Pichu Pichu

Pichu Pichu

En yüksek noktası
Yükseklik	5.664 m (18.583 ft)
Listelenme	And Dağları'ndaki dağlar listesi
Koordinatlar	16°26′28″G 71°14′25″B / 16.44111°G 71.24028°B / -16.44111; -71.24028
Ülke	Peru
Bölge	Arequipa bölgesi
Sıradağ	And Dağları
Pichu Pichu Pichu Pichu — Peru içindeki konumu

Pichu Pichu, Peru'nun And Dağları'nda bulunan, etkin olmayan ve aşınmış bir yanardağdır. Yedi zirvesinin en yükseği 5.664 metreye ulaşır. Arequipa kentinin doğusunda, komşuları Misti ve Chachani ile birlikte Merkezî Volkanik Bölge içinde yer alır.

Milyonlarca yıl önceki etkinliği sırasında andezit bileşimli ignimbritler ve lav akıntıları üretmiştir. Son iki milyon yıl içinde batı yamacından inen büyük bir heyelan, kuzey-güney doğrultusunda uzanan geniş bir çökme izi bırakmıştır. Son Buzul Maksimumu'nda dağı kaplayan buzullar çekilirken morenler ve başka buzul şekilleri oluşturmuştur. Günümüzde yalnızca musonun Amazon'dan yağış getirdiği yaz aylarında karla örtülür; son kalıcı buzlar yakın geçmişte kaybolmuştur.

Çevresi için önemli bir su kaynağıdır. Yamaçlarının bazı bölümleri ormanlıktır ve çok sayıda memeli türü barındırır. İnkalar dağa bir yol yapmış, capacocha denilen insan kurbanları sunmuştur. Zirve yakınındaki platformun altında 1960'lar ile 1996 arasında iki kız ve bir erkek çocuğuna ait üç mumya bulunmuştur. Bir tanrının makamı sayılan dağa adak sunma geleneği sürer.

Etimoloji ve tırmanışlar

Adı muhtemelen Keçuvaca pikchu (zirve) sözcüğünden gelir; yineleme birden fazla zirveyi belirtir. (s. 233) (s. 3) Diğer bir yorum, adı dağın çevresindeki döküntü yığınlarının görünümünü yansıtan picu (yün tutamı) ile ilişkilendirir. Thor Heyerdahl, pikopiko sözcüğüyle Pichu Pichu arasında bağlantı kurmuştur. Dağın eski adlarından biri Tunupa'dır.

Tırmanışlar genellikle nisan–kasım aylarında yapılır. Ulaşılması en kolay zirve 5.515 metre yüksektedir; buradan Salinas y Aguada Blanca Ulusal Koruma Alanı ile Arequipa görülebilir. Dağın bir bölümü koruma alanına dâhildir. (s. 274) Dağ bisikleti için de kullanılır. (s. 78)

Coğrafya ve jeomorfoloji

Pichu Pichu, Arequipa'nın 25 kilometre doğusunda ve kentten yaklaşık 3.200 metre yüksektedir. (s. 13) Eteğinde Chiguata, (s. 1597) doğusunda Chilita yerleşimi (s. 223) ve Laguna Salinas tuz düzlüğü bulunur. (s. 222) Arequipa ile Moquegua arasındaki sınır dağın üzerinden geçer. (s. 12) Arequipa–Juliaca ve Arequipa–Matalaque yolları sırasıyla kuzey ve doğu eteklerinden dolaşır. (s. 1594) (s. 223)

Chachani ve Misti ile birlikte, Altiplano'nun kenarındaki (s. 15) Cordillera Occidental'in parçasıdır; (s. 254) çevresinden aniden yükselir. Yaklaşık on kilometre uzunluğunda, (s. 446) kuzey-kuzeybatıdan güney-güneydoğuya uzanan yedi zirveli bir sırttan oluşur. Coronado adlı en yüksek nokta 5.664 metredir. (s. 3) Zirveye 1966'dan önce bir haç konmuştur; (s. 21) nokta neredeyse dik bir uçurumun üzerindedir. (s. 14)

