenindustrie gevestigd was.
Lenten, woonplaats van Hielke en Sietse Klinkhamer uit De Kameleon-reeks.
Luttel in de Achterhoek, een plaats aan de spoorlijn van Zutphen naar Winterswijk in het stripverhaal Franka door Henk Kuipers.
Maaiveld, wat eigenlijk een gewoon agrarisch woord is, werd door Acda en De Munnik tot plaatsnaam gepromoveerd met het titelnummer van hun album Groeten uit Maaiveld. Maaiveld staat hier voor een jaloers en kleinzielig Nederland, waar je hoofd afgemaaid wordt als je te veel opvalt.
Mafkezersluis, fictieve plaats aan water, waar onnozelaars talrijk zijn. Naam gevormd naar mafkees.
Meerhof, in de debuutroman Lichtenberg van de Vlaming Paul Verhaeghen, waarin Pepermans aan de Nederlandse universiteit van deze fictieve plaats komt te werken.
Nergenshuizen, om aan te geven dat iets afgelegen ligt.
Nederpoort, door zorgverzekeraar Achmea verzonnen voor zijn reclames.
Ons Dorp, in de Nederlandse versie van het spel Monopoly. De andere zeven steden in het spel bestaan echt. Misschien heeft men voor het kleinste dorp een fantasienaam gekozen omdat men niemand wilde beledigen. Amstelveen, Bathmen, De Koog, Den Ham, Hijken, Muiderberg, Noordwijkerhout, Onstwedde, Someren, Tynaarlo en Vledder en Zwolle kennen zowel een Brink als een Dorpstraat.
Piekepolder, een fictieve plaats in de tv-serie en theaterproductie voor kinderen, waar Brandweerman Sam zijn avonturen beleeft. In de oorspronkelijke, Engelse versie van ‘’Fireman Sam’’ heet het dorp Pontypandy.
Waaldrecht, plaats in de gelijknamige dramaserie (1973).
Warne, een plaatsje tussen Druurlo en Kollem, waar dr Pluimpjes zijn einde vindt onder de trein van 09:15 uur, in de ‘’Voorrede bij den achtsten druk’’ van 15 september 1941, in het boek ‘’Erik of het klein insectenboek’’ van Godfried Bomans.
Wauweldam, uit het lied Gemeenteraad in Wauweldam (1907).
Zorghoek, in de uitdrukking hij woont/leeft in Zorghoek: hij heeft het moeilijk.
Zwijnsdorp, uit de klucht Boerekermis (1708) van Lukas Rotgans; een dorp zonder beschaving, waar kermisgast Hans Poespas door Hans Vlegel was grootgebracht.
Jante, een plaats in Aksel Sandemose' roman "En flyktning krysser sitt spor ("A fugitive crosses his tracks"), die het begrip "de Wet van Jante" inspireerde.
Düsterstadt, een fictief oud kasteel midden in de Donau, in gebruik als gevangenis voor krijgsgevangenen, in de Amerikaanse televisieserie The
Young Indiana Jones
Nordersiel, een plaats aan de Duitse waddenkust, in de Tatort-aflevering Sonne und Sturm, waarbij de opvallende geel-rode vuurtoren verraadt dat het in werkelijkheid Greetsiel betreft aan de Eemsmonding.
Hintertupfingen, het Duitse equivalent van Bommerskonten: een afgelegen en onderontwikkeld oord.
Lastrum, een katholiek Duits dorp, dat centraal staat in de Tatort-aflevering Lastrumer Mischung.
Schaffrath, een dorp dat in de Tatort-aflevering Schürfwunden moest wijken voor mijnbouw. In werkelijkheid werd gefilmd in Otzenrath in Noordrijn-Westfalen, dat is afgebroken ten gunste van bruinkoolmijn Tagebau Garzweiler van RWE.
Ambridge, de locatie van de radiosoap The Archers. Het dorp bevindt zich in het fictieve graafschap Borsetshire, dat ergens in het zuidwesten van Engeland moet liggen. De hoofdstad van dit graafschap is Borchester.
Argleton, duikt op in Google Maps en andere internetstratenprogramma's, maar bestaat niet echt. Het zou in Lancashire liggen en allerlei mensen en bedrijven huisvesten, die wel bestaan, maar elders binnen hetzelfde postcodegebied gevestigd zijn.
Causton, grootste stad in het fictieve graafschap Midsomer in Engeland waar de televisieserie Midsomer Murders zich afspeelt.
Denton, stad waar Inspector Jack Frost (David Jason) moeilijke zaken oplost in de Britse televisieserie A Touch of Frost.
Fulchester, waar de meeste stripverhalen uit het tijdschrift Viz zich afspelen. Fulchester ligt in het noordoosten van Engeland, in de buurt van Newcastle upon Tyne, en heeft vele vervallen krottenwijken, maar ook een universiteit. De televisiezender Fulchester Television is er gevestigd.
Pontypandy, een fictieve plaats in Wales, in de tv-serie voor kinderen Fireman Sam (Brandweerman Sam), waar Sam zijn avonturen beleeft. In de Nederlandse versie blust Sam zijn brandjes in Piekepolder.
Capital City (vaak geschreven als Capitol City) is de fictieve hoofdstad van de staat waarin de Simpsons wonen, met als bijnaam "The Windy Apple" (een porte-manteau van de bijnamen van Chicago (The Windy City) en New York (The Big Apple))
East Gladness, het plaatsje waar het verhaal zich afspeelt in de roman De keizer van Gladness van de Vietnamees-Amerikaanse schrijver en dichter Ocean Vuong
Gotham City, stad waar de verhalen rond stripfiguur Batman zich afspelen
Zaadfontein, fictieve congresstad in het volksverhaal 'Het Panerotisch Congres'.
