1866

1866
Eeuwen:	18e eeuw · 19e eeuw · 20e eeuw
Decennia:	1850-1859 · 1860-1869 · 1870-1879
Jaren:	<< · < · 1865 · 1866 · 1867 · > · >>
Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita:		2619 MMDCXIX
Armeense jaartelling:		1315 – 1316 ԹՎ ՌՅԺԵ – ՌՅԺԶ
Chinese jaartelling:		4562 – 4563 壬丑 – 癸寅
Christelijke jaartelling:		1866 MDCCCLXVI
Ethiopische jaartelling:		1858 – 1859
Hebreeuwse jaartelling:		5626 – 5627
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1921 – 1922
- Shaka Samvat		1788 – 1789
- Kali yuga		4967 – 4968
Iraanse jaartelling:		1244 – 1245 ۱۲۴۴ – ۱۲۴۵
Islamitische jaartelling:		1282 – 1283 ١٢٨٣ – ١٢٨٢
Maçonnieke jaartelling:		5865 – 5866
1866 naar onderwerp
Lijst van landen
Juliaanse kalender van 1866
Gregoriaanse kalender van 1866

Het jaar 1866 is het 66e jaar in de 19e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

• 7 - Afschaffing in België van de Wet-Le Chapelier, het Franse verenigingsverbod uit 1791. De oprichting van vakbonden wordt nu mogelijk.

februari

• 10 - Beëdiging kabinet-Isaäc Dignus Fransen van de Putte.
• 15 - Te Wetteren ontploft een buskruitfabriek. Hierbij komen acht werknemers om het leven.

maart

• 24 - Met de dood van landgraaf Ferdinand van Hessen-Homburg is het regerend huis uitgestorven. Het land wordt herenigd met het groothertogdom Hessen-Darmstadt. Hierdoor vermindert het aantal leden van de Duitse Bond tot 33.

april

• 1 - Met de oprichting van de Provinciale Stoombootdiensten in Zeeland neemt de provincie het personenvervoer tussen de eilanden over van de particuliere veerdiensten.
• 4 - Mislukte moordaanslag op tsaar Alexander II van Rusland door D.V. Karakozov, een nihilist.
• 15 - Ontdekking van het decreet van Canopus.

mei

• 2 - De HSM voltooit de ombouw van de spoorlijn Amsterdam-Rotterdam van breedspoor op normaalspoor.
• 30 - De spoorlijn Groningen-Leeuwarden wordt officieel geopend door de Staat der Nederlanden. Het is de eerste spoorverbinding van de stad Groningen. Tegelijkertijd wordt ook het eerste station in Groningen in gebruik genomen. De trein is al snel zo succesvol dat derdeklas-passagiers regelmatig in goederenwagens moeten worden vervoerd. De exploitant is de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen. De treinen rijden vanaf 1 juni.

juni

• 1 - Begin van de Fenian raids: Ierse veteranen uit de Amerikaanse Burgeroorlog voeren aanvallen uit op Canadees grondgebied, waarbij enkele tientallen Canadese militairen worden gedood. Ze eisen onafhankelijkheid voor Ierland. President Johnson stuurt generaal Ulysses S. Grant naar de grens om herhaling te voorkomen.
• 1 - Beëdiging in Nederland van het Kabinet Van Zuylen van Nijevelt-Heemskerk Azn.
• 22 - Een poging tot muiterij in de kazerne San Gil in Madrid ondersteund door progressisten en democraten, leidt tot straatgevechten tussen muiters en koningsgezinde troepen in Madrid, en enkele weken later tot de val van premier O'Donnell.
• 25 - Opening van de Haagse paardentram, de eerste interlokale tramlijn van Nederland tussen Den Haag en Delft. Omdat niet overal rails kon of mocht worden gelegd, zijn de Franse wagens uitgerust met wielen die ook geschikt zijn voor de straat. De dienst wordt dan ook wel de "Fransche Omnibus" genoemd.
• juni - Een bankrun in Londen op Overend, Gurney and Company leidt tot een langdurige recessie.

juli

• 1 - De Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen neemt drie spoorlijnen van de Staat der Nederlanden in gebruik: Breda-Moerdijk (waar een bootdienst naar Dordrecht en Rotterdam begint), Boxtel-Eindhoven en Hengelo-Enschede.
• 3 - Het koninkrijk Pruisen brengt het keizerrijk Oostenrijk in de Slag bij Sadová (slag bij Königgrätz) een nederlaag toe.
• 10 - De Spaanse regering van Leopoldo O'Donnell moet aftreden wegens het geweld waarmee een opstand in de kazerne van San Gil is neergeslagen.
• 27 - De eerste trans-Atlantische telegraafkabel komt gereed.

augustus

• 1 - België tekent als 9e Westers land een Vriendschaps- en handelsverdrag met het shogunaat.
• 18 - 17 staten in Noord-Duitsland sluiten zich onder leiding van Pruisen samen tot de Noord-Duitse Bond.
• 23 - Verdrag van Praag (1866): einde van de Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog en ontbinding van de Duitse Bond.
• 24 - Laatste zitting van de Duitse Bond, waarvan ook de Nederlandse provincie Limburg (met uitzondering van Venlo en Maastricht) deel uitmaakte. Beieren, Württemberg, Baden, Luxemburg en Liechtenstein worden onafhankelijk.
• 31 - De controleur Roos aanvaardt namens Nederland het bestuur over het eiland Soemba. Men laat de bevolking onder het bestuur van haar eigen hoofden (radjas).

