Konsola Nintendo 64 z kartridżem z grą | |
| Producent | |
|---|---|
| Wydawca | |
| Dystrybutor |
PL: American Computer and Games, Lukas Toys |
| Seria gier | |
| Reżyser | |
| Artysta | |
| Główny programista |
Masato Kimura |
| Kompozytor | |
| Data wydania |
Nintendo 64 |
| Gatunek | |
| Tryby gry |
gra jednoosobowa, gra wieloosobowa (2–4 graczy) |
| Platforma |
Nintendo 64, iQue Player, Virtual Console (Wii, Wii U), Nintendo Switch Online |
| Poprzednia gra w serii | |
| Następna gra w serii | |
| Strona internetowa | |
Mario Kart 64 (jap. マリオカート64 Mario Kāto Rokujūyon) – komputerowa gra wyścigowa wyprodukowana i wydana przez Nintendo w 1996 roku na konsolę Nintendo 64 (N64). Jest to druga gra z serii Mario Kart, po grze Super Mario Kart z 1992 roku. Rozgrywka przypomina tę z poprzedniej części: gracz kieruje jedną z postaci ze świata Mario i ściga się z rywalami w gokartach. Na trasach są przeszkody, które spowalniają gokarty, oraz pola ze znakiem zapytania, z których gracz dostaje power-upy. Gra ma kilka trybów dla jednego gracza i dla kilku graczy przy jednej konsoli, między innymi wyścigi Grand Prix i tryb bitwy, w którym wygrywa ten, kto zostanie na arenie ostatni.
Grę pokazano po raz pierwszy w 1995 roku, razem z konsolą N64. Twórcy nie chcieli znacząco zmieniać rozgrywki z poprzedniej części. Chcieli za to jak najlepiej wykorzystać możliwości nowej konsoli i zrobić grę dla osób w każdym wieku. Ograniczała ich moc obliczeniowa N64. Postacie przedstawiono techniką, która oszczędza pamięć. Projektując sterowanie gokartami, programiści symulowali fizykę samochodów. Gra ukazała się w Japonii w grudniu 1996 roku, a w Stanach Zjednoczonych i Europie w 1997 roku.
Krytycy przyjęli grę przychylnie. Chwalono trasy, tryb wieloosobowy i oprawę, a zarzucano jej problemy techniczne i zbyt niski poziom trudności. Do 31 marca 2014 roku sprzedano 9,87 mln egzemplarzy gry. Gra była nominowana do nagród, a później trafiała do rankingów najlepszych gier wszech czasów. Wokół gry powstała społeczność speedrunnerów. W 2007 roku gra trafiła do usługi Virtual Console na Wii, w 2016 roku do Virtual Console na Wii U, a w 2021 roku do usługi Nintendo Switch Online.
Mario Kart 64 to gra kartingowa z postaciami ze świata Mario. Rozgrywka w dużej mierze przypomina poprzednią część, Super Mario Kart z 1992 roku. Gracz kieruje jedną z ośmiu postaci ze świata Mario i ściga się z rywalami w gokartach. Na 16 trasach są przeszkody, które spowalniają gokarty, oraz skróty, którymi można ominąć część trasy. Na trasach rozmieszczono też pola ze znakiem zapytania, z których gracz dostaje przedmioty. Część przedmiotów to power-upy, które pomagają graczowi, na przykład przyspieszają gokart. Inne służą do ataku, na przykład wprawiają gokart rywala w poślizg. Gracz może też pokonywać zakręty driftem albo jechać tuż za rywalem, w jego tunelu aerodynamicznym. Obie techniki dają chwilowe przyspieszenie. Postacie należą do trzech kategorii wagowych, od których zależą prędkość, przyspieszenie i prowadzenie gokartu. Lekkie są księżniczka Peach, Toad i Yoshi, średnie – Luigi i Mario, a ciężkie – Bowser, Donkey Kong i Wario. Gra ma trzy poziomy trudności, które odpowiadają klasom silników: 50cc, 100cc i 150cc. W wyższych klasach gokarty osiągają większą prędkość maksymalną, ale trudniej je opanować.