Zumbo, denkbeeldige plaats, zonder nadere bijzonderheden, vermeld in Het fin de siècle alfabet (1984) door Frédéric Bastet
Niet met name genoemd land
Flötsblödl Kierchenbauch, een wintersportplaats met een skilift en een zwarte piste in Duitstalig Midden-Europa.
Fictieve plaatsnamen in een fictief land
In veel literatuur en andere werken van fictie komen fictieve plaatsen en landstreken voor die niet duidelijk verwijzen naar een wel bestaande plaats of streek. Een beperkte lijst volgt hieronder:
Buxtehude is een stad in de Duitse deelstaat Nedersaksen, maar wordt door Zuid-Duitsers en Oostenrijkers denigrerend gebruikt als naam van een onbeduidende fictieve plaats.[bron?]
Lutjebroek is een plaats in West-Friesland, maar wordt in de volksmond vaak als aanduiding gebruikt voor een fictief oord met een plattelandskarakter.
Timboektoe bestaat echt en is ook zeer bekend, maar wordt ook gebruikt als uitdrukking voor een ver en afgelegen oord en is in de verhalen van Donald Duck de plaats, waar Donald naartoe vlucht wanneer hij weer eens iets heeft gedaan waardoor iedereen boos op hem is.
Het Drentse dorp Zwinderen bestaat echt, maar wordt in het boek Deining in Zwinderen van Piet Bakker op een fictieve manier voorgesteld.
Het dorp Tollembeek bestaat echt in België, maar wordt in de stripreeks Urbanus op een fictieve manier voorgesteld.
Stripfiguur Nero woont sinds 1992 in Hoeilaart in een huis dat in het echte leven eigenlijk bewoond wordt door zijn striptekenaar Marc Sleen. In dit geval is dus niet het dorp fictief, maar wel het feit dat Nero er woont.
Ook Kobbegem, waar Nero's geniale zoon Adhemar woont, bestaat echt, maar zijn laboratorium bestaat er niet in het echte leven.
Joske Vermeulen, het kind uit een legendarische sketch van Gaston en Leo woonde op de fictieve straatnaam Trammezandlei 122 in Schoten. Op 15 juni 2009 werd er in Merksem een standbeeld van Joske Vermeulen onthuld, ontworpen door beeldhouwer Luc Verleu. Alhoewel de sketch zich in Schoten afspeelt werd het beeld in Merksem onthuld, omdat de Trammezandlei zich daar bevindt. Toch werd het beeldje niet in die straat geplaatst, maar wel op het idealer gelegen Victor Roosensplein.
De man van Melle in het televisieprogramma Schalkse Ruiters woonde in Melle, maar de straat waar hij beweerde te wonen: de Koekoekstraat nr. 70 bestond destijds niet. Tegenwoordig bestaat er wel een straat met die naam in Melle, zij het niet met een nummer 70.
Het tv-typetje Rosa Vermeulen uit de televisieserie Rosa woonde in Erpe-Mere.
In de VS bestaan verschillende steden die Springfield of Shelbyville heten, maar de versies in de televisieserie The Simpsons zijn fictief, zeker omdat het een running gag is dat de staat nooit vermeld wordt.
De Amerikaanse romanschrijver John Grisham laat veel van zijn boeken, die juridische thema's omkleden, spelen in het stadje Clanton in Ford County, Mississippi. Dat bestaat niet als zodanig. Maar Clanton is er wel in het echt in de nabuurstaat Alabama en er bestaan zelfs twee echte Ford County's, maar dan in de staten Illinois en Kansas.
De Zwitserse romanschrijfster Ágota Kristóf situeert de Tweelingentrilogie in een niet nader genoemd land, dat overduidelijk Hongarije voorstelt. De Kleine stad K. staat voor Kőszeg (waar de auteur haar gelukkige jeugd doorbracht) en de Hoofdstad B. staat voor Boedapest. Verder wordt de stad S. genoemd, waarschijnlijk Szombathely, waar de auteur naar het internaat ging.
In Vlaanderen kent men de fictieve vakantiebestemming Saint-Corniche(-onder-de-pannen) gelegen in de eveneens fictieve Franse regio Niverance. De 'corniche' (frans) is de kroonlijst van het dak oftewel de dakrand. Niverance is een verfransing van het Vlaamse dialectwoord 'nieverans' dat 'nergens' betekent.
Uit de literatuur zijn namen bekend van idyllische oorden zoals Utopia en Shangri-La of ver weg gelegen, destijds nog te ontdekken streken, zoals het in het hoge noorden veronderstelde Thule en van legendarische oorden die verdwenen zouden zijn zoals Atlantis, Kumari Kandam, Lanka, Lemurië en Mu.
In het satirische boek Gullivers reizen van de Engelse schrijver Jonathan Swift komen een aantal denkbeeldige landen voor: Lilliput, Blefescu, Brobdingnag, Balnibarbi, Laputa, Glubdubdribb, Luggnagg en het land van de Houyhnhnms. Die fantasielanden gaven Swift de gelegenheid indirect kritiek te leveren op de bestaande werkelijke wereld en de mensheid.
Zaandonderland, het land waarin volgens Kees Fens de merkwaardige gebeurtenissen zich afspelen, waarvan in veel verzen van Daan Zonderland (Daan van der Vat) wordt verhaald.
Oblivia, een tropisch land, waar bananen en cocaplanten groeien en waarheen de dichter uitwijkt, in het gedicht Ik vertrek van Lévi Weemoedt (Ies van Wijk). Oblivia (een anagram van Bolivia) is Latijn voor "vergeetachtigheid".