Yves Montand (1958) | |
| Imię i nazwisko |
Ivo Livi |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
13 października 1921 |
| Data i miejsce śmierci |
9 listopada 1991 |
| Zawód | |
| Współmałżonek |
Simone Signoret |
| Lata aktywności |
1946–1991 |
Yves Montand, właśc. Ivo Livi (wym. [iv mɔ̃tɑ̃]; ur. 13 października 1921 w Monsummano Terme, zm. 9 listopada 1991 w Senlis) – włosko-francuski aktor filmowy, teatralny i piosenkarz. Uchodził za jednego z najwybitniejszych francuskich artystów XX wieku.

Urodził się w Monsummano Alto w Toskanii we Włoszech jako syn Giuseppiny Simoni i Giovanniego Liviego, rok przed dojściem do władzy Benito Mussoliniego i ustanowieniem reżimu faszystowskiego. Był najmłodszym z trójki rodzeństwa; miał starszą siostrę Lydię (1915–2003) i starszego brat Giuliano „Juliena” (1917–1994). Pochodził z rodziny robotniczej i aktywistycznej, którą darzył przez całe życie szacunkiem i która przekazała mu przywiązanie do komunizmu. Jego ojciec, robotnik portowy, po długim okresie bezrobocia, w 1932 przeniósł się do Marsylii, po czym sprowadził tam rodzinę i naturalizował się we Francji. Montand skończył szkołę podstawową i, mając 11 lat, rozpoczął pracę zarobkową. Był gońcem, pomocnikiem w zakładzie fryzjerskim siostry i robotnikiem w fabryce metalurgicznej. Od portowych piosenkarzy uczył się śpiewu. Jako 15-latek zaczął występować w knajpkach na przedmieściu Marsylii, imitując głos Kaczora Donalda.
W 1938 debiutował w programie kabaretowym pod pseudonimem Yves Montand. W czasie II wojny światowej jego brat dostał się do niewoli i Montand stał się jedynym żywicielem rodziny. Pracował jako tragarz portowy, a wieczorem śpiewał w kabaretach. Praca w środowisku marsylskich dokerów wpłynęła na jego światopogląd. W okresie wojny, współpracując z ruchem oporu, rozpoczął swoją działalność w szeregach Francuskiej Partii Komunistycznej. Z tego okresu pozostały mu socjalistyczne, niemal skrajnie lewicowe przekonania i zaangażowanie w sprawy polityki.
Od 1942 występował na estradach Marsylii, Tuluzy i Bordeaux, stając się najpopularniejszym śpiewakiem portowych estrad. W 1944 przyjechał do Paryża i w ciągu kilku miesięcy zdobył sławę jednego z najlepszych piosenkarzy francuskich. Teksty piosenek pisał dla niego Jacques Prévert. W Moulin Rouge, dzięki koneksjom Émile’a Audiffreda, wystąpił jako support przed Édith Piaf, z którą miał też romans w latach 1944–1946.
Zadebiutował na ekranie w roli Pierre’a w dramacie Gwiazda bez światła (Étoile sans lumière, 1945) z Édith Piaf. Rok później pojawił się jako Diego w melodramacie fantasy Marcela Carné Wrota nocy (Les Portes de la nuit, 1946). Pierwszy wielki sukces odniósł dzięki roli w dramacie Henri-Georges Clouzota Cena strachu (Le Salaire de la peur, 1953). Najwybitniejsze kreacje stworzył w filmach politycznych Costy Gavrasa oraz psychologicznych Claude’a Sauteta. W adaptacji sztuki Arthura Millera Czarownice z Salem (Les sorcières de Salem, 1957) wcielił się w postać John Proctora, rozdartego między miłością do żony (Simone Signoret) a walką o swoje dobre imię. W trakcie swojej kariery grał wielokrotnie w amerykańskich filmach i na scenach Broadwayu. Najwybitniejsze kreacje stworzył w filmach politycznych Costy Gavrasa oraz psychologicznych Claude’a Sauteta. Był dwukrotnie nominowany do nagrody Cezara za rolę prokuratora Henriego Volneya, który prowadzi śledztwo w sprawie morderstwa prezydenta, w dreszczowcu Henriego Verneuila I... jak Ikar (I comme Icare, 1979) i jako Alex, były tancerz stepujący i kelner w dużej paryskiej kawiarni z browarem w komediodramacie Claude’a Sauteta Kelner! (Garçon!, 1983). Przewodniczył jury konkursu głównego na 40. MFF w Cannes (1987).
22 grudnia 1951 zawarł związek małżeński z aktorką Simone Signoret, który trwał do jej śmierci w 1985. Małżonkowie wielokrotnie grali w filmach.
Na planie filmowym musicalu George’a Cukora Pokochajmy się (Let’s Make Love, 1960) romansował z Marilyn Monroe.
Z nieformalnego związku z Anne Fleurange miał córkę Aurore Annę Antonellę (ur. 6 października 1975) i ze swoją asystentką Carole Amiel miał syna Valentina (ur. 31 grudnia 1988).
W końcowych latach życia mieszkał w swoim domu w Prowansji.
Zmarł na atak serca na planie filmu IP5, już po nakręceniu wszystkich scen. Ironią losu film ten opowiada o starszym człowieku, który również umiera na serce.
Został pochowany, obok wcześniej zmarłej żony, na paryskim cmentarzu Père Lachaise.

| Rok | Nagroda | Kategoria | Film | Rezultat |
|---|---|---|---|---|
| 1957 | Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Karlowych Warach | Najlepszy aktor | Czarownice z Salem (1957) | Wygrana |
| 1961 | Nagroda BAFTA | Najlepszy aktor zagraniczny | Pokochajmy się (1960) | Nominacja |
| 1962 | Nagroda Emmy | Znakomity występ w programie rozrywkowym lub muzycznym lub serialu | Yves Montand na Broadwayu (1961) | Nominacja |
| 1973 | David di Donatello | Najlepszy aktor zagraniczny | Cezar i Rozalia (1972) | Wygrana |
| 1976 | Bambi | Najlepszy film zagraniczny z Catherine Deneuve |
Samotnik (1975) | Wygrana |
| 1980 | Cezar | Najlepszy aktor | I... jak Ikar (1979) | Nominacja |
| 1984 | Kelner! (1983) | Nominacja | ||
| 1988 | Nagroda BAFTA | Najlepszy aktor pierwszoplanowy | Jean de Florette (1986) | Nominacja |