Dla jednego gracza są dwa tryby: Grand Prix (GP) i jazda na czas (Time Trial). W Grand Prix mogą grać jedna lub dwie osoby, a jazda na czas jest trybem dla jednego gracza. W Grand Prix, głównym trybie gry, gracz ściga się z siedmioma rywalami sterowanymi przez komputer (w grze we dwoje – z sześcioma) w jednym z czterech pucharów. Każdy puchar to cztery wyścigi po trzy okrążenia, a celem jest zdobycie jak największej liczby punktów. Gracz musi przejechać wszystkie trasy pucharu. Po każdym wyścigu dostaje punkty za zajęte miejsce: dziewięć za pierwsze, sześć za drugie, trzy za trzecie i jeden za czwarte. Aby dalej walczyć o trofeum, musi w każdym wyścigu zająć co najmniej czwarte miejsce. Gracz, który w klasie 150cc zdobędzie złote trofea we wszystkich czterech pucharach, odblokowuje tryb lustrzany („mirror”), w którym trasy są odbite w poziomie. W jeździe na czas gracz wybiera dowolną z 16 tras i stara się przejechać trzy okrążenia w jak najkrótszym czasie. Na trasie nie ma wtedy rywali ani przedmiotów, a gracz dostaje trzy grzyby przyspieszające, których może użyć w dowolnym momencie. Swój najlepszy przejazd jako „ducha” (ghost) można zapisać na akcesorium Controller Pak i zabrać do znajomego, który może się potem z nim ścigać.
Gra ma trzy tryby wieloosobowe dla graczy przy jednej konsoli: GP, VS (Versus) i tryb bitwy (Battle). Przy dwóch graczach ekran jest podzielony poziomo, a przy trzech i czterech – na ćwiartki. Grand Prix dla dwóch graczy wygląda prawie tak samo jak w wersji jednoosobowej. IGN zauważyło jednak, że w trybach wieloosobowych twórcy poszli na drobne ustępstwa, na przykład pociąg na pustynnej trasie jest krótszy. W trybie VS od dwóch do czterech graczy ściga się na dowolnej z 16 tras. W trybie bitwy od dwóch do czterech graczy walczy na jednej z czterech aren, a nie na trasach wyścigowych. Każdy zaczyna z trzema balonami przyczepionymi do gokartu i stara się przedmiotami przebić balony rywali. Gracz, który straci wszystkie balony, odpada, ale może dalej atakować pozostałych jako bomba na kółkach. Wygrywa ten, kto zostanie na arenie ostatni.

Robocza nazwa gry brzmiała Super Mario Kart R. Litera „R” pochodziła od angielskiego słowa rendered („renderowany”). Grę tworzył dział Nintendo EAD w tym samym czasie co Super Mario 64. Shigeru Miyamoto pracował wtedy także nad grą Zelda 64, wydaną później jako The Legend of Zelda: Ocarina of Time. Grę pokazano po raz pierwszy w listopadzie 1995 roku na targach Shoshinkai, gdzie zaprezentowano też konsolę Nintendo 64. W grę nie można było zagrać, pokazywano tylko nagrania wideo. Miyamoto mówił wtedy, że gra jest ukończona w około 95%. Miała się ukazać razem z konsolą, ale nie zdążyła, bo Miyamoto przeniósł część zespołu do prac nad grą Super Mario 64, która ukazała się razem z Nintendo 64.
Według producenta gry, Shigeru Miyamoto, Mario Kart 64 miała być grą, w którą mogą grać wszyscy, „od 3 do 100 lat”. Dlatego twórcy postanowili nie zmieniać podstaw rozgrywki z gry Super Mario Kart. Skupili się na tym, czego gracz nie widzi: na przetwarzaniu danych i wykorzystaniu mocy Nintendo 64 tak, by gra czterech osób działała płynnie. Reżyser gry, Hideki Konno, mówił, że zespół chciał stworzyć wyścigi, w których „każdy liczy się do samego końca”. Według niego przeszkodziła w tym między innymi ograniczona moc obliczeniowa: utrzymywanie ośmiu zawodników na ekranie przez cały czas „nie sprawdzało się najlepiej”. Konno kupił zdalnie sterowane samochodziki, a programiści symulowali ich sterowanie, korzystając z wiedzy o mechanice samochodów. Uznano jednak, że takie sterowanie jest „zbyt realistyczne”: osoby, które testowały grę, w ogóle nie potrafiły w nią grać. Dlatego w gotowej grze sterowanie uproszczono. Trasy miały nie być otoczone ścianami. Najtrudniejszym zadaniem dla programistów okazało się przez to wykrywanie kolizji: dokładne obliczenia były zbyt wolne, a przyspieszenie ich kosztem precyzji sprawiało, że postacie zapadały się w podłoże trasy.