Diğer zirveler arasında kuzey uçta 5.247, orta kesimde 5.425 ve güney uçta 5.416 metre yüksekliğindeki tepeler vardır. (s. 118) Zirvelerden biri La Horquetilla veya Cerro de las Virgenes adıyla bilinir; (s. 8) 1966'da yüksekliği 5.664 metre sanılıyordu. (s. 12) Yoğun biçimde aşınmış dört volkanik krater belirlenmiştir. (s. 446) Üst yamaçlar özellikle doğu ve batıda dik ve ulaşılması güçtür. (s. 13) İlk volkanik biçim kuzeydoğuda en iyi korunmuştur. (s. 23) Dağ yaklaşık 60 kilometrekareyi kaplar; alt yamaçlarını buzul ve akarsu çökelleri örter. (s. 486) Etkin dönemde çamur akıntıları (s. 37) ve batıda yüzeylenen ignimbritler oluşmuştur. (s. 8)

Batı yüzü 4.200 metrenin üzerinde dik bir şevle kesilir. (s. 446) Bu şev büyük bir heyelanla oluşmuştur. (s. 254) Heyelanın beş ayrı lobu (s. 120) yan yana inmiş; (s. 118) yüksek hareketlilikle (s. 2) Arequipa Havzası üzerinde 28 kilometre ilerlemiş (s. 117) ve eski ignimbritleri gömmüştür. (s. 254) Tepelik “Arequipa heyelan çökeli”, (s. 602) 100–200 kilometrekarelik alanda 10–20 kilometreküp kaya içerir. (s. 120) (s. 16) Kuzeyde moloz çığı, ortada yoğun akış çökelleri, güneyde lav bloklarından oluşan bir lob ayırt edilir. (s. 118)

Hareket, kayaların bir bölümünü eriterek psödotakilit oluşturacak (s. 1) ve alttaki kayayı aşındıracak kadar şiddetliydi. (s. 121) Yukarı sıkışan su, çökel içinde çamurlu dayklar (s. 603) ve çamur akıntıları oluşturdu. (s. 36) Heyelan dağın yay biçimli görünümünü meydana getirdi (s. 2) ve Andamayo Nehri'ni tıkayarak Chiguata'da sonradan kaybolan bir göl oluşturdu. (s. 22) Kesin tarihi bilinmez; alttaki ve üstteki kayaçların yaşları olayı 2,42 milyon ile 34.000 yıl öncesi arasına sınırlar. (s. 607)

Daha sonraki aşınma yeni şevler (s. 118) ve vadiler oluşturmuş; (s. 4) çevredeki yanardağların ürünleri çökme izini örtmüştür. (s. 3) Pichu Pichu çökmenin ardından yeniden patlamış olabilir. (s. 22) Çökme izi başlangıçta buzul aşınmasına bağlanmıştır. Doğu yamaçta da heyelanlar gerçekleşmiştir. (s. 63)

Jeoloji

Güney Amerika'nın batı kıyısı açıklarında Nazca levhası, Güney Amerika levhası altına dalar. Bu süreç güney Peru'nun volkanizmasını (s. 252) ve Andlar'ın Merkezî Volkanik Bölgesi'ni oluşturur. (s. 2) Bölgenin Peru kesiminde kuzeyden güneye Coropuna, Ampato, Chachani, Misti, Pichu Pichu, Ubinas, Huaynaputina, Ticsani ve Tutupaca bulunur. Bazıları dünyanın en yüksek yanardağları arasındadır. (s. 443) Pichu Pichu, Misti ve Chachani, Arequipa yakınındaki bir grubu oluşturur. (s. 1593)

Güney Peru volkanizmasında dört aşama ayırt edilir: Kretase–Paleosen yaşlı Toquepala Grubu, Miyosen yaşlı Huaylillas ve Tacaza formasyonları, Miyosen–Kuvaterner yaşlı Sencca Formasyonu ve Barroso Grubu. (s. 252) Pichu Pichu, Barroso veya Chila birimine bağlanır. (s. 33) Bölgedeki çeşitli faylar Misti ile Pichu Pichu'yu ayırır; yanardağlar bu faylar üzerinde gelişmiştir. (s. 487)

Pichu Pichu bir stratovolkandır. (s. 13) Daha eski lavlar (s. 21) ve potasyum-argon yöntemiyle 6,7 milyon yıl yaş verilen ignimbritlerin üzerinde oluşmuştur. (s. 2) Andezit lav akıntıları ve piroklastiklerden meydana gelir; (s. 13) ojit, hornblend, hipersten ve olivin fenokristalleri içerir. Bileşimi And yanardağlarına özgüdür, (s. 15) ancak adakitik özellikler de gösterir. (s. 26) Kayaçlar hem breşleşmiş hem masif biçimde bulunur. (s. 33)

