Antwerpen (stad)

Volkslegende

Zie Silvius Brabo voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Midden op de Grote Markt van Antwerpen staat de Brabofontein met een bronzen beeld van Silvius Brabo, die een grote hand wegwerpt. Een sage uit de vijftiende eeuw vertelt dat in het land van de Schelde omstreeks het begin van onze tijdrekening een reus, Druon Antigoon, heerste, die van elke schipper een zware tol eiste om over de Schelde te mogen varen. Wanneer een schipper weigerde te betalen werd hem de hand afgehakt. Een Romeinse krijger, Silvius Brabo, bevocht, overwon en doodde de reus, hakte op zijn beurt diens hand af en wierp hem in de Schelde. Het bevrijde volk noemde de stad Antwerpen, van 'hand werpen'. De legende over de reus ontstond mogelijk na de vondst van onverklaarbaar grote beenderen, die later walvisbotten bleken te zijn.

Bestuurlijke indeling

Wijken

Zie Lijst van wijken van Antwerpen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Klimaat

Evolutie van het inwoneraantal voor de fusie

• Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente

Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige stad, inclusief districten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 2025.

• Bron: NIS - Opm.: 1806 t/m 1970=volkstellingen op 31 december; vanaf 1980= inwonertal per 1 januari.
• 1871: aanhechting en ruil van gebiedsdelen van Merksem (+? km² met netto 592 inwoners meer).
• 1912: aanhechting en ruil van gebiedsdelen van Berchem en Wilrijk (+ netto 2,09 km² met netto 36 inwoners minder).
• 1923: aanhechting van gebiedsdelen van Burcht en Zwijndrecht (+11,77 km² met 2.426 inwoners).
• 1929: aanhechting van Oorderen, Oosterweel en Wilmarsdonk en gebiedsdelen van Ekeren, Hoevenen, Merksem en Lillo (+46,29 km² met 5.543 inwoners).
• 1958: aanhechting van Berendrecht, Lillo en Zandvliet (+52,93 km² met 7.249 inwoners).
• 1983: aanhechting van Berchem, Borgerhout, Deurne, Hoboken, Merksem, Wilrijk en het grootste gedeelte van Ekeren (+64,68 km² met 305.503 inwoners).
• 2025: aanhechting van Borsbeek.

Herkomst

In onderstaande tabel wordt de bevolkingsverdeling naar herkomst weergegeven. "Nieuwe Belgen" zijn Belgen die ooit een andere nationaliteit hadden. "Nieuwste Belgen" zijn Belgen die steeds Belg zijn geweest, maar afstammen van een vader/moeder met een vreemde herkomst.

Bron: Districts-en Loketwerking, Stad Antwerpen, 2016 (via stadincijfers.antwerpen.be/databank)

De stad telt onder haar inwoners 172 verschillende buitenlandse nationaliteiten. De grootste groep wordt vertegenwoordigd door Nederlanders, gevolgd door Marokkanen, Polen en Turken.

Taal

Het Nederlands is de officiële taal. De streektaal is het Antwerps, een dialect van het Brabants. Volgens onderzoek door de universiteit van Leuven (2014)^[bron?] gebruikt 2 tot 3 % van de inwoners Frans als thuistaal. Mensen met oorsprong uit Marokko en Turkije gebruiken nog Arabisch, Berbers of Turks naast het Nederlands. Sommige orthodoxe joden spreken Jiddisch of Ladino.

Burgerlijk erfgoed

• Bourlaschouwburg: dit gebouw werd opgetrokken in de negentiende eeuw. Aanvankelijk werd theater gebracht in het huis van Spanje op de Grote Markt. Daar dit pand al snel te klein werd, werd voortaan het Tapisseriepand op de Graanmarkt gebruikt. In de 19de eeuw werd het Tapisseriepand afgebroken en werd de nieuwe Bourlaschouwburg opgericht.
• Vlaamse Opera: werd opgericht aan het begin van de twintigste eeuw.
• Feestzaal Harmonie: sinds 1250 was hier het leprozenhuis "Ter Zieken" gelegen, dat bleef bestaan tot de zeventiende eeuw, waarna het terrein werd opgenomen in het lusthof Valkenburg. Valkenburg werd sinds 1814 als zomerlokaal van de Société D'harmonie gebruikt, maar kwam pas in 1844 in handen van de organisatie. Zodra ze het pand had verworven, liet ze een wedstrijd houden voor het ontwerp van een concertzaal met een grote balzaal en een tuin. De winnaar werd P. Dens, die het huidige neoclassicistische gebouw optrok in 1845. Later, in 1876, ontwierp hij ook nog de kiosk in het Albertpark.
• Zoo: Antwerpen staat bekend om zijn dierentuin, die een van de oudste ter wereld is. De Antwerpse Zoo bevindt zich midden in de stad en huisvest meer dan 5000 dieren verdeeld over ongeveer 769 soorten. De Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde houdt het welzijn van talloze dieren in de gaten en helpt sinds 1843 bedreigde diersoorten te beschermen.
• Berg van Barmhartigheid: voormalig pandjeshuis aan de Venusstraat opgericht door Wenceslas Coeberger in 1620.
• Liberaal Volkshuis "Help U Zelve"

Er waren vele buitenverblijven rond Antwerpen, maar ze werden niet allemaal bewaard. Hierna volgen enkele opvallende hoven en gebouwen:

