Chalkopiryt

Ten artykuł od 2011-02 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.
Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
Chalkopiryt
Ilustracja
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny

CuFeS2

Twardość w skali Mohsa

3,5–4

Przełam

nierówny/nieregularny, muszlowy

Łupliwość

słaba, niewyraźna

Pokrój kryształu

izometryczny, oktaedry i tetraedry często prążkowane, skupienia ziarniste, zbite, masywne, często tworzy bliźniaki

Układ krystalograficzny

tetragonalny

Właściwości mechaniczne

kruchy

Gęstość

4,1–4,3 g/cm³

Właściwości optyczne
Barwa

mosiężnożółta, często z pstrymi nalotami

Rysa

zielonkawoczarna, czarna

Połysk

metaliczny

Inne

pleochroizm: słaby anizotropia: słaba

Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza

2.CB.10a

Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Chalkopiryt (piryt miedziowy) – minerał z gromady siarczków, którego głównym składnikiem jest mieszany siarczek miedzi(II) i żelaza(II) (CuFeS2). Jest minerałem pospolitym i bardzo szeroko rozpowszechnionym.

Nazwa pochodzi od gr. chalkós, "miedź" + pyrítes, "ogniowy" i nawiązuje do składu chemicznego i barwy tego minerału.

Charakterystyka

Właściwości

Tworzy kryształy izometryczne o pokroju czworościanów lub skalenoedrów. Występuje w skupieniach zbitych, ziarnistych, skorupowych i w formie pryśnięć w skale. Najpiękniejsze kryształy narosłe występują w formie szczotek krystalicznych. Jest kruchy i nieprzezroczysty. Często wykazuje zielonkawą migotliwość (iryzację). Zawartość selenu powoduje brunatny odcień chalkopirytu. Często zawiera domieszki Ag, Au, As, Sb, Bi, Ni, Co.

W temperaturze 550 °C przechodzi w tetragonalną fazę γ. Ze wzrostem temperatury zmniejsza się w nim zawartość siarki – najniższa jest w temperaturze 720 °C. Po ochłodzeniu krystalizuje w regularną fazę β.

Występowanie

Powstaje w procesach magmowych, we wczesnym stadium krystalizacji magmy, rozpowszechniony jest również w utworach żyłowych pneumatolitycznych i hydrotermalnych. Występuje w złożach osadowych w towarzystwie chalkozynu, bornitu i kowelinu, jest ważnym kruszcem miedzi w złożach dolnośląskich. Zazwyczaj występuje w pegmatytach, żyłach kruszcowych i metasomatytach. Jako minerał poboczny występuje w większości skał magmowych. Stanowi składnik skał metamorficznych (gnejsów, serpentynitów, amfibolitów). Rzadziej tworzy się w skałach osadowych.

Współwystępuje z pirytem, magnetytem, pentlandytem, sfalerytem, markasytem, kalcytem, syderytem, fluorytem, pirotynem, bornitem, galeną, dolomitem, kwarcem, pseudomalachitem.

Miejsca występowania:

Zastosowanie

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Medenbach i Sussieck-Fornefeld 1996 ↓, s. 48.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Chalcopyrite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-06-21] (ang.).
  3. 1 2 3 4 Medenbach i Sussieck-Fornefeld 1996 ↓, s. 254.

Bibliografia

Linki zewnętrzne