Anna Dymna

Lata 60. i 70.

Zadebiutowała jako aktorka teatralna w czerwcu 1969 rolą Isi, córki Gospodarza, w Weselu Stanisława Wyspiańskiego (reż. Lidia Zamkow) w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Za swój występ w spektaklu – obejmujący m.im. monolog Chochoła – zebrała przychylne recenzje, m.in. od Jakuba Mikołajczyka, pierwowzoru Kuby w Weselu. W 1969 wzięła udział w profesjonalnej sesji zdjęciowej dla czasopisma „Przekrój”, a w następnym roku jej zdjęcie pojawiło się na okładce jednego z wrześniowych wydań tego periodyku. W październiku 1970 premierę w Starym Teatrze w Krakowie miał spektakl Król Mięsopust z Anną Dymną w roli służącej Kasi, za którą otrzymała pozytywne recenzje od krytyków.

Karierę filmową rozpoczęła od zagrania głównych ról w 150 na godzinę (1971) Wandy Jakubowskiej i Pięciu i pół bladego Józka (1971) Henryka Kluby. Na planie drugiej z tych produkcji poznała Wiesława Dymnego, którego barwna osobowość miała na nią istotny wpływ. W latach 70. jej zdjęcia były często publikowane w prasie, m.in. na okładkach „Magazynu Filmowego”, „Panoramy” i „Filmu”. Jeszcze przed ukończeniem studiów zagrała w następujących filmach: Diament radży (1971) Sylwestra Chęcińskiego, Jak daleko stąd, jak blisko (1972) Tadeusza Konwickiego, Szerokiej drogi, kochanie (1972) Andrzeja Piotrowskiego i Sekret (1973) Romana Załuskiego. Wystąpiła także w produkcjach NRD-owskich: Klucze (1972) i Z życia nicponia (1973). Odnowiła współpracę z Lidią Zamkow, grając w wyreżyserowanych przez nią spektaklach Teatru Telewizji: Natalię w Ludziach bezdomnych (1971) i Pannę Młodą w Weselu (1971).

W kwietniu 1973, tuż przed obroną dyplomu, została etatową aktorką Starego Teatru w Krakowie, w którym wystąpiła m.in. jako Dziewczyna i Panna w Dziadach (reż. Konrad Swinarski), Kora i Małgorzata w Nocy listopadowej (reż. Andrzej Wajda), Ania w Wiśniowym sadzie (reż. Jerzy Jarocki), Anna w Warszawiance (reż. Henryk Tomaszewski) i Zosia w Weselu (reż. Jerzy Grzegorzewski). W latach 70. zagrała także hrabiankę Klarysę w serialu Janosik (1974) oraz Anię Pawlakównę (wnuczkę Pawlaków i Kargulów) w komediach Sylwestra Chęcińskiego: Nie ma mocnych (1974) i Kochaj albo rzuć (1975), wyniosłą i mało sympatyczną arystokratkę Melanię Barską w Trędowatej (1976) Jerzego Hoffmanna oraz Liesel w Kombinatorze Güntera Reischa (1978). Kontynuowała występy w Teatrze Telewizji, grając Zuzannę w Teresie Raquin (reż. Antoni Halor), Mary Boyle w Junonie i pawiu (reż. Tadeusz Lis), panienkę Angelę Moping w Małej przechadzce pana Lovedaya (reż. Stanisław Zajączkowski), prostytutkę-mitomankę Dianę w Wysokiej stawce (reż. Krystyna Meissner), Melisandę w Peleasie i Melisandzie (reż. Laco Adamík) oraz perwersyjną i zepsutą panienkę Lilę w Ich czworgu (reż. Tomasz Zygadło). W 1978 za rolę Kory w Nocy listopadowej otrzymała Nagrodę Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji.

Zagrała główną rolę w filmie Jerzego Hoffmanna Do krwi ostatniej… (1978). W 1979 w drodze na plan filmu Miklósa Jancsó Węgierska rapsodia (1979) uległa wypadkowi samochodowemu, wskutek którego doznała wstrząsu mózgu i licznych urazów ciała, m.in. przebicia płuc połamanymi żebrami, uszkodzenia kręgosłupa, pęknięcia miednicy i urwania palca prawej ręki.

Lata 80.

Po wielomiesięcznej rehabilitacji wróciła do pracy na planie serialu Jerzego Hoffmanna Do krwi ostatniej (1981). Zagrała także zepsutą i zmanierowaną Ludy w spektaklu Teatru Telewizji U mety (reż. Tadeusz Lis) oraz prostytutkę-mitomankę Dianę w Queen Mary (reż. Jerzy Bińczycki) w Starym Teatrze w Krakowie. Za rolę Niny Zariecznej w Dziesięciu portretach z czajką w tle (reż. Jerzy Grzegorzewski) w Starym Teatrze w Krakowie otrzymała nagrodę aktorską na 20. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych.