• Rivierenhof (Deurne): werd opgericht in de achttiende eeuw als lusthof ter Rivieren vanwege haar ligging bij de rivier "Schijn".
• Sterckshof (Deurne): voormalige herenwoning van de Antwerpse koopman Gerard Sterck.
• Te Couwelaar (Deurne): dit kasteel was door de eeuwen heen onder meer in handen van vele kooplui. Een van hen was lakenhandelaar Gillis du Mont, die ook het Bisschoppenhof bezat.
• Bisschoppenhof (Deurne)
• Boekenbergpark (Deurne)
• Torenhof: een van de weinige lusthoven die bewaard bleven binnen de Antwerpse ring. Het is gelegen aan de Markgravelei, in de buurt van het Koning Albertpark. Het was in de zeventiende eeuw bezit van de Italiaanse familie Annoni. Tegenwoordig maakt het deel uit van het provinciaal park "Hof van Leysen".
• Hof Van Biart: gelegen aan de Karel Oomsstraat, binnen de Antwerpse ring. Het is een achttiende-eeuws lusthof. Het huidige huis vertegenwoordigt slechts de helft van het vroegere hoofdgebouw.
• Middelheim: was oorspronkelijk bezit van de kartuizers van Antwerpen, maar werd in de zestiende eeuw al omschreven als hof van plaisantie. Tegenwoordig is er het openluchtmuseum en beeldentuin van Antwerpen. Middelheim vormt samen met Den Brandt en Vogelzang het Nachtegalenpark, ten zuiden van de Antwerpse ring.
• Den Brandt: oorspronkelijk een hoeve in de veertiende eeuw, maar later werd hier ook een lusthof opgericht.
• Sorghvliedt (Hoboken): was een speelhof van de familie Du Bois en werd door Arnold du Bois verbouwd tot herenwoning in Rococostijl. Sorghvliedt ook Zorgvliet genaamd, is eveneens de naam van het omringende park.
• Meerlenhof (Hoboken): kwam in 1610 in handen van koopman Jozef van den Broec en was een van de mooiste lusthoven van Hoboken.
• Schoonselhof (Hoboken/Wilrijk): was oorspronkelijk een lusthof aan de Hollebeek, maar werd omgevormd tot een begraafplaats voor beroemde en vooraanstaande Antwerpenaren.
• Steytelinck (Wilrijk): een van de zes bewaarde lusthoven van Wilrijk, gelegen in het centrum van Wilrijk en ingericht als park.
• Valaarhof (Wilrijk): is tegenwoordig eveneens een openbaar park.

Religieus erfgoed

Zie ook: Lijst van kerken in Antwerpen (stad).

Antwerpen kent een rijk religieus verleden. Oude gravures van de stad worden gekenmerkt door een veelheid aan torentjes. Naast de kathedraal en de 4 parochiekerken van St.-Jacobs, St.-Andries, St.-Walburga en St.-Joris telde de stad namelijk 23 kloosterorden, een burchtkerk en een citadelkerk.

De meeste kloosters van de Zuidelijke Nederlanden werden echter aan het einde van de achttiende eeuw ofwel afgeschaft door keizer Jozef II, ofwel gesloten door de Franse bezetter zoals de Sint-Michielsabdij. Een aantal monumenten bleef bewaard:

Religieuze monumenten

• Onze-Lieve-Vrouwekathedraal
• Sint-Andrieskerk (parochiekerk, maar voor de reformatie kloosterkerk van de augustijnen), met een museum in de schatkamer.
• Sint-Jacobskerk (parochiekerk)
• Sint-Carolus Borromeuskerk (kloosterkerk van de jezuïeten)
• Sint-Pauluskerk (kloosterkerk van de dominicanen, later parochiekerk in opvolging van de afgebroken Sint-Walburgis- of burchtkerk)
• Sint-Joriskerk (parochiekerk): de oorspronkelijke Sint-Joriskerk werd gesloopt ten tijde van de Franse Revolutie. Vanaf de herbouw in de negentiende eeuw is sprake van een neogotisch gebouw. Ook van het oorspronkelijke meubilair bleef niet veel bewaard. De oude biechtstoel kwam terecht in de kerk van Vilvoorde. Het interieur is negentiende-eeuws en bestaat vooral uit houtsnijwerk. Verder biedt deze kerk onderdak aan het ebbenhouten beeld de Onze Lieve Vrouw van het Kasteel die afkomstig is uit de voormalige citadel van Antwerpen.
• Sint-Antoniuskerk (parochiekerk): deze negentiende-eeuwse neogotische kerk op de Paardenmarkt werd opgetrokken op de plaats van de voormalige kapel van het Kapucijnenklooster. Ze bevat nog enkele oude kunstwerken van de voormalige kloosterkerk. Ook de berg van Calvarie van het oude kapucijnenklooster op de binnenplaats bleef bewaard. De kapucijnen verhuisden naar de Ossenmarkt. Het nieuwe gebouw op de Ossenmarkt valt op door het Sint-Fransiscusbeeld dat boven de deur hangt.
• Sint-Bonifaciuskerk: Anglicaanse Kerk en hoofdzetel van het aartsdekenaat Noordwest-Europa.
• Begijnhof en kerk (hof en kerk van de begijnen): het Antwerpse begijnhof bestaat uit allemaal kleine huisjes georiënteerd rond een binnenplein.
• Apostelinnenklooster: de apostelinnen bewoonden in de zeventiende eeuw dit gebouw op de Paardenmarkt, gelegen ter hoogte van het knechtjeshuis. Het is opgetrokken in een kloosterstijl. De benedenverdieping is verbouwd tot winkelpand.
• Falcontinnenklooster: het klooster werd afgebroken ten tijde van de Franse Revolutie. Van het oorspronkelijke klooster bleef alleen de Falconpoort bewaard. De falcontinnen gaven hun naam aan het Falconplein en de Falconrui.
• Zwartzusterklooster: de Zwarte Zusters van Antwerpen zijn al sinds de veertiende eeuw in Antwerpen aanwezig en zijn afkomstig uit Duitsland. Ze kregen dit pand in de Zwartzusterstraat toegewezen door een van de Duitse kooplui in Antwerpen.
• Witzusterklooster: het klooster van de Witte Zusters is gelegen in de Kammenstraat en is een van de oudere kloosters in Antwerpen. Het klooster is ongeveer gelegen ter hoogte van het Augustijnenklooster. Aan de straatzijde wordt het gekenmerkt door twee smalle trapgevelhuizen met in het midden een berg van Calvarie.
• Karmelitessenklooster: het klooster is gelegen aan de Rosier. Het is een vrij groot gebouw dat bijna heel de Rosier siert. De karmelitessen waren een van de weinige orden die hun oude klooster terug in gebruik konden nemen na de Franse Revolutie. De kerk werd echter wel gebruikt als parochiekerk ter vervanging van Sint-Joris, en ook als onderdak voor de Onze-Lieve-Vrouw van het kasteel alvorens zij werd overgebracht naar de nieuwe Sint-Joriskerk.
• Pieter Potklooster: van het klooster bleef alleen het kapelletje bewaard. Het is een vrij oude en opvallende gevel op de hoek van de Grote en de Kleine Pieterpotstraat.
• Refuge van de abdij van Tongerlo (norbertijnen): de voormalige refuge van de abdij van Tongerlo is gelegen in de Lange Gasthuisstraat en maakt deel uit van de panden van het OCMW.
• Refuge van de Sint-Michielsabdij van Antwerpen (norbertijnen): deze is gelegen in de Blauwmoezelstraat tegenover de kathedraal. Ze zou wellicht dateren uit de dertiende eeuw, toen de norbertijnen hier een pand oprichtten. Dit pand werd echter vernietigd ten tijde van de Spaanse Furie, waardoor het nieuwe en huidige pand grotendeels zestiende-eeuws is, met uitzondering van de kelders. De norbertijnenabdij van Antwerpen stond oorspronkelijk in de Kloosterstraat, maar ging verloren in de Franse en de Belgische Revolutie. De orde speelde een belangrijke rol voor de misviering in de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Antwerpen. De abdij had een illuster verleden en functioneerde door de eeuwen heen als verblijfplaats voor vele belangrijke vorsten. Vanuit deze abdij werden ook de abdijen van Averbode, Middelburg en Tongerlo gesticht. Enkel de refuge en het hoofdaltaarstuk Aanbidding der koningen in het museum voor Schone Kunsten herinneren nog aan de Sint-Michielsabdij. De refuge is het hotel "Postiljon" geworden. De norbertijnen verlieten Antwerpen en gingen wonen in de abdijen van hun dochterstichtingen, namelijk Averbode en Tongerlo. Ook de naam van de Kloosterstraat, de Sint-Michielskaai en de nieuwe Sint-Michielskerk op het Zuid herinneren allemaal aan de abdij van Sint-Michiels van Antwerpen. Buiten de stad bezaten zij het hof van Beerschot, waaraan de voetbalclub haar naam ontleende, en bepaalden ze onder meer het interieur van de Sint-Fredeganuskerk van Deurne, waarvan een groot deel afkomstig is uit de Sint-Michielsabdij. Het interieur aan de vooravond van de Franse Revolutie raakte echter verspreid en het kader van het hoofdaltaar kwam terecht in de Sint-Trudokerk van Zundert.

Handelserfgoed

Naast het rijke religieuze verleden kende Antwerpen in de zestiende eeuw ook een periode van economische bloei. De stad was tevens een van de eerste havens waar de handelsschepen uit de Nieuwe Wereld toekwamen. Ook wordt de beurs van Antwerpen de moeder van alle beurzen genoemd, daar het bouwplan van de Antwerpse beurs later navolging kreeg in Amsterdam, Londen en Rijsel.^[bron?]

Antwerpen vormde een belangrijke handelsstad in het noorden, waar rijke kooplieden, zoals Fuggers uit Augsburg en Gresham, de stichter van de Londense beurs, resideerden.^[bron?] Ook wilde men dat het economische uitstraalde in de cultuur, wat vorm kreeg via triomfbogen, die verwezen naar de rijkdom van de stad, en de bouw van het bombastische stadhuis.^[bron?]

Hierna volgt een korte lijst van markante gebouwen:

• Engelse Handelsnatie: kreeg midden de zestiende eeuw door het stadsbestuur het Hof van Liere toegewezen als verblijfplaats. Het is een imposant gebouw dat bestaat uit drie tuinen. Ook de gebouwen van het voormalige stadsarchief van Antwerpen, in de Venusstraat, waren pakhuizen van de Engelse Handelsnatie. Na de val van Antwerpen werd het Hof van Liere gebruikt als college van de jezuïeten, die ook een internaat hadden in de Lange Brilstraat voor de Ierse studenten aan het college. Het Hof Van Liere is in handen van de universiteit van Antwerpen.
• Portugese Handelsnatie, in Kipdorp: doet dienst als de brandweerkazerne van de stad.
• Handelsbeurs, in de Borzestraat: was oorspronkelijk de 'moeder van alle beurzen' en bestaat uit een binnenplein met daarrond een zuilengalerij. De Handelsbeurs brandde door de eeuwen heen meermaals volledig af (zoals in 1558 en 1583) om telkens opnieuw uit zijn as te herrijzen., waardoor van de oude handelsbeurs enkel de oude toren overblijft. De nieuwe handelsbeurs dateert uit de negentiende eeuw en werd in dezelfde eeuw ook overkoepeld; het is een voorbeeld van oude in combinatie met moderne techniek. Vele kooplieden vestigden zich rondom de handelsbeurs. Zo zijn er veel koopmanswoningen in de universiteitsbuurt, waar ook de Portugese en Engelse natie gevestigd waren. Zeker vermeldenswaardig is huis Sint-Franciscus in de Lange Nieuwstraat, dat in de zestiende eeuw bewoond werd door Gresham, de latere stichter van de Londense beurs.
• Schippersbeurs Tegen de Handelsbeurs is ook de schippersbeurs aangebouwd dat zowel van de Lange Nieuwstraat als vanuit de Handelsbeurs bereikbaar is.
• Huis de Draeck, in de Mutsaartstraat: vormde een geheel met Raapstraat nr 6. Dit huis was een suikerraffinaderij van de Italiaanse koopman Giovanni Balbini.
• Voormalig koninklijk Paleis op de Meir en de hoek van de Wapper.
• Oude Beurs: vóór dat de handelsbeurs buiten de stadsmuren werd opgericht was er een andere beurs. De Oude Beurs ligt tussen de Hofstraat, de straat Oude Beurs, de Lange Koepoortstraat en de Zirkstraat. Het is opgebouwd uit verschillende afzonderlijke gebouwen die oorspronkelijk via gangen met elkaar verbonden waren. Het bestaat uit huis Den Rhyn, dat uit een klein binnenplein met pagaddertoren bestaat. Huis Den Rhyn is in privéhanden. Het was oorspronkelijk verbonden met de Zilversmidgang, waar de ingang was aan de Lange Koepoortstraat. Het huis van de zilversmeden is niet zichtbaar voor het publiek, daar het achter de poort ligt.
• Mercator-Orteliushuis in de Kloosterstraat.
• Vleeshuis: was het voormalige gebouw van de beenhouwers van Antwerpen en was vroeger een soort markt voor vleeswaren. Het vleeshuis doet dienst als museum.
• Brouwershuis: was het huis van de brouwers en is gevestigd in het noorden van de stad, aan de Adriaan Brouwerstraat. Het was het gildehuis van de Brouwers en werd in haar oorspronkelijke vorm bewaard als museum.
• Den Wolsack, aan de Oude Beurs 27, neoclassicistisch pand met een boekentoilet en een Hofkamer uit 1772 (plafondschildering op doek 'de goden van de Olympus' (Vlaamse Meesters in Situ)).

Musea

• Stedelijke musea
  • Hessenhuis
  • Letterenhuis (het literaire archief van Vlaanderen)
  • Maagdenhuis
  • Museum aan de Stroom (MAS)
  • Museum Fritz Mayer van den Bergh
  • Museum Vleeshuis
  • Middelheimmuseum (openluchtmuseum met beeldenpark)
  • Museum Plantin-Moretus (met Stedelijk Prentenkabinet)
  • Rubenshuis
  • Red Star Line Museum
• Museumstichting
  • Fotomuseum Antwerpen
  • ModeMuseum Antwerpen (MoMu)
  • DIVA
• Vlaams museum
  • Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA)
• Private musea
  • Keizerskapel in de Keizerstraat
  • Eugeen Van Mieghemmuseum
  • Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (MUHKA)
  • Museum De Reede
  • Snijders&Rockoxhuis
  • Vlaams Tram- en Autobusmuseum (VlaTAM)

Straten en pleinen

• De Grote Markt, met het stadhuis, verscheidene gildehuizen en de Brabofontein
• De Meir, een winkel-wandelstraat die de oude stad met het station verbindt
• De Cogels-Osylei en andere straten met art deco en jugendstil
• Het Hendrik Conscienceplein
• De Groenplaats, plein in het stadscentrum met standbeeld van P.P. Rubens
• Het Theaterplein met een overdekt gedeelte voor Openbare markten.
• De Van Wesenbekestraat, het centrum van de Chinese gemeenschap in Antwerpen
• De Scheldekaaien
• Het Marnixplein vernoemd naar Marnix van Sint-Aldegonde met monument "Schelde Vrij".
• De Vrijdagmarkt, plein in het stadscentrum met daaraan gelegen het Museum Plantin-Moretus
• De Nationalestraat, winkelstraat die het Zuid verbindt met het stadscentrum

Andere gebouwen

• Het Steen, een voormalige ringwalburg
• Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, de bewaarbibliotheek van de stad Antwerpen
• Centraal Station, het grootste station van de stad
• Gerechtsgebouw Antwerpen, een gerechtsgebouw gelegen in het zuiden van de stad aan de Bolivarplaats
• Boerentoren, de eerste wolkenkrabber op het Europese vasteland
• Havenhuis van Zaha Hadid
• Designcenter de Winkelhaak, winnaar van twee "Belgian Building Awards" in 2003

Parken

• Brialmontpark
  • Brilschanspark
  • Leeuwerikpark
  • Villegaspark
  • Wolvenberg
• Boekenbergpark
• Galgenweelpark
• Kielpark
• Koning Albertpark
• Nachtegalenpark
  • Den Brandpark
  • Hof ter Schrieck
  • Middelheimpark
  • Vogelzangpark
• Park aan de Stroom
• Park Spoor Noord
• Plantentuin
• Rivierenhof
• Stadspark
• Steytelinck
• Te Boelaerpark
• Valaarhof
• Veltwijckpark

Andere bezienswaardigheden

Zie ook: Lijst van beelden in Antwerpen.