Sönmüş ve yoğun aşınmış bir yanardağdır. (s. 1593) (s. 13) Etkinliği bittikten sonra Misti'deki bir yamaç çökmesinin ürünleri batı yamacını örtmüştür. (s. 1595) Pichu Pichu ile Coropuna arasında uzanan bir fay, son 43.000 yıl içinde etkin olmuştur. (s. 8)

Son Buzul Maksimumu'nda buzullar 4.200 metreye kadar inmiştir. Sirkler, buzul vadileri, asılı vadiler ve morenler (s. 914) ile çamur akıntıları bunun izleridir. (s. 52) Morenler 4.500 metre dolayında, önlerindeki yıkanma düzlükleri ise daha aşağıda bulunur. (s. 222) Eteklerdeki bazı tepeler moren veya morenlerin aşınma ürünleri olabilir. (s. 910) 1963'te hâlâ kalıcı buz vardı; (s. 8) küresel ısınmayla gerileyen buzlar (s. 9) ve buzullar daha sonra kayboldu. (s. 32) Büyük gündüz-gece sıcaklık farkları don parçalanmasına yol açar; sirkler içinde kaya buzulları vardır.

İklim, bitki örtüsü ve hidroloji

İklim görece kuraktır. Yağışın çoğu, musonun Amazon'dan nem taşıdığı yaz aylarında düşer. Yüksek kesimlerde yıllık yağış 400–600 milimetreye ulaşır; (s. 485) güneybatıya doğru hızla azalır. (s. 896) Bununla birlikte Pichu Pichu ve Misti'de yağışın daha çok güneybatı yamaçlara düştüğü de bildirilmiştir. Zirvede kutup iklimi görülür; (s. 23) yazın geçici kar örtüsü oluşur. (s. 485)

Yaklaşık 3.050–3.660 metre arasında çeşitli çalılar bulunur. (s. 2) Polylepis rugulosa ormanları (s. 274) 3.700–4.000 metre kuşağında (s. 497) yaklaşık 40–50 kilometrekareyi kaplar. (s. 91) Geri kalan kesimlerde tundra örtüsü, tola, ichu otu ve yareta görülür. (s. 12)

Hayvanlar arasında Chinchillula sahamae ve Abrocoma cinerea, (s. 293) kuşlar, (s. 23) puma, And tilkisi, Abrothrix jelskii, küçük grison, Phyllotis limatus, (s. 293) kertenkeleler, (s. 222) Phyllotis magister, Conepatus chinga, kuzey viskaçası ve Pampas kedisi, (s. 293) Tachymenis peruviana, (s. 23) Akodon subfuscus, Histiotus montanus, taruka, Thylamys pallidior ve Phyllotis xanthopygus bulunur. (s. 293) Alt kesimlerde tarım taraçaları vardır. (s. 38) Dağın bir bölümü Salinas y Aguada Blanca Ulusal Koruma Alanı içindedir. (s. 89)

Batı yamaç Andamayo ve Mollebaya nehirlerine, (s. 1597) güneybatı yamaç ise Mollebaya'nın kolu Yarabamba'ya drene olur. (s. 65) Bu akarsular Vitor ve Siguas sistemi üzerinden Pasifik Okyanusu'na ulaşır. (s. 254) Doğu yamacın suları Laguna Salinas (s. 498) kapalı havzasına akar. (s. 23) Yamaçlarda kuru vadiler bulunur. (s. 14)

Dağ önemli bir su kaynağıdır; Arequipa'nın doğusundaki kaynaklar buradan beslenir. (s. 485) Yağmur suyu çok çatlaklı kayaçlara kolayca sızar (s. 9) ve bikarbonatça zengin kaynak suları olarak yeniden çıkar. (s. 8) Sular sulamada kullanılır; (s. 66) nehirler üzerinde baraj yapılması da tartışılmıştır. (s. 69)