Postacie w grze to dwuwymiarowe obrazy, które zawsze są zwrócone w stronę kamery. Ta technika, nazywana billboardingiem, pozwoliła oszczędzić pamięć. Według twórców dzięki niej osiem postaci może ścigać się jednocześnie, a czterech graczy – walczyć w trybie bitwy. Miyamoto uważał, że tej gry nie dałoby się zrobić bez kartridża. Na płycie CD-ROM dane trzeba najpierw wczytać do konsoli, co ogranicza możliwości gry. W czasie prac nad grą awarii uległ dysk twardy i części danych nie udało się odzyskać. W rezultacie modele wszystkich ośmiu postaci trzeba było przygotować dwukrotnie. W wycieku wewnętrznych materiałów Nintendo z 2020 roku, nazywanym Nintendo Gigaleak, znalazła się prawdopodobnie wczesna wersja alfa gry. Jak się wydaje, tymczasowo użyto w niej grafik z gry Super Mario Kart. W przedpremierowej wersji gry jedną z postaci był Kamek (Magikoopa), którego zastąpił potem Donkey Kong. Z gry usunięto też tryb wyścigów bez przedmiotów, bo osoby testujące grę z niego nie korzystały. Zrezygnowano również z kilku tras, między innymi z trasy w wielopoziomowym parkingu i trasy prowadzącej przez duże miasto.
Gra ukazała się w Japonii 14 grudnia 1996 roku, w Stanach Zjednoczonych 10 lutego 1997 roku, a w Europie 24 czerwca 1997 roku. Amerykańska premiera odbyła się tydzień wcześniej, niż pierwotnie zapowiadano. Howard Lincoln, prezes Nintendo of America, tłumaczył, że gra była „znacznie ważniejsza” dla rynku japońskiego, na którym było mniej gier na Nintendo 64. Dlatego Nintendo chciało wydać ją tam w grudniu, w najważniejszym okresie sprzedaży. W lutym 1997 roku Nintendo rozpoczęło w Stanach Zjednoczonych wartą 5 mln dolarów kampanię reklamową gry. W Japonii Nintendo wydało też limitowaną edycję gry z czarno-szarym kontrolerem Nintendo 64.
W Chinach gra ukazała się 25 grudnia 2003 roku na konsoli iQue Player, którą wprowadziło tam przedsiębiorstwo iQue. W styczniu 2007 roku trafiła do usługi Virtual Console na konsoli Wii, a w 2016 roku do Virtual Console na Wii U: w Europie 21 stycznia, a w Stanach Zjednoczonych 29 grudnia. 25 października 2021 roku znalazła się w bibliotece gier z Nintendo 64 w usłudze Nintendo Switch Online (pakiet Expansion Pack).
Muzykę do gry skomponował Kenta Nagata. W 1997 roku ścieżka dźwiękowa ukazała się na kilku płytach CD. W Stanach Zjednoczonych Nintendo of America wydało 1 marca płytę Mario Kart 64 Greatest Hits, a 1 kwietnia płytę Mario Kart 64 Race Tracks. Ta druga zawiera także krótkie motywy dźwiękowe i głosy postaci. W Japonii wytwórnia Pony Canyon wydała 19 września płytę Mario Kart 64 Original Soundtrack. 26 grudnia 1997 roku wytwórnia Tokuma Japan Communications wydała album z remiksami Mario Kart 64 on Club Circuit, z utworami z gry w wersjach klubowych. 15 lipca 2025 roku ścieżka dźwiękowa trafiła do serwisu streamingowego Nintendo Music.
| Odbiór gry | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Według agregatora recenzji Metacritic gra zebrała „ogólnie przychylne” recenzje. W 1998 roku Akademia Sztuk i Nauk Interaktywnych nominowała ją do nagrody w kategorii Console Racing Game of the Year. Przyznając nagrody Editors' Choice Awards za 1997 rok, redakcja „Electronic Gaming Monthly” wyróżniła ją w kategorii Multiplayer Game of the Year, w której wygrał Saturn Bomberman.
Oprawę graficzną oceniano różnie. Według części recenzentów gra dobrze wykorzystywała możliwości Nintendo 64 i wyraźnie przewyższała pod tym względem 16-bitową poprzedniczkę. Trent Ward z GameSpotu pisał, że Mario i jego kompania „nigdy nie wyglądali i nie brzmieli tak dobrze”. Francuski „Officiel Nintendo Magazine” chwalił różnorodne, znakomite otoczenie tras i wyjątkową płynność gry, choć zauważył, że w trybie wieloosobowym grafika traci część szczegółów. Według innych recenzentów grafice brakowało szczegółów, nie była dużym postępem w porównaniu z grą na 16-bitową konsolę, a gra nie wykorzystywała w pełni możliwości Nintendo 64. Krytykowano zwłaszcza dwuwymiarowe sprite’y postaci. „Next Generation” wyraziło rozczarowanie, że twórcy z Nintendo nie przedstawili zawodników jako modeli wielokątowych, i nazwało Mario Kart 64 „świetną 16-bitową grą w 64-bitowym przebraniu”.