• Extra City, centrum voor hedendaagse kunst te Antwerpen.
• Tankmonument
• In de deelgemeente Berchem staat een monumentale rode beuk (Fagus sylvatica 'Atropunicea') met een huidige omtrek van circa vijf meter voor de decanale Sint-Willibrorduskerk. Het zou gaan om een vrijheidsboom uit 1830 of 1789 die in de voortuin van de dekenij stond. In de boom hangt ook een houten Mariakapelletje. De boom is beschermd als cultuurhistorisch landschap.
• Op de Grote Markt staat een jonge linde als vredesboom. Deze werd geplant in 1994 naar aanleiding van de 50ste verjaardag van de bevrijding van Antwerpen.

Uitgaansleven

Het uitgaansleven in Antwerpen biedt veel afwisseling. Er zijn veel cafés te vinden, zoals in het toeristisch hart rond Groenplaats en Grote Markt, maar ook op het Zuid, Zurenborg en het Eilandje, en in de Antwerpse studentenbuurt rond Ossenmarkt en Stadswaag. In het verleden speelde dans- en concertzaal Apollon (het latere cinema Forum) een belangrijke rol in het culturele leven van de Antwerpenaren.^[bron?]

Ook voor holebi's bood Antwerpen populaire uitgaansgelegenheden. Deze waren sinds de jaren zeventig geconcentreerd in de Van Schoonhovenstraat, later lagen ze meer verspreid, met onder meer de homodiscotheek Red & Blue en het jaarlijkse festival Navigaytion.

Als havenstad heeft Antwerpen dicht bij de haven ook een prostitutiewijk gekend voor de zeelieden. Sinds 2005 is er in dit Schipperskwartier een erotisch centrum onder de naam Villa Tinto. In 2023 kwamen er ruim 900.000 bezoekers voor de prostitutie naar deze buurt.

Evenementen

• De Sinksenfoor is een jaarlijks terugkerende kermis die tot en met 2014 op de gedempte Zuiderdokken plaatsvond en sinds 2015 op het Park Spoor Oost georganiseerd wordt. Met ruim 150 attracties behoort de Sinksenfoor tot de grootste Belgische kermissen. De kermis ontleent zijn naam aan het Sinksenfeest, beter bekend als Pinksteren – traditioneel de eerste dag van de foor, en staat zes weken opgesteld.
• Winter in Antwerpen: jaarlijks tijdens de eindejaarsperiode (na Sinterklaas tot begin januari) op verschillende locaties in de historische binnenstad, met onder meer een kerstmarkt, schaatsbaan, kermis en tal van randactiviteiten.
• De Antwerp Pride: tweede weekend van augustus, met diverse feesten en activiteiten voor de lgbt+-gemeenschap.
• De Antwerp 10 Miles: deze loopwedstrijd door de Antwerpse straten werd voor het eerste georganiseerd in 1986 en is het grootste recreatieve loopevenement van België. Naast de traditionele 10 mijlsafstand (16 km), is er ook een kidsrun en een 5 mijl (8 km). Over de verschillende afstanden doen er meer dan 40.000 deelnemers mee aan dit event.
• De Antwerp Marathon: deze marathon - met finish aan het MAS - is de grootste van België wat het aantal deelnemers betreft. Naast de klassieke afstand van 42,195 km is er ook een halve marathon door de Antwerpse straten.
• De Rubensmarkt: telkens op 15 augustus, met marktkramers in zeventiende-eeuwse klederdracht zoals in de tijd van P.P. Rubens.
• De processie met Scheldewijding, en de processie ter ere van Onze-Lieve-Vrouw van Antwerpen.
• Elke zomer wordt gedurende de twee zomermaanden de Zomer van Antwerpen georganiseerd, met theater, muziek en dans, circus en film.
• In Antwerpen gaan jaarlijks meerdere muziekfestivals door, waaronder Jazz Middelheim en Live is Live.
• In november zet Antwerpen het boek en lezen in de schijnwerpers tijdens November Boekenmaand.
• Intrede van Sinterklaas: jaarlijks komt de Sint aan in Antwerpen en groet de kinderen vanop het balkon op de Grote Markt. De aankomst is rechtstreeks te volgen via een live uitzending op VRT.

Muziek

Al eeuwenlang is Antwerpen een belangrijk muzikaal centrum en heeft de stad een toonaangevende rol gespeeld in de muziek van de Lage Landen. Rond 1410 begon de koorschool van de Onze-Lieve-Vrouwekerk (later de kathedraal) een actief muziekleven te ontwikkelen. Tot in de 17de eeuw trok deze school koormeesters, organisten en zangers componisten aan, waaronder Pullois, Ockeghem, Barbireau, Obrecht, Waelrant, Gerardus van Turnhout, Séverin Cornet, Pevernage, Opitiis en John Bull; daarnaast verbleven ook Cypriano de Rore, di Lasso en Monte enige tijd in de stad. Wereldlijke muziek werd gestimuleerd door de oprichting van stadsspeellieden (vóór 1430) en de vorming van een muzikantengilde (ca. 1500). Musici die uit Antwerpen afkomstig waren of er actief waren buiten de kathedraal, waren onder meer de componisten Faignient, Hèle, Canis, Verdonck, Luython en Messaus, evenals de luitvirtuozen Adriaenssen, Huet en van den Hove. Na 1540 bloeide de muziekdrukkunst dankzij het werk van Cock, Susato, Waelrant & Laet, Phalesius & Bellerus en Plantijn. De Antwerpse klavecimbelbouwers uit de 17de en 18de eeuw genoten grote faam: de familie Ruckers, Jan Couchet en J.D. Dulcken.

Na een economische crisis in de 17de eeuw kende het muziekleven van de stad een terugval. In de 18de eeuw bloeide het muziekleven van de kathedraal echter opnieuw op, met componisten als d'Ève, Fesch, Fiocco, Croes, Blavier, Trazegnies en Raick.