Arkeoloji ve dinî önemi

İnkaların yaptığı, (s. 1) kısmen çökmüş bir tören platformu (s. 3) en yüksek iki nokta arasında, (s. 12) asıl zirveye göre inşaata daha uygun bir yerde bulunur. (s. 96) İnkaların zikzaklı yolu (s. 94) kuzeydoğu yamaçta kayaya oyulmuş basamaklar içerir. (s. 16) 5.300 metrenin üzerinde dik bir yamacı geçer. Dağda iki tambo, yani yol konaklama noktası vardır. (s. 4) Biri kuzeydoğu etekte 4.600 metrededir; (s. 3) yanındaki tören platformu (s. 11) Huaynaputina'nın 1600 patlamasının külüyle örtülüdür. (s. 18) Tambo yapılarının farklı boyutları (s. 94) toplumsal farklılaşmayı yansıtabilir. (s. 93) Kaya resimlerinin varlığı (s. 11) yakın dönemde doğrulanmıştır; (s. 4) bunlar İnka geometrik motifleri olabilir. (s. 170) Tiwanaku halkı da dağ çevresinde tepe yerleşimleri kurmuştur. (s. 33)

Japon dağcıların 1958'deki bulguları Japonya ve Arequipa basınında “kayıp kent” iddialarıyla duyuruldu. (s. 7) Pichu Pichu zaman zaman Coropuna ile karıştırıldı. (s. 8) İlk geziler arkeolojik kanıt bulamadığından kalıntıların varlığı yerel basında tartışıldı. (s. 10) 1996 araştırması daha sonra Discovery'nin Andes: Life in the Sky filmine konu oldu. (s. 231)

İlk mumya 1964'te veya 1963'te (s. 3) zirve platformunun altında, diğer ikisi 1996'da bulundu. (s. 5) Muhtemelen 15 ve 10 yaşlarında iki kız ile sekiz yaşında bir erkek çocuğuna aittiler. Başka bir kaynak erkek çocuğun yaşını üç buçuk olarak verir. Birinin kafatası biçimlendirilmişti. (s. 4) Mezarlarda çeşitli eşyalar, (s. 5) boraks, (s. 161) seramik, gümüş halkalı bir dokuma (s. 12) ve insan ya da hayvan biçimli heykelcikler bulundu.

Çocuklar İnka insan kurbanları olan capacochalardı; (s. 1) gömülmeden önce başlarına darbe almış olduklarından kurban edilmeye direnmiş olabilecekleri düşünülmektedir. (s. 141) Ölümlerinden sonra bohçalara sarılıp duvarlar arasına yatırılmış, üzerlerine çakıl yığılarak platform oluşturulmuştu. (s. 127) Kızlar muhtemelen tanrılara hizmet için küçük yaşta seçilen acllalardı. (s. 3) Kurbanların, Misti'nin 15. yüzyıl ortalarındaki patlamasını yatıştırmak amacıyla sunulduğu düşünülür. Mumyalar önce mezar soygunları sırasında bulunmuş; daha fazla yağmacı çekmemek için bilimsel bulgular başlangıçta yayımlanmamıştır.

Pichu Pichu, Chachani ve Misti ile birlikte Arequipa'nın koruyucusu sayılmıştır. And kültüründe dağlarla ilişkili (s. 457) ve adak sunulan bir Apu, yani tanrısal varlıktır. Yardımsever olarak betimlenir. (s. 3) Başka mitlerde İnka yaratıcı tanrısı Roal'ın Arequipa'daki makamıdır. (s. 70–71) Wari gibi eski devletler böylece dağlar üzerinde denetim kurmuştur. (s. 456–457) Dağ, önemli Wari merkezi Cerro Baúl'dan görülebilir; (s. 461) en yüksek zirvesi Churajón'dan da seçilir. (s. 171) Günümüzde de koruyucu ruh olarak görülür (s. 71) ve saygı görür. (s. 464) Pahalı içkilerden hoşlandığına inanılır. (s. 344)

