Prymachina
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||
| Wzór Hilla |
C15H21N3O | ||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
259,35 g/mol | ||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||
| Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||||||
| ATC | |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
Prymachina (łac. primaquinum) – wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny, pochodna 8-aminochinolowa, stosowany w leczeniu malarii.
Mechanizm działania
Dokładny mechanizm działania prymachiny pozostaje nieznany. Wydaje się, że prymachina może zaburzać działanie ubichinonu jako nośnika elektronów i poprzez to upośledzać funkcjonowanie mitochondriów zarodźców. Innym postulowanym mechanizmem jest tworzenie wewnątrzkomórkowych potencjałów oksydacyjnych przez wysoce reaktywne metabolity prymachiny.
Prymachina jest skuteczna wobec pozakomórkowych postaci zarodźca owalnego, oraz zarodźca ruchliwego jej działanie na pozostałe formy zarodźców jest słabe. Wykazuje również skuteczność wobec Pneumocystis jiroveci.
Zastosowanie
Zgodnie z wytycznymi WHO prymachina powinna być stosowana w następujących wskazaniach:
- radykalne leczenie infekcji zarodźcem ruchliwym (Plasmodium vivax) oraz zarodźcem owalnym (Plasmodium ovale)
- profilaktyka u osób narażonych w wysokim stopniu za zakażenie zarodźcem ruchliwym oraz zarodźcem owalnym
- zmniejszenie ryzyka przenoszenia zarodźca sierpowatego (Plasmodium falciparum) z osób zarażonych na widliszki w programach eradykacji malarii na obszarach zagrożonych występowaniem zarodźca sierpowatego opornego na artezunat
- alternatywny lek w profilaktyce pierwotnej przeciwko wszystkim gatunkom zarodźca
Prymachina jest stosowana wyłącznie w połączeniu artezunatem lub też z chlorochiną z wyjątkiem profilaktyki pierwotnej.
Przed podaniem prymachiny konieczne jest oznaczenie stężenia dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej.
Zastosowania pozarejestracyjne
- profiktyka i leczenie pneumocystozy w połączeniu z klindamycyną
Prymachina znajduje się na wzorcowej liście podstawowych leków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO Model Lists of Essential Medicines) (2019).
Prymachina nie jest dopuszczona do obrotu w Polsce (2020).
Działania niepożądane
Prymachina może powodować następujące działania niepożądane: bóle brzucha, leukopenia, methemoglobinemia u pacjentów z niedoborem reduktazy dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NADH), niedokrwistość hemolityczna przy niedoborze dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, nudności, wymioty.
Przypisy
- ↑ Primaquine, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 4908 [dostęp 2020-11-07] (ang.).
- 1 2 3 Primaquine, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB01087 [dostęp 2020-11-07] (ang.).
- ↑ 8-(4-Amino-1-methylbutylamino)-6-methoxyquinoline [PDF], karta charakterystyki produktu BLD Pharmatech, 3 maja 2026, numer katalogowy: BD110977 [zarchiwizowane 2026-08-20] (ang.).
- ↑ Primaquine phosphate [PDF], karta charakterystyki produktu Santa Cruz Biotechnology, 17 sierpnia 2018, numer katalogowy: SC-205817 [zarchiwizowane 2026-01-07] (ang.).
- 1 2 Alicja Chwalibogowska-Podlewska Jan Podlewski, Encyklopedia Leki Współczesnej Terapii, wyd. 22, Warszawa: Medical Tribune Polska, 2019, s. 979–980, ISBN 978-83-951310-6-6.
- 1 2 3 4 5 Rui Moreira, Paula Gomes Nuno Vale, Primaquine revisited six decades after its discovery, „European Journal of Medicinal Chemistry”, 44 (3), 2009, s. 937–53, DOI: 10.1016/j.ejmech.2008.08.011, PMID: 18930565 (ang.).
- 1 2 Annex 5 Pharmacology of antimalarial drugs, [w:] Światowa Organizacja Zdrowia, Guidelines for the Treatment of Malaria, wyd. 3, Genewa 2015 [dostęp 2020-11-07].
- ↑ Karolina-Anthoula Akinosoglou, Zasady postępowania w przypadku malarii u osób dorosłych, „Medycyna po Dyplomie”, 21 (6 (195)), 2012.
- ↑ WHO Model List of Essential Medicines 21th List [online], Światowa Organizacja Zdrowia, 2019 [dostęp 2020-11-07] (ang.).
- ↑ Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia 8 lipca 2020 r. w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, „Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia”, 20 lipca 2020 [dostęp 2020-11-07].
- ↑ Primaquine phosphate [online], Agencja Żywności i Leków [dostęp 2020-11-07].