Ten bate van een fonds voor de armen richtten de stadsaalmoezeniers in 1661 de Antwerpsche Schouwborgh op in het huis Spaengien op de Grote Markt, waar eerst vooral theaterstukken werden georganiseerd. De programmatie correspondeerde sterk met die van de Amsterdamse schouwburg. Muzikanten, maar ook acteurs, circusartiesten en poppenspelers die op eigen initiatief of in andere theaters optraden, moesten een derde van hun inkomsten afstaan aan het armenfonds. Vanaf 1682 worden vooral opera’s en later ook openbare concerten gespeeld. Er werd in beperkte mate Nederlandstalige muziek van Vlaamse en Nederlandse componisten opgevoerd, maar de focus bleef tot in de 20e eeuw op het Franse repertoire. De eerste opera die in Antwerpen werd opgevoerd was wellicht Bellérophon van Jean-Baptiste Lully en Lully bleef er de meest opgevoerde componist tot het einde van de 18e eeuw. In 1711 verhuisde de Antwerpse opera naar het Tapissierspand. Uiteindelijk maakte het Tapissierstheater in 1829 plaats voor het Théâtre Royal Français, in het gebouw dat tegenwoordig bekendstaat als de Bourla. Het Théâtre programmeerde vooral Franse en Italiaanse stukken en opera’s. Opgegroeid in dit klimaat, wijdde Albert Grisar zich aan de komische opera, een genre waarmee hij later in Parijs een ongeëvenaard succes behaalde. Uit onvrede over het repertoire richten componisten Edward Keurvels en Peter Benoit samen met zanger Hendrik Fontaine in 1893 het Nederlandsch Lyrisch Tooneel op. Hun eerste productie is een Nederlandstalige opvoering van Der Freischütz van Weber in de Vlaamse Schouwburg aan de Kipdorpbrug. In dit theater kunnen ze echter niet lang blijven en dus groeit de noodzaak voor een eigen gebouw. Tijdens de plechtige inhuldiging van de nog onvoltooide Koninklijke Vlaamse Opera op 17 oktober 1907 spelen ze De Herbergprinses, gecomponeerd en gedirigeerd door Jan Blockx. Het Nederlands Lyrisch Tooneel stond vooral bekend om excellente Nederlandstalige opvoeringen van de opera's van Wagner.

Ook onder invloed van Peter Benoit werd het Koninklijk Vlaemsch Conservatorium opgericht, vandaag het Koninklijk Conservatorium Antwerpen (als deel van AP Hogeschool). De directeuren van het conservatorium die Benoit opvolgden, Blockx, Emiel Wambach , Lodewijk Mortelmans, Flor Alpaerts, Jef Van Hoof, Lodewijk De Vocht en Flor Peeters, bleven in hun composities vasthouden aan een nationalistische stijl, net als Karel Candael en Renaat Veremans. 20e-eeuwse componisten met een meer moderne visie waren onder meer Marinus de Jong, August Baeyens, Karel Albert, Jef Maes, Oscar Van Durme, Reinier Van der Velden, Willem Kersters en de avant-gardist Karel Goeyvaerts. In de daaropvolgende generatie springen Luc Van Hove, Luc Brewaeys en Wim Henderickx in het oog.

Over de stad zelf werden tal van (pop)nummers gecomponeerd. Veruit het bekendste nummer over de stad is De lichtjes van de Schelde van Bobbejaan Schoepen (1952). Het nummer werd onder meer gecoverd door Louis Neefs (1966), Jacques Raymond (1983), Wannes Van de Velde & Hans De Booij (1992), Will Tura (1977 en 2007), Jo Vally (1996), Daan (2008) en Katastroof (2011). Ook De Strangers vermeldden "De lichtjes van de Schelde" in hun ode Antwârpe (1975).

Andere bekende nummers over de stad zijn Oh Lieve Vrouwe Toren van La Esterella (1953), Antwerp van Mad Curry (1970), Ik Wil deze Nacht in de Straten Verdwalen van Wannes van de Velde (1973) en Den Antwerp wordt Kampioen van Stafke Fabri (1988). Voorts zijn noemenswaardig: Nieuw Lied van de Antwerpse Urbanisatie van Wannes Van de Velde (1967), Come Back to Antwerp van Jean Lou (1969), Antwerpen, Wat Hedde Gij Toch Misdaan van Tony Bell (1974), Ik Liet m'n Hart in mijn Antwerpen van Stafke Fabri (1986), Antwerpen op Zaterdagnacht van Ed Kooyman & Herman Van Haeren (1990), Antwerpen van Della Bosiers (1993), Den Antwerpschen Omganck van 't Kliekske (1999), Antwerpen Vandaag en Morgen van Mauro (2004), Adieu Antwerpen van Kadril (2009), Antwerps Testament van Tourist LeMC (2010) en Antwerpen van Eva De Roovere (2011).

In 2010 lanceerde de regionale tv-zender ATV een oproep waarbij 'het langste lied van 't stad' werd geschreven. Het lied telde 23 strofen, waaraan verschillende bekende Antwerpenaren waaronder Axl Peleman, Els De Schepper, Jelle Cleymans, Mira en Jenne Decleir meewerkten.

Antwerpen telt ook diverse concertzalen, zoals de Stadsschouwburg, de Vlaamse Opera, de Arenbergschouwburg, deSingel en de Koningin Elisabethzaal en kleinere zalen zoals het Vleeshuis en Amuz. Grote (pop)optredens worden veelal in het Sportpaleis of in de Lotto Arena gehouden. Deze evenementenhallen bevinden zich in Merksem. Daarnaast zijn er nog andere bekende podia: De Roma en Trix, die zich allebei in Borgerhout bevinden en het OLT Rivierenhof in Deurne. Ook worden er in de zomer vaak muziekfestivals gehouden op de Middenvijver op Linkeroever.