Kaynakça

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Reinhard, Johan; Ceruti, Maria Costanza (2010). Inca Rituals and Sacred Mountains: A Study of the World's Highest Archaeological Sites. Cotsen Institute of Archaeology Press. ISBN 978-1-950446-37-7. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2024. 
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Socha, Dagmara M.; Reinhard, Johan; Perea, Ruddy Chávez (14 Mayıs 2021). "Inca human sacrifices from the Ampato and Pichu Pichu volcanoes, Peru: new results from a bio-anthropological analysis". Archaeological and Anthropological Sciences (İngilizce). 13 (6). s. 94. Bibcode:2021ArAnS..13...94S. doi:10.1007/s12520-021-01332-1 . ISSN 1866-9565. 
3. ↑ Holmer, Nils M. (1 Aralık 1960). "Indian Place Names in South America and the Antilles. II". Names. 8 (4). s. 205. doi:10.1179/nam.1960.8.4.197 . 
4. ↑ Heyerdahl, Thor (1950). "The Voyage of the Raft Kon-Tiki". The Geographical Journal. 115 (1/3). s. 37. Bibcode:1950GeogJ.115...20H. doi:10.2307/1789016. ISSN 0016-7398. JSTOR 1789016. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi8 Şubat 2024. 
5. ↑ Barros, Alonso (2023). "Los N'gen y el Inca, Genii Locorum del Apu Manquehue". Revista de Ciencias Sociales (İspanyolca). 32 (51). s. 134. doi:10.61303/07172257.v32i51.260 . ISSN 0717-2257. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi8 Şubat 2024. 
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Nevado Pichu Pichu". Inventario Turístico del Perú (İspanyolca). MINCETUR. 25 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Şubat 2024. 
7. 1 2 Quispe-Colca, Oscar M.; Kaderka, Radan; Quispe-Colca, Oscar M.; Kaderka, Radan (July 2020). "Bistriopelma fabianae, una nueva especie de tarántula (Araneae: Theraphosidae: Theraphosinae) de un bosque de Queñua en el sur de Perú". Revista Peruana de Biología. 27 (3). ss. 273-282. doi:10.15381/rpb.v27i3.16295 . ISSN 1727-9933. 
8. 1 2 Zuñiga, Luis Enrique Vargas; Champi, Jesús Estanislao Mamani; Amaro, Amelia Álvarez (31 Temmuz 2024). "Turismo sostenible, una propuesta para su aplicación y factibilidad: estudio detallado de la localidad Chiguata en Arequipa". Revista Veritas et Scientia - Upt (İspanyolca). 13 (1). doi:10.47796/ves.v13i01.975 . ISSN 2617-0639. 
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Linares Málaga, Eloy (1966). "Restos arqueológicos en el Nevado Pichu Pichu: (Arequipa, Perú)". Anales de Arqueología y Etnología (İspanyolca). Cilt 21. ss. 7-48. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi8 Şubat 2024. 
10. 1 2 3 4 5 6 Thouret, Jean-Claude; Finizola, Anthony; Fornari, Michel; Legeley-Padovani, Annick; Suni, Jaime; Frechen, Manfred (1 Aralık 2001). "Geology of El Misti volcano near the city of Arequipa, Peru" (PDF). Geological Society of America Bulletin (İngilizce). 113 (12). s. 1593. Bibcode:2001GSAB..113.1593T. doi:10.1130/0016-7606(2001)113<1593:GOEMVN>2.0.CO;2. ISSN 0016-7606 – Academia.edu vasıtasıyla. 
11. 1 2 3 4 Juvigné, Étienne; Thouret, Jean-Claude; Gilot, Étienne; Gourgaud, Alain; Graf, Kurt; Leclercq, Louis; Legros, François; Uribe, Miguel (1997). "Étude téphrostratigraphique et bio-climatique du Tardiglaciaire et de l'Holocène de la Laguna Salinas, Pérou méridional". Géographie Physique et Quaternaire (Fransızca). 51 (2). s. 222. doi:10.7202/033120ar . ISSN 0705-7199. 
12. 1 2 Legros, F (April 2001). "Tephra stratigraphy of Misti volcano, Peru". Journal of South American Earth Sciences. 14 (1). ss. 15-29. Bibcode:2001JSAES..14...15L. doi:10.1016/S0895-9811(00)00062-6. 