Zastrzeżenia budziła też rozgrywka. IGN zauważyło, że gra nie wnosi wiele nowego. Według serwisu jeuxvideo.com gra jest zbyt łatwa. GameSpot pisał, że ma ona niewiele głębi, a tryb dla jednego gracza jest po prostu za łatwy. „Computer and Video Games” i „N64 Magazine” uważały, że o wyniku za bardzo decydują przedmioty, a za mało umiejętności. Serwisowi Cubed3 nie podobały się szerokie trasy przypominające autostrady, na których brakuje wrażeń „pełnych adrenaliny”. Krytykowano też mechanizm wyrównywania szans, który według recenzentów dawał rywalom sterowanym przez komputer nieuczciwą przewagę. Zwracano uwagę na problemy techniczne: niezbyt dokładne wykrywanie kolizji oraz spowolnienia w grze czterech osób i w trybie bitwy.
Rozgrywka miała jednak także zwolenników. Chwalili dużą liczbę tras, uznali je za bardziej szczegółowe i efektowne niż w grze Super Mario Kart i podkreślali, że do gry chce się wracać. „Hyper” i „N64 Magazine” chwaliły sterowanie gałką analogową. Według „Hyper” daje ono „idealne wrażenie wyścigu”, a według „N64 Magazine” gokarty prowadzi się jak prawdziwe. „N64 Magazine” pisał też, że wyścig o zwycięstwo wymaga „ogromnej koncentracji” i szybkiego myślenia. Według „Hyper” sterowani przez komputer rywale korzystają z tych samych przedmiotów co gracz, a „uczciwa, ale wciąż pomysłowo podstępna” sztuczna inteligencja sprawia, że wyścigi są „znacznie mniej przewidywalne”. Recenzenci, także ci, którzy mieli zastrzeżenia do grafiki, chwalili szczegóły tras: zakręty o 180 stopni w Bowser's Castle, przejazd kolejowy w Kalimari Desert, ciężarówki na Toad's Turnpike, krowy na Moo Moo Farm, zamek Peach przy Royal Raceway i pingwiny w Sherbet Land, a także obłoczki dymu spod gokartów.
Krytycy uznali tryb wieloosobowy za lepszy od jednoosobowego. IGN nazwało grę „wieloosobowym szaleństwem w najlepszym wydaniu”. Reiner z „Game Informera” uznał ją za „jedną z najlepszych gier wieloosobowych, jakie stworzono”, a jako najlepsze nowości wskazał dynamikę jazdy i broń. Według części recenzentów na czterech małych częściach ekranu może być trudno wszystko dostrzec, a „GameFan” zwracał uwagę na niską liczbę klatek na sekundę w trybach wieloosobowych.
Mario Kart 64 odniosła sukces komercyjny. Do 31 marca 2014 roku sprzedano na świecie 9,87 mln egzemplarzy gry. W pierwszym kwartale 1997 roku była najlepiej sprzedającą się grą w Stanach Zjednoczonych, a w ciągu dwóch miesięcy od premiery sprzedano tam ponad milion jej egzemplarzy. Według danych Nintendo z 30 września 1999 roku, obejmujących tylko gry wydane przez Nintendo, w Japonii sprzedano 2,06 mln egzemplarzy gry, najwięcej spośród gier na Nintendo 64. W Stanach Zjednoczonych, Europie i Australii sprzedaż wyniosła łącznie 6,23 mln egzemplarzy, co dawało grze trzecie miejsce, za grami Super Mario 64 i GoldenEye 007.
Według danych NPD wszystkie siedem najlepiej sprzedających się gier w Stanach Zjednoczonych w lutym 1997 roku wydało Nintendo. Choć Mario Kart 64 trafiła do sklepów dopiero 10 lutego, sprzedano w tym miesiącu mniej więcej trzy razy więcej jej egzemplarzy niż gier z kolejnych miejsc: Star Wars: Shadows of the Empire i Super Mario 64. Dalej znalazły się Cruis'n USA, Donkey Kong Country 3 (na konsolę SNES), Turok: Dinosaur Hunter i NBA Hang Time. Gra sprzedawała się dziesięć razy szybciej niż Tomb Raider, najlepiej sprzedająca się gra na konkurencyjną konsolę PlayStation.