Streekproducten

Antwerpen staat bekend als de koekenstad, dankzij de verschillende koekenbakkerijen die er vanaf de tweede helft van de 19e eeuw, maar vooral in de 20e eeuw actief waren. De bekendste bedrijven waren De Beukelaer, Cordemans en later Parein. Bekende koeken die in Antwerpen uitgevonden zijn, zijn onder meer:

• De Madeira (Parein, 1920), een rondere en meer knapperige variatie op de lange vinger.
• De cent-wafer (Parein, 1923), vijf dunne wafeltjes met ertussen een laagje cacaovulling. Bij de lancering koste deze koek 1 Belgische cent.
• De Prince Fourré (De Beukelaer, 1927), thans bekend als Prince, twee gekartelde ronde biscuits met een laagje chocolade- of vanillevulling ertussen. De eerste versie van deze koek werd uitgebracht ter ere van het bezoek van koning Leopold II aan de fabriek van De Beukelaer in 1894. De gevulde versie werd in 1927 op de markt gebracht.
• Het Antwerpse handje (Jos Hakker, 1934), een dessertkoekje met amandelen. De handvorm verwijst naar de stadslegende van de reus Druon Antigoon, die handen afhakte van schippers die geen tol wilden betalen.
• De Bastogne (Parein, 1952), een dessertkoekje met kaneel en kruidnagel. De kenmerkende vorm doet denken aan drie heuvelruggen, die de bedenkers met de stad Bastenaken in de Belgische Ardennen associeerden.
• De TUC (Parein, 1957), achthoekige, zoute cracker.
• De Cha-Cha (Parein, 1959), gevulde chocoladereep.

Andere traditionele of moderne streekproducten uit de stad Antwerpen en haar districten zijn:

• Droge ringworst: een kleine ringworst van gedroogd varkensvlees, die ondanks de naam zowel vers als gedroogd gegeten kan worden.
• Filet d'Anvers: gezouten, gedroogd en gerookt muisstuk van een rund. Muisstukken van kleinere runderrassen worden traditioneel genaaid om een groter snijvlak te verkrijgen.
• Kandijsuiker en kandijsiroop: vanaf de 16e eeuw wordt Antwerpen een belangrijk centrum in de suikerverwerking. In de 21e eeuw blijft enkel Candico over.
• Antwerps gebak: een stevige cake met van amandelpoeder, afgewerkt met abrikozenconfituur en suikerglazuur.
• Mokatine, een hard koffiesnoepje dat gecreëerd werd door confiserie Roodthooft in 1934. Kenmerkend is de speciale verpak­kingsvorm en het wikkeltje met daarop een Arabier met gestreepte boernoes.
• Elixir d'Anvers: een kruidenlikeur die sinds 1863 wordt bereid door de Antwerpse likeurstokerij De Beukelaer.
• Het bolleke (vroeger de Koninck), Spéciale belge met een alcoholpercentage van 5,2%, sinds 1913 gebrouwen door brouwerij de Koninck. Deze brouwerij produceert ook een aantal andere bieren. Tussen 2025 en minstens 2028 worden deze bieren echter tijdelijk niet meer gebrouwen in de brouwerij in Antwerpen.
• Seefbier, historische streekbier uit de 17e eeuw, sinds 2012 gecommercialiseerd door de Antwerpse Brouw Compagnie.

Daarnaast worden in Antwerpen ook Belgische specialiteiten geproduceerd, zoals chocolade, pralines, marsepein, koffiekoeken en frieten.

Gastronomie

Anno 2026 zijn er vijftien sterrenrestaurants, waarvan Zilte, in het MAS, er drie heeft. Dit zijn er aanzienlijk minder dan de 28 van Brussel, maar afgezet tegen de bevolking zijn het er meer.

Als een van de grootste havens van Europa, komen er dagelijks een grote diversiteit aan goederen en culinaire invloeden de stad binnen.

Media

• ATV, de regionale televisiezender in en rond Antwerpen;
• Gazet van Antwerpen, een Vlaamse landelijke krant, gegroeid vanuit Antwerpen, met regionale edities waaronder drie stadsedities. Inhoudelijk ligt de nadruk echter voor een groot gedeelte op de provincie Antwerpen en het Waasland.
• De stad telt diverse lokale radiozenders, Radio Minerva is volgens CIM-metingen de populairste. Radio Centraal werd al in 1980 opgericht en is daarmee de oudste, nog onder de oorspronkelijke naam werkende zender. Een andere lokale zender is bijvoorbeeld CROOZE.fm.

Zie ook: Lijst van lokale omroepen Antwerpen.

Haven

In 2018 verwerkte de haven van Antwerpen 235.2 miljoen ton aan goederen en was hiermee na Rotterdam de grootste haven van Europa en de 17e van de wereld. In hetzelfde jaar werden 11,1 miljoen TEU's overgeslagen. De haven heeft een belangrijke positie in Europa voor het behandelen van staal, fruit, bosproducten, koffie en tabak. Jaarlijks doen circa 14.600 zee- en 57.000 binnenschepen de haven aan.^[bron?] Daarnaast bezit Antwerpen het op een na grootste petrochemische complex ter wereld.^[bron?]

Antwerpen maakt deel uit van het Economisch Netwerk Albertkanaal.

Diamant

De stad is het hart van de wereldwijde diamanthandel en tot na de Tweede Wereldoorlog ook van het diamantslijpen, maar dat ambacht is grotendeels naar Aziatische lagelonenlanden gegaan. De grootste geslepen diamant ter wereld, de Black Falcon, is vervaardigd in de Antwerpse Diamantwijk. 85 procent van alle ruwe diamanten ter wereld passeert deze wijk, en in 2011 bedroeg de omzet in de sector 56 miljard dollar.^[bron?] De stad telt vier diamantbeurzen: de Diamantclub van Antwerpen, de Beurs Voor Diamanthandel, de Antwerpsche Diamantkring en de Vrije Diamanthandel.