13. 1 2 3 4 5 6 Lebti, Perrine Paquereau; Thouret, Jean-Claude; Wörner, Gerhard; Fornari, Michel (15 Haziran 2006). "Neogene and Quaternary ignimbrites in the area of Arequipa, Southern Peru: Stratigraphical and petrological correlations". Journal of Volcanology and Geothermal Research. 154 (3–4). s. 254. Bibcode:2006JVGR..154..251L. doi:10.1016/j.jvolgeores.2006.02.014. 
14. ↑ Hitchcock, Charles B. (1941). "Third General Assembly of the Pan American Institute of Geography and History". Geographical Review. 31 (3). s. 500. ISSN 0016-7428. JSTOR 210184. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi8 Şubat 2024. 
15. 1 2 3 4 5 Bullard, Fred M. (1 Aralık 1962). "Volcanoes of Southern Peru". Bulletin Volcanologique (İngilizce). 24 (1). ss. 446-447. Bibcode:1962BVol...24..443B. doi:10.1007/BF02599360. ISSN 0366-483X. 
16. 1 2 3 4 5 6 7 8 Bernard, Karine; van Wyk de Vries, Benjamin; Thouret, Jean-Claude (1 Şubat 2019). "Fault textures in volcanic debris-avalanche deposits and transformations into lahars: The Pichu Pichu thrust lobes in south Peru compared to worldwide avalanche deposits". Journal of Volcanology and Geothermal Research (İngilizce). Cilt 371. ss. 116-136. Bibcode:2019JVGR..371..116B. doi:10.1016/j.jvolgeores.2019.01.008 . ISSN 0377-0273. 
17. ↑ Johnson, George R.; Platt, Raye Roberts (1930). Peru from the Air. AMERICAN GEOGRAPHICAL SOCIETY. 
18. 1 2 3 4 5 6 7 Alvarez-Campos, Odiney; Olson, Elizabeth J.; Welp, Lisa R.; Frisbee, Marty D.; Zuñiga Medina, Sebastián A.; Díaz Rodríguez, José; Roque Quispe, Wendy R.; Salazar Mamani, Carol I.; Arenas Carrión, Midhuar R.; Jara, Juan Manuel; Ccanccapa-Cartagena, Alexander (31 Ocak 2022). "Evidence for high-elevation salar recharge and interbasin groundwater flow in the Western Cordillera of the Peruvian Andes". Hydrology and Earth System Sciences (İngilizce). 26 (2). ss. 483-503. Bibcode:2022HESS...26..483A. doi:10.5194/hess-26-483-2022 . ISSN 1027-5606. 4 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi5 Şubat 2022. 
19. 1 2 3 4 Guevara Rosillo, Carlos (1969). Geología del cuadrángulo de Characato 33-t - [Boletín A 23]. INGEMMET. Boletín, Serie A: Carta Geológica Nacional, no. 23 (İspanyolca). Servicio de Geología y Minería. s. 54. hdl:20.500.12544/141. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2024. 
20. ↑ Manrique Llerena, Nélida; Rivera Porras, Marco Antonio; Macedo Franco, Luisa Diomira (December 2014). Evaluación de los peligros geológicos en sector de Paucarpata. Región Arequipa, provincia Arequipa, distrito Paucarpata, paraje Pueblo Joven Miguel Grau (İspanyolca). Instituto Geológico, Minero y Metalúrgico - INGEMMET. s. 20. hdl:20.500.12544/1400. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2024. 
21. 1 2 3 4 5 6 7 8 Hughes, Amy; Kendrick, Jackie E.; Salas, Guido; Wallace, Paul A.; Legros, François; Di Toro, Giulio; Lavallée, Yan (November 2020). "Shear localisation, strain partitioning and frictional melting in a debris avalanche generated by volcanic flank collapse". Journal of Structural Geology. Cilt 140. Bibcode:2020JSG...14004132H. doi:10.1016/j.jsg.2020.104132. hdl:11577/3351011 . 
22. 1 2 3 Legros, François; Cantagrel, Jean-Marie; Devouard, Bertrand (September 2000). "Pseudotachylyte (Frictionite) at the Base of the Arequipa Volcanic Landslide Deposit (Peru): Implications for Emplacement Mechanisms". The Journal of Geology (İngilizce). 108 (5). ss. 601-611. Bibcode:2000JG....108..601L. doi:10.1086/314421. 
23. ↑ Bernard, Karine (15 Eylül 2020). "Epithermal clast coating inside the rock avalanche-debris flow deposits from Mount Meager Volcanic Complex, British Columbia (Canada)". Journal of Volcanology and Geothermal Research (İngilizce). Cilt 402. s. 4. Bibcode:2020JVGR..40206994B. doi:10.1016/j.jvolgeores.2020.106994. ISSN 0377-0273. 