Lincoln uznał te wyniki za potwierdzenie strategii firmy, która wydaje „niewielką liczbę gier najwyższej jakości zamiast setek przeciętnych”. Odnosił się w ten sposób do konkurencji, Sony i Segi. Peter Main, wiceprezes Nintendo ds. sprzedaży i marketingu, mówił, że Mario Kart 64 stała się „ośrodkiem wspólnej rozrywki” dla czterech członków rodziny albo czterech kolegów z klasy. Dodał: „Organizuje się wokół niej imprezy. Wygląda na to, że w życiu mało co daje tyle radości, co widok gokartu kolegi albo rodzica, który zjeżdża z trasy na skórce od banana rzuconej przez ciebie na drogę”. Nintendo spodziewało się, że do końca marca sprzeda milion egzemplarzy, i ten cel osiągnęło. Według Maina firma osiągnęłaby go w niecałe trzy tygodnie lutego, „gdybyśmy mogli dostarczyć sklepom wystarczająco dużo [egzemplarzy]”.
W 1997 roku pismo „Electronic Gaming Monthly” umieściło grę na 49. miejscu w rankingu 100 Best Games of All Time. W rankingu 100 najlepszych gier Nintendo, który w 2009 roku opublikował „Official Nintendo Magazine”, gra zajęła 17. miejsce. Trafiała też do innych zestawień najlepszych gier wszech czasów. W 1997 roku pismo „Hyper” wpisało ją na listę 50 najlepszych gier, której nie uszeregowano według miejsc. W 2003 roku „Entertainment Weekly” umieścił ją na 30. miejscu listy 100 najlepszych gier, a w 2017 roku serwis Polygon na 197. miejscu listy 500 najlepszych gier.
Wokół gry powstała duża społeczność speedrunnerów, którzy rywalizują o rekordy na 16 trasach w kilku kategoriach: całych Grand Prix, przejazdów trzech okrążeń i pojedynczych okrążeń. Strona internetowa graczy Mario Kart 64 gromadzi rekordy od premiery gry w 1997 roku.
Autorzy rankingów gier z serii Mario Kart różnie oceniali Mario Kart 64 na tle pozostałych części. Według serwisu Paste gra wprowadziła trójwymiarowe trasy i tryb dla czterech graczy, a tym samym wyznaczyła kierunek rozwoju serii na niemal dwie dekady. Nintendo Life pisało, że rozległe, pofałdowane trasy pokazały możliwości 64-bitowej konsoli, a GamesRadar – że gra położyła fundamenty pod kolejne części serii. Zdaniem serwisu Kotaku i „Game Informera” gra wypada jednak słabo na tle innych części. Kotaku w 2020 roku krytykowało jej wygląd oraz wiele „pustych, nudnych tras”, a „Game Informer” w 2025 roku napisał, że w porównaniu z pozostałymi grami z serii „pod wieloma względami nie dorównuje”. W 2022 roku IGN umieściło Mario Kart 64 na 18. miejscu wśród 25 najlepszych gier na Nintendo 64. Według serwisu areny trybu bitwy należą do „najbardziej pamiętnych w historii gier kartingowych”.
W grze Mario Kart 64 po raz pierwszy pojawiła się niebieska skorupa (Spiny Shell), która trafia w gracza prowadzącego w wyścigu. Steve Watts z serwisu GameSpot napisał, że stała się ona „synonimem serii Mario Kart” i ikoną historii gier, a dziennik „The Guardian” umieścił ją na liście 11 najwspanialszych przedmiotów w grach.
W 2025 roku ukończono dekompilację gry, co pozwoliło niezależnym twórcom przenosić ją na inne platformy. W czerwcu 2025 roku ukazał się nieoficjalny port na komputery osobiste, SpaghettiKart. Stworzył go zespół, który wcześniej przygotował Ship of Harkinian, port gry The Legend of Zelda: Ocarina of Time. SpaghettiKart obsługuje między innymi monitory ultraszerokie, pozwala zmieniać liczbę klatek na sekundę i dodawać własne trasy. Nieoficjalny port na konsolę Dreamcast przygotował twórca, który wcześniej przeniósł na nią gry Doom 64 i Wipeout. W sierpniu 2025 roku port udostępniono graczom.