W 1982 otrzymała dyplom honorowy za zwycięstwo w plebiscycie tygodnika „Przekrój” dla najpopularniejszego aktora w Krakowie za lata 1946–1981 oraz Nagrodę Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji I stopnia za rolę Barbary Radziwiłłówny, litewskiej arystokratki i ukochanej Zygmunta II Augusta, w Królowej Bonie (1980–1981) Janusza Majewskiego. Podczas kręcenia sceny jazdy na saniach uległa wypadkowi, wskutek którego doznała wstrząsu mózgu. Na początku lat 80. zagrała także tytułową rolę francuskiej komunistki, zakochanej w niemieckim pisarzu i antyfaszyście, w Yvonne (1980), Marysię Wilczurównę, sierotę ze sklepu pasmanteryjnego na prowincji i zarazem córkę tytułowego Znachora (1981) Jerzego Hoffmanna, a także Magdalenę w Dolinie Issy (1982) Tadeusza Konwickiego. Wykreowała kolejne role w Teatrze Telewizji: Katarzynę w Widoku z mostu (1980), ekscentryczną Laurę w Kordianie (1980) i żonę w Nie-Boskiej komedii (1982; reż. Zygmunt Hübner). Poza tym wcieliła się w postać Elektry w Orestei (1982; reż. Zygmunt Hübner) w Starym Teatrze w Krakowie.

Powróciła do roli litewskiej królowej w filmie Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny (1983), do którego Janusz Majewski napisał scenariusz specjalnie dla niej. Wkrótce doznała kolejnego wstrząsu mózgu, tym razem wskutek wypadku samochodowego w drodze na plan zdjęciowy paradokumentalnego filmu telewizyjnego Lucyny Smolińskiej Na odsiecz Wiedniowi (1983), w którym zagrała królową Marysieńkę Sobieską. W 1983 zagrała Hannę P., wielką miłość Kazimierza Przerwy-Tetmajera w psychologicznym filmie biograficznym Jacka Koprowicza Przeznaczenie (1985) poświęconym życiu poety. Również w 1983 wyróżniono ją Nagrodą Ministra Kultury i Sztuki II stopnia za osiągnięcia w twórczości teatralnej i filmowej. W 1984 otrzymała nagrodę Złoty Ekran za twórczość telewizyjną w poprzednim roku (za występ w Na odsiecz Wiedniowi i paradokumentalnym widowisku telewizyjnym Polski listopad). W tym okresie zagrała jeszcze dwie monarchinie: królową Katarzynę Jagiellonkę w spektaklu telewizyjnym Ostatni z Jagiellonów i Elżbietę de Valois w sztuce Don Carlos (1984; reż. Laco Adamík) w Starym Teatrze w Krakowie. Wystąpiła także jako Księżniczka Pirlipatka w spektaklu telewizyjnym Księżniczka na ziarnku grochu (1984; reż. Andrzej Maj), a także zebrała przychylne recenzje za rolę Lavinii w trzyczęściowym widowisku telewizyjnym Żałoba przystoi Elektrze (reż. Jan Błeszyński).

W 1985 otrzymała Nagrodę Państwową II stopnia Ministra Kultury i Sztuki. Po narodzinach syna w 1985 znacznie przybrała na wadze, co wpłynęło na zmianę jej aktorskiego emploi – zaczęła grać kobiety doświadczone życiowo, poturbowane przez mężczyzn i los, targane namiętnościami oraz gotowe do poświęcenia i walki o uczucia. W drugiej połowie lat 80. zagrała kolejne role w Starym Teatrze w Krakowie: Słodką Dziewuszkę w Korowodzie (reż. Mieczysław Grąbka), Świntusię Macabrescu w Gyubalu Wahazarzs, czyli na przełęczach bezsensu (reż. Romana Próchnicka), Podstolinę w Zemście (reż. Andrzej Wajda), gwiazdę filmową Wierę w Dzwonach (reż. Stanisław Nosowicz), Annę Wojnicew w Płatonowie (reż. Filip Bajon). Za rolę Adeli w Republice marzeń (reż. Rudolf Zioło) w krakowskim Starym Teatrze otrzymała nagrodę na 14. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych „Klasyka Polska”. Grała pokojówkę Justysię w objazdowej sztuce Mąż i żona (reż. Gustaw Holoubek), którą Teatr Scena na Piętrze w Poznaniu wystawił w ośrodkach polonijnych w Wielkiej Brytanii, USA, Kanadzie i Australii.