24. 1 2 3 Mariño Salazar, Jersy; Rivera Porras, Marco Antonio; Cacya Dueñas, Lourdes (2008). Geología y evaluación de peligros volcánicos del Volcán Misti – Arequipa (İspanyolca). Instituto Geológico, Minero y Metalúrgico. Dirección de Geología Ambiental y Riesgos. s. 47. hdl:20.500.12544/3945. 17 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2024. 
25. 1 2 3 4 5 6 Zavala, B.; Núñez, S.; Gómez, H.; Pari, W.; Peña, F.; Carpio, J. (2022). Estudio geoambiental de la cuenca del río Quilca-Vítor- Chili (İspanyolca). INGEMMET. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2024. 
26. ↑ Aramaki, Shigeo; Onuma, Naoki; Portillo, Felix (1984). "Petrography and major element chemistry of the volcanic rocks of the Andes, southern Peru". Geochemical Journal. 18 (5). s. 226. Bibcode:1984GeocJ..18..217A. doi:10.2343/geochemj.18.217 . 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi8 Şubat 2024. 
27. 1 2 3 4 Peña Laureano, Fluquer (April 2018). Perímetros de protección de manantiales en la Zona Oriental de Arequipa. Región Arequipa (İspanyolca). Instituto Geológico, Minero y Metalúrgico - INGEMMET. s. 120. hdl:20.500.12544/1424. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2024. 
28. ↑ Geológico, Instituto Geológico Minero y Metalúrgico Dirección de Geología Ambiental y Riesgo (June 2019). "Informe sobre la existencia de fallas geológicas activas en el distrito de Selva Alegre, provincia y región de Arequipa". Instituto Geológico, Minero y Metalúrgico. 5 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi5 Şubat 2022. 
29. 1 2 Palacios, D.; Andrés, N.; Úbeda, J.; Alcalá, J. (April 2009). "Permafrost and Periglacial Activity Distribution and Geothermal Anomalies in the Chachani and El Misti Volcanoes (Southern Peru)". Geophysical Research Abstracts. Cilt 11. s. 8014. Bibcode:2009EGUGA..11.8014P. 
30. 1 2 3 Fenner, C. N. (1 Eylül 1948). "Pleistocene Climate and Topography of the Arequipa Region, Peru". Geological Society of America Bulletin (İngilizce). 59 (9). ss. 895-917. Bibcode:1948GSAB...59..895F. doi:10.1130/0016-7606(1948)59[895:PCATOT]2.0.CO;2. ISSN 0016-7606. 
31. ↑ Garner, H. F. (1959). "Stratigraphic-Sedimentary Significance of Contemporary Climate and Relief in Four Regions of the Andes Mountains". Geological Society of America Bulletin. 70 (10). s. 1364. doi:10.1130/0016-7606(1959)70[1327:SSOCCA]2.0.CO;2. 14 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi14 Şubat 2024. 
32. ↑ Stafford, Dora (1 Temmuz 1939). "On the Flora of Southern Peru". Proceedings of the Linnean Society of London. 151 (3). ss. 172-181. doi:10.1111/j.1095-8312.1939.tb00228.x. ISSN 0370-0461. 
33. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Zeballos Patrón, Horacio; Ochoa Cámara, José Antonio; López Tejeda, Evaristo Luciano, (Ed.) (2010). Diversidad biológica de la Reserva Nacional de Salinas y Aguada Blanca: Arequipa - Moquegua. Lima, Perú: Desco [u.a.] ISBN 978-612-4043-09-3. 
34. 1 2 Love, Thomas F. (2017). The Independent Republic of Arequipa: making regional culture in the Andes. Joe R. and Teresa Lozano Long series in Latin American and Latino art and culture. Austin, Texas: University of Texas Press. ISBN 978-1-4773-1392-3. 
35. 1 2 3 Swiech, Theoclea; Ertsen, Maurits W.; Pererya, Carlos Machicao (2012). "Estimating the impacts of a reservoir for improved water use in irrigation in the Yarabamba region, Peru". Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C. Recent Advances in Water Resources Management. Cilt 47. ss. 64-75. Bibcode:2012PCE....47...64S. doi:10.1016/j.pce.2011.06.008. 
