Czy wiesz…

Z nowych i ostatnio rozbudowanych artykułów w Wikipedii:

…jakie zmiany w projekcie wprowadził osobiście architekt Leopold Tlachna podczas budowy kamienicy przy Placu Na Groblach 7 w Krakowie? (na zdjęciu)

…w czym drążą młode szeliniaki? (na zdjęciu)

…gdzie można sprawdzić historię memów internetowych?

…przy której krakowskiej ulicy mieszkał Czesław Miłosz pod koniec swojego życia?

…dlaczego upowszechnienie mikrofonu zmieniło nie tylko głośność, lecz także sposób śpiewania?

…jak długo po kapitulacji amerykańskiego garnizonu na wyspie Guam pewien radiotelegrafista unikał japońskiej niewoli?

…że istnieje wolne oprogramowanie (obok jego logo) służące do centralnego zarządzania automatyką domową oraz urządzeniami inteligentnego domu?

Wydarzenia

Inwazja Rosji na Ukrainę • wojna Izraela z Hamasem • wojna Izraela i Stanów Zjednoczonych z Iranem

Robert Hall

Navanethem Pillay

• Nagrodę im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii otrzymali Robert Hall (na zdjęciu) i Michael Woodford za mikroekonomiczne podstawy stabilizacji makroekonomicznej (12 października)
• Pokojową Nagrodę Nobla otrzymała Navanethem Pillay za wysiłki na rzecz promowania pokoju i prawa międzynarodowego (na zdjęciu; 9 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury otrzymała kanadyjska poetka Anne Carson za odważną i nowatorską twórczość, która w pełnym swobody dialogu z tradycją klasyczną stworzyła nowe formy dla literatury współczesnej (8 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Henri B. Kagan i Kensō Soai za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej (7 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki otrzymał Francis Halzen za kluczowy wkład w powstanie IceCube Neutrino Observatory oraz odkrycie neutrin wysokiej energii pochodzenia astrofizycznego (6 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel za odkrycia dotyczące światłoczułych kanałów jonowych i optogenetyki (5 października)

Zmarli: Eva Marie Saint • George Fenton • Jeffrey Archer • Cheikh Hamidou Kane • Anatolij Kaszpirowski • Biljana Plavšić • Margaret Hamilton

Rocznice

13 października: imieniny obchodzą m.in.: Teofil, Wacława i Wenanty
Okrągłe, pięcioletnie rocznice:

Kopa

Ban Ki‑moon

• 1781 – cesarz Józef II wydał patent tolerancyjny przyznający swobodę wyznania i prawa obywatelskie luteranom, kalwinom i prawosławnym w krajach dziedzicznych monarchii Habsburgów
• 1921 – urodził się francuski piosenkarz i aktor Yves Montand
• 1931 – urodził się francuski piłkarz polskiego pochodzenia Raymond Kopa (jako Raymond Kopaszewski), zawodnik reprezentacji Francji, zdobywca Złotej Piłki w 1958 (na fotografii)
• 1941 – urodził się amerykański piosenkarz i gitarzysta rockowy Paul Simon, przedstawiciel stylu folk rock
• 2001 – zmarł polski poeta, krytyk i teoretyk literatury Janusz Szpotański, z zamiłowania szachista; autor satyrycznych wierszy i poematów szydzących z rzeczywistości PRL‑u; za sprawą sztuki Cisi i gęgacze, czyli bal u prezydenta został skazany na trzy lata pozbawienia wolności
• 2006 – minister spraw zagranicznych Korei Południowej Ban Ki‑moon (na zdjęciu) został wybrany na stanowisko sekretarza generalnego ONZ
  
  12 października • Kalendarium dzień po dniu • 14 października

Artykuł na Medal

Żydowska Służba Porządkowa w getcie warszawskim – formacja policyjna o charakterze pomocniczym, złożona z Żydów i utworzona na polecenie niemieckich władz okupacyjnych, działająca w latach 1940–1943 w getcie warszawskim. ŻSP formalnie podlegała Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa, a jej rola ograniczała się do wykonywania zadań nałożonych na nią przez władze okupacyjne, policję granatową oraz warszawski Judenrat. Jej funkcjonariusze byli uzbrojeni jedynie w pałki. W większości wypadków nie otrzymywali wynagrodzenia, aczkolwiek służba w ŻSP wiązała się dla nich z licznymi oficjalnymi i nieoficjalnymi przywilejami. Mieszkańcy getta przyjęli powołanie ŻSP z pewnym zaufaniem. Wizerunek formacji uległ jednak pogorszeniu. Duże oburzenie wywołał udział ŻSP, na rozkaz Niemców, w łapankach do obozów pracy organizowanych wiosną 1941 roku. Podczas wielkiej akcji deportacyjnej w lecie 1942 roku policjanci pomagali nazistom przy organizacji wywózek Żydów do obozu zagłady w Treblince. Większość z nich wykazała się wtedy dużą gorliwością, brutalnością i przekupstwem. Wydarzenia te uczyniły z ŻSP najbardziej znienawidzoną instytucję w getcie warszawskim. Czytaj więcej…

Dobry Artykuł

Koncert – forma muzyczna oraz gatunek muzyki instrumentalnej. Jego podstawą jest relacja między jednym lub kilkoma solistami a orkiestrą albo między grupami samej orkiestry. Relacja ta może mieć charakter dialogu, współdziałania lub rywalizacji; to ona, a nie jeden niezmienny schemat formalny, stanowi wspólny wyróżnik różnych postaci koncertu. Do jego głównych odmian należą koncert solowy, koncerty z kilkoma solistami, concerto grosso oraz koncert na orkiestrę. Nazwę stosuje się również do utworów na głos wokalizujący i orkiestrę. Najtrwalszym modelem koncertu solowego jest cykl złożony z trzech skontrastowanych części: szybkiej, wolnej i szybkiej, choć spotyka się również układy jedno- i czteroczęściowe oraz inne rozwiązania. Koncert instrumentalny wyłonił się w ostatnich dziesięcioleciach XVII wieku we Włoszech z tradycji sonaty. Czytaj więcej…