Do końca dekady wystąpiła także w kilku spektaklach Teatru Telewizji: jako amerykańska dziennikarka Helen Schwartz w Opowieściach Hollywoodu i Berta w Wygnańcach (oba w reżyserii Kazimierza Kutza, wyrozumiała Milena w Listach do Mileny i rozsądna Jo w Prometeuszu (oba w reż. Krzysztofa Babickiego) oraz madame Kławdia Chauchat w Czarodziejskiej górze/Wielkim Peeperkornie (reż. Tomasz Zygadło) i Antonietta, matka sześciorga dzieci i faszystka, która wdaje się w romans z homoseksualnym spikerem radiowym o antyfaszystowskich poglądach (Jan Englert) w Szczególnym dniu (reż. Grzegorz Warchoł). Zagrała także Baronową Sztygielową w filmie Andrzeja Domalika Schodami w górę, schodami w dół (1988). W latach 80. była zaangażowana również w programy poetyckie krakowskiego Teatru Poezji, dla którego recytowała wiersze takich autorów jak Czesław Miłosz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Rainer Maria Rilke, Henryk Bardijewski, Adam Asnyk, Jan Lechoń, Maria Konopnicka, Adam Mickiewicz, Jan Twardowski, Osip Mandelsztam i Thomas S. Eliot.

Lata 90.

W 1990 została wykładowczynią zajęć z prozy w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie. W tym samym roku zagrała główną rolę żeńską w telewizyjnej inscenizacji Mistrza i Małgorzaty (reż. Maciej Wojtyszko) i Tarasowną, żonę Małachija Stakanczyka, w Reformatorze (reż. Krzysztof Orzechowski). Od 1990 przez ponad siedem lat grała mądrą, sprytną, przewrotną i kochliwą Telimenę w sztuce impresaryjnej Kochajmy się! (reż. Jan Englert), która została wystawiona ponad 300 razy, m.in. w Gdańsku, Kaliszu i Krakowie, a także w ośrodkach polonijnych w Chicago i Londynie, a także w Norwegii i Australii. Za rolę Gospodyni w Weselu (1991; reż. Andrzej Wajda) w Starym Teatrze w Krakowie otrzymała nagrodę na 18. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych „Klasyka Polska”. W tym okresie zagrała w krakowskim Starym Teatrze również Praskowię w Śmierci Iwana Iljicza (1991; reż. Jerzy Grzegorzewski) i Hipolitę, żonę króla Tezeusza, w Śnie nocy letniej (1992; reż. Rudolf Zioło).

W 1992 premierę miał poświęcony aktorce film biograficzny Marty Wegiel Pieczenie chleba. W 1993 otrzymała nagrodę Złota Kaczka za całokształt twórczości, a premierę w Teatrze Ateneum w Warszawie miał kabaretowy spektakl Dymny. Piosenki, wiersze i wymyślania (reż. Maciej Wojtyszko), którego była współscenarzystką. W 1994 za rolę podstarzałej wdowy Molly Bowser w telewizyjnej inscenizacji Palca Bożego (1993; reż. Teresa Kotlarczyk) otrzymała nagrodę na Festiwalu Polskiej Twórczości Telewizyjnej i Nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza od redakcji miesięcznika „Teatr”, którą dostała także za rolę Podstoliny w telewizyjnym spektaklu Zemsta (1994; reż. Olga Lipińska). Również w 1994 za rolę Katarzyny, znanej dziennikarki telewizyjnej, która mierzy się z problemem alkoholowym, w filmie Barbary Sass Tylko strach (1993) otrzymała Złotego Lwa za najlepszą pierwszoplanową rolę kobiecą na 18. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Zagrała w dwóch spektaklach reżyserowanych przez Macieja Wojtyszkę w Starym Teatrze w Krakowie: Matrionę Czelcową w Miłości na Krymie (1994) i Krystynę we Wznowieniu (1995), za którą otrzymała w 1996 nagrodę na 36. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych – Festiwalu Sztuki Aktorskiej. Wcieliła się w matkę w krótkometrażowym filmie erotycznym Janusza Majewskiego Diabelska edukacja (1995) oraz w prymitywną i pazerną Prudencję Duvernoy w telewizyjnym filmie Jerzego Antczaka Dama kameliowa (1995).