36. ↑ Vitry, Christian (September 2020). "Los Caminos Ceremoniales en los Apus del Tawantinsuyu". Chungará (Arica). 52 (3). ss. 509-521. doi:10.4067/S0717-73562020005001802 . ISSN 0717-7356. 
37. ↑ Ricker, John F. (1977). Yuraq Janka: A Guide to the Peruvian Andes (İngilizce). The Mountaineers Books. s. 4. ISBN 978-1-933056-70-8. 
38. 1 2 Socha, Dagmara; Sieczkowska-Jacyna, Dominika (June 2025). "Inca human sacrifice and sacred pilgrimages: spatial analysis of sites on the Chachani and Pichu Pichu volcanoes". Antiquity. 99 (405). doi:10.15184/aqy.2024.229 . 
39. ↑ Bourbou, Chryssi (2005). "Too small to be noticed? Children mummies reveal they stories". Journal of Biological Research - Bollettino della Società Italiana di Biologia Sperimentale (İngilizce). 80 (1). s. 209. doi:10.4081/jbr.2005.10186 . ISSN 2284-0230. 26 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi8 Şubat 2024. 
40. ↑ Bello, Christian Vitry Di (28 Ekim 2025). "Donde habitan los dioses: una aproximación a los apus más altos del Tawantinsuyu". Boletín de Arqueología PUCP (İspanyolca), 37. s. 4. doi:10.18800/boletindearqueologiapucp/202502.002 . hdl:20.500.14657/205106 . ISSN 2304-4292. 
41. 1 2 Kawchuk, Olenka (18 Nisan 2019). "Children of Heaven". USURJ: University of Saskatchewan Undergraduate Research Journal. 5 (2). doi:10.32396/usurj.v5i2.410 . ISSN 2292-1141. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi8 Şubat 2024. 
42. ↑ Mignone, Pablo (1 Nisan 2017). "Análisis distribucional de las estatuillas incaicas encontradas en el volcán Llullaillaco". Bulletin de l'Institut français d'études andines (İspanyolca). 46 (1). ss. 77-96. doi:10.4000/bifea.8145. hdl:11336/146049 . ISSN 0303-7495. 5 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi5 Şubat 2022. 
43. ↑ Wilson, Andrew S.; Brown, Emma L.; Villa, Chiara; Lynnerup, Niels; Healey, Andrew; Ceruti, Maria Constanza; Reinhard, Johan; Previgliano, Carlos H.; Araoz, Facundo Arias (13 Ağustos 2013). "Archaeological, radiological, and biological evidence offer insight into Inca child sacrifice". Proceedings of the National Academy of Sciences (İngilizce). 110 (33). ss. 13322-13327. Bibcode:2013PNAS..11013322W. doi:10.1073/pnas.1305117110 . ISSN 0027-8424. PMC 3746857 . PMID 23898165. 
44. ↑ Socha, Dagmara M.; Reinhard, Johan; Chávez Perea, Ruddy (March 2021). "Inca Human Sacrifices on Misti Volcano (Peru)". Latin American Antiquity. 32 (1). ss. 138-153. doi:10.1017/laq.2020.78 . 
45. 1 2 Chávez, Chávez; Antonio, José (1 Temmuz 2001). "Investigaciones Arqueológicas de Alta Montaña en el Sur del Perú". Chungará (Arica). 33 (2). ss. 283-288. doi:10.4067/S0717-73562001000200014 . ISSN 0717-7356. 
46. 1 2 3 4 Williams, Patrick Ryan; Nash, Donna J. (1 Eylül 2006). "Sighting the apu: a GIS analysis of Wari imperialism and the worship of mountain peaks" (PDF). World Archaeology. 38 (3). ss. 465-466. doi:10.1080/00438240600813491. ISSN 0043-8243. 26 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)18 Eylül 2019. 
47. ↑ Béjar, Juan Víctor Núñez Del Prado (1 Aralık 1970). "El mundo sobrenatural de los Quechuas del Sur del Perú, a través de la Comunidad de Qotobamba". Allpanchis (İspanyolca). 2 (2). ss. 57-119. doi:10.36901/allpanchis.v2i2.323 . ISSN 2708-8960. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi8 Şubat 2024. 
48. ↑ øDegaard, Cecilie Vindal (June 2011). "Sources of danger and prosperity in the Peruvian Andes: mobility in a powerful landscape: Sources of danger and prosperity". Journal of the Royal Anthropological Institute (İngilizce). 17 (2). ss. 339-355. doi:10.1111/j.1467-9655.2011.01683.x.