september

• 2 - Augustin Mouchot demonstreert zijn zonnemachine aan keizer Napoleon III door er een waterpomp en een drukpers mee aan te drijven.
• 5 - Op de Grote Markt van Tongeren wordt in aanwezigheid van het koninklijk paar een standbeeld van de Keltische aanvoerder Ambiorix onthuld.
• 16 - In Palermo breekt de Opstand van Zeven-en-een-halve-dag uit gericht tegen de centrale regering van Italië. Deze wordt zeven dagen later neergeslagen.
• 20 - Afkondiging van de wet die voorziet in de annexatie door Pruisen van het koninkrijk Hannover, het keurvorstendom Hessen-Kassel, het hertogdom Nassau en de vrije stad Frankfort.

oktober

• 1 - De Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen opent een groot en nieuw station in Zwolle aan de lijn Arnhem - Leeuwarden. Tevens worden in gebruik genomen de spoorlijnen Venlo-Eindhoven en Deventer-Zwolle, beide eigendom van de Staat der Nederlanden.
• 8 - Afkondiging in Hessen van de annexatie van het keurvorstendom Hessen-Kassel, het hertogdom Nassau en het groothertogdom Frankfurt door Pruisen
• 15 - Het Kanaal door Zuid-Beveland gaat open voor het scheepvaartverkeer. Het bijna 11 kilometer lange kanaal verbindt de Oosterschelde met de Westerschelde en is daarmee een belangrijke schakel in de druk bevaren route tussen de havens van Rotterdam en Antwerpen, Terneuzen en Gent.
• 31 - Begin van de graafwerkzaamheden voor de Nieuwe Waterweg. Kroonprins Willem geeft het startsein.
• 31 - Eerstesteenlegging op de Galgenberg in Brussel van het nieuwe Justitiepaleis van Joseph Poelaert.

november

• 5 - Met het gereedkomen van het traject Kaldenkirchen - Venlo wordt de spoorlijn Viersen - Venlo geopend.
• 16 - Na een verschijningsverbod van drie maanden door de Pruisische overheid komt de Frankfurter Zeitung weer uit.
• 26 - Stranding van de Cornelia bij Ouddorp. Doordat een door de bemanning overboord gegooide fles wordt gevonden worden de 26 opvarenden op twee na gered.

december

• 21 - De Fetterman Fight, waarbij 81 Amerikaanse soldaten omkomen, is het grootste militaire debacle geleden door de US Army op de Great Plains tot dit moment.

zonder datum

• 21.000 doden bij choleraepidemie in Nederland. In Amsterdam, dat al een waterleidingnet heeft, vallen relatief weinig slachtoffers. De druk wordt groot om ook andere steden van leidingwater te voorzien.
• Gregor Mendel laat zijn erfelijkheidswetten uitgeven.
• Uitvinding van het leclanché-element. Dit galvanisch element dat een spanning afgeeft van 1,5 volt, is een van de eerste moderne batterijen en de voorloper van de droge zink-koolstofcel. Het zal veel worden gebruikt in de telegrafie en de spoorwegsignalering.

Muziek

• Jacques Offenbach schrijft de opera La Vie Parisienne
• 24 april: eerste uitvoering van Korsfarerne van Niels Gade
• In Nederland verschijnt de bundel met kinderliedjes "De zingende kinderwereld" van Jan Goeverneur (teksten) en Jan Worp (muziek) met onder meer "In een groen groen knollen knollenland", "Toen onze Mop een mopje was" en "Roodborstje tikt tegen 't raam".

Literatuur

Nederlandstalig:

• Jacob van Lennep publiceert De lotgevallen van Klaasje Zevenster

Overige talen:

• Eerste publicatie van Thian Ti Hwui, the Hung-League or Heaven-Earth-League. A secret Society with the Chinese in China and India geschreven door Gustaaf Schlegel
• George Eliot publiceert Felix Holt, the Radical
• De Russische schrijver Fjodor Dostojevski publiceert Misdaad en straf

Beeldende kunst

• 
  Leraar en leerlingen (1866) Eugène-François de Block
• 
  De slaap (1866) Gustave Courbet
• 
  In een Romeinse osteria (1866) Carl Bloch
• 
  Standbeeld van Ambiorix, Tongeren (1866) Jules Bertin

Bouwkunst

• 
  Station Nuenen-Tongelre (1866) K. H. van Brederode
• 
  Schellingwouderkerk (1866) G. Kater Pzn

Geboren

Overleden

maart

• 6 - William Whewell (71), Engels wetenschapper, priester en wetenschapshistoricus
• 20 - Rikard Nordraak (23), Noors componist
• 24 - Marie Amélie van Bourbon-Sicilië (83), koningin van Frankrijk

mei

• 29 - Winfield Scott (79), Amerikaans militair en politicus

juni

• 20 - Bernhard Riemann (39), Duits wiskundige
• 23 - Samuel Sarphati (53), Nederlands arts
• 28 - Luisa Cáceres de Arismendi (66), Venezolaanse oorlogsheldin

juli

• 17 - Johannes Franciscus Hoppenbrouwers (47), Nederlands kunstschilder

augustus

• 6 - Christian Eric Fahlcrantz (75), Zweeds theoloog en schrijver

oktober

• 13 - William Hopkins (73), Engels wiskundige en geoloog

november

• 26 - Jean-Jacques Willmar (74), Luxemburgs politicus

december

• 10 - Roelof Hendrik Graadt Jonckers (61), Nederlands dominee en schrijver

Weerextremen in België

• mei: mei met laagste gemiddelde dampdruk: 8,3 hPa (normaal 11 hPa).

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Zie de categorie 1866 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.