W latach 90. występowała także w spektaklach Teatru Telewizji: zagrała pielęgniarkę Nathalie w Nocy Walpurgii (1991; reż. Kazimierz Kutz), Panią Kamińską w Szalbierzu (1991; reż. Tomasz Wiszniewski), Trudy Parks w Chwili sławy (1993; reż. Ireneusz Engler), Mysz w Calineczce (1994; reż. Artur Hofman), Lisette de Courval w Siostrzyczkach (1994; reż. Barbara Sass), Żonę w Idź na brzeg, widać ogień (1995; reż. Teresa Kotlarczyk), Anitę, portorykańską emigrantkę z parku dla bezdomnych, w Antygonie w Nowym Jorku (1995; reż. Kazimierz Kutz), ekstrawagancką właścicielkę pensjonatu Panią Dubbonet w Pająku (1995; reż. Mariusz Treliński), Macochę w Białym łabędziu (1995; reż. Krzysztof Babicki), aktorkę Irinę Sokoł w Balu błaznów (1996; reż. Waldemar Krzystek), Bertie Kaufmann w Idź do panny Törpe (1996; reż. Teresa Kotlarczyk, tytułową bohaterkę Wassy Żelaznowej (1996; reż. Barbara Sass), Kleopatrę Mamajewą w Naszym człowieku (1997; reż. Kazimierz Kutz), Martę Webb w Naszym mieście (1997; reż. Maria Zmarz-Koczanowicz), Panią Carghill w Mężu stanu (1997; reż. Andrzej Łapicki) i Matkę w Tak zwanej ludzkości w obłędzie (1998; reż. Jerzy Grzegorzewski).

W marcu 1996 otrzymała Złotą Maskę dla najpopularniejszego i najbardziej lubianego aktora. W drugiej połowie lat 90. zagrała także role serialowe: służącą Walunię w Bożej podszewce (1997) i Mariannę Kalinowską w Siedlisku (1998). Pod koniec lat 90. zagrała Katię Mann, żonę tytułowego bohatera spektaklu Tomasz Mann (1999; reż. Krzysztof Orzechowski) w Starym Teatrze w Krakowie i Doris w sztuce Po latach o tej samej porze (1999; reż. Teresa Kotlarczyk); a za drugą z tych ról otrzymała tytuł najprzyjemniejszej aktorki na 6. Ogólnopolskim Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi. W 1999 i 2000 otrzymywała Złote Maski dla najpopularniejszego aktora w Krakowie.

Od 2000

W marcu 2000 w Krakowskim Teatrze Scena STU odbył się jej benefis, który był retransmitowany w TVP. Aktorka w tym samym roku zagrała w kolejnych spektaklach Teatru Telewizji: Olimpię Rossini w Grzechu starości (reż. Maciej Wojtyszko) i Likandę Swiripiejewą w Historiach zakulisowych (reż. Zbigniew Zapasiewicz) i Gertrudę w sztuce Hamlet (reż. Krzysztof Jasiński w Krakowskim Teatrze Scena STU. Wykreowała kolejne postacie w spektaklach Starego Teatru w Krakowie: Madame de Montreuil w Markizie de Sade (2000; reż. Tadeusz Bradecki) oraz Wandę w Spaghetti i mieczu (2000) i Panią Dyndalską w Damach i huzarach (2001) w reżyserii Kazimierza Kutza oraz Klitajmestrę w Orestei (2007) i Hajduczka w Trylogii (2009), dwóch krytycznie przyjętych spektaklach wyreżyserowanych przez Jana Klatę. W 2001 wystąpiła w widowisku Serce moje gram przygotowanym z okazji 100. rocznicy premiery Wesela w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.

Za rolę Baby w spektaklu Pieszo (2003; reż. Kazimierz Kutz) w Starym Teatrze w Krakowie otrzymała nagrodę publiczności na 42. Rzeszowskich Spotkaniach Teatralnych. W 2004 otrzymała Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, nagrodę Superwiktora dla wybitnej osobowości telewizyjnej, a także zajęła pierwsze miejsce w 11. edycji plebiscytu Złota Piątka Telerzeczypospolitej. W 2005 zagrała Irenę Arkadinę w chłodno przyjętej przez krytyków Mewie (reż. Andrzej Domalik) w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. W drugiej połowie dekady wystąpiła jako Sarah Brown w spektaklu Teatru Telewizji Umarli ze Spoon River (2007; reż. Jolanta Ptaszyńska) i Pierwsza Kobieta w sztuce Iluzje (2009; reż. Iwan Wyrypajew) w Starym Teatrze w Krakowie.

Kontynuując karierę teatralną, wykreowała kolejne role filmowe: zagrała Marię Sawicką w Dużym zwierzęciu (2000) Jerzego Stuhra, Nenneke w Wiedźminie (2001) i Jagę w Starej baśni. Kiedy słońce było bogiem (2003). Następnie wystąpiła w filmach: Skazany na bluesa (2005), Samotność w sieci (2006) i Odwróceni.

Za rolę Bayerowej w komedii muzycznej Janusza Majewskiego Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy (2015) otrzymała Orła za najlepszą drugoplanową rolę kobiecą. W 2022 ponownie była nominowana do tej nagrody, tym razem za rolę matki Krzyśka w filmie Iwony Siekierzyńskiej Amatorzy (2021).