De rol van Antwerpen in de handel en bewerking van diamant gaat terug tot de vijftiende eeuw en beleefde een bloeitijd in de zestiende eeuw, de Antwerpse Gouden Eeuw. Door de uittocht van Joden en andere niet-katholieken en etnische minderheden naar vrijere gebieden zoals de noordelijke Nederlanden, Engeland en Duitsland liep dit hoogtij al naar zijn eind toen in 1582 na Lodewijk van Berken een gilde van diamantbewerkers werd opgericht. Toch is de sector nooit uit Antwerpen verdwenen. In het begin van de twintigste eeuw was er een nieuwe bloeiperiode en in 1924 telde Antwerpen meer dan 13.000 diamantslijpers.^[bron?] Vanaf de Tweede Wereldoorlog werd de diamanthandel in Antwerpen gedomineerd door families uit de grote chassidische gemeenschap, maar in de jaren 1990 groeide het aandeel van de Indiërs sterk en in 2003 hadden zij de chassiden ruimschoots overvleugeld. Ook maronitische christenen uit Libanon en Armeniërs wonnen aan belang. In de Diamantwijk vond in 2003 de Antwerpse diamantroof plaats, de grootste diamantroof aller tijden.

Het Antwerp World Diamond Centre (AWDC), de opvolger van de Hoge Raad voor Diamant, speelt een belangrijke rol bij het vaststellen van normen, het reguleren van de beroepsethiek, het opleiden van vakmensen en het behartigen van de belangen van de Antwerpse diamantsector.

Rond de eeuwwisseling heeft Antwerpen een terugval in de diamanthandel gekend, waarbij de sector is uitgeweken naar goedkopere arbeidsmarkten zoals Dubai of India. De internationale sancties tegen Rusland vanaf 2022 hebben de sector niet zwaar getroffen, hoewel de handel met de Russische ALROSA-groep is afgenomen.

Winkelstraten

Antwerpen telt diverse winkelstraten en -centra.

• De Meir is een van de grootste winkelstraten van België, waar voornamelijk internationale ketens zijn gevestigd. Deze straat loopt van de Teniersplaats tot de Huidevettersstraat. Ook de weg naar de Congoboot liep hier langs.
• De Wilde Zee is een winkelgebied in de buurt van de Meir en de Huidevettersstraat. Het is ingericht als voetgangersgebied.
• De Stadsfeestzaal, gelegen aan de Meir, is het recentste winkelcentrum van de stad. De zaal dateert uit 1908, maar brandde in 2000 bijna helemaal af. Op 25 oktober 2007 opende het gerenoveerde gebouw opnieuw zijn deuren als winkelcentrum. Er zijn enkele exclusieve winkels terug te vinden, zo is er de eerste Tommy Hilfiger Tailor Made ter wereld. Ook zijn er verschillende eetgelegenheden en een 'zwevende' champagnebar. Bovendien heeft de Stadsfeestzaal nu ook een nieuwe toegang aan het Hopland.
• De De Keyserlei ligt tussen de Meir en het Centraal Station. Er zijn diverse restaurants te vinden, maar ook fastfoodketens en een MediaMarkt. Vanaf de De Keyserlei heeft men toegang tot het bioscoopcomplex UGC.
• De Van Wesenbekestraat aan het Koningin Astridplein en het Centraal Station vormt het centrum van de Chinese gemeenschap in Antwerpen. Men vindt er vele Chinese en Oost-Aziatische winkeltjes, supermarkten en restaurants.
• Het Grand Bazar Shopping Center is het grootste winkelcentrum van de binnenstad. Het is gelegen aan de Groenplaats. In de kelder vindt men een van de grootste supermarkten van Antwerpen.
• In de Huidevettersstraat vindt men de grote namen; onder andere Gucci en Louis Vuitton zijn hier gevestigd.
• De Kloosterstraat huisvest vooral handelszaken in brocante, met een uitgebreid aanbod van antieke schilderijen, oude meubelen en woonaccessoires, in diverse stijlen.
• In de Wolstraat en de Lange Koepoortstraat zijn tal van handelszaken in brocante, oude boeken en kunstobjecten gevestigd.
• De Kammenstraat is een alternatievere winkelstraat, vooral populair onder jongeren. Naast boetiekjes is er ook merkkleding te vinden. De straat is bekend geworden dankzij het straatfestival Laundry Day. Er draaien ook wekelijks deejays in verschillende winkels.
• In de Nationalestraat zijn 4 van de 6 grote Antwerpse modeontwerpers gevestigd, waaronder Dries Van Noten. Ook het Modemuseum is overigens in deze straat gevestigd.
• Belangrijke winkelstraten buiten de binnenstad zijn de as Statiestraat-Driekoningenstraat in Berchem, Turnhoutsebaan in Borgerhout, Bredabaan in Merksem, de Herentalsebaan in Deurne en de Abdijstraat op het Kiel.

Wegverkeer

De autosnelweg R1 vormt de Ring rond Antwerpen en verbindt de A1/E19 (Breda), de A12 (Bergen op Zoom-Vlissingen), de A21/E34 (Turnhout-Eindhoven-Duisburg), de A13/E313 (Hasselt), de A1/E19 (Mechelen-Brussel), de A12 (Boom-Brussel), de A14/E17 (Gent-Kortrijk-Rijsel) en de E34 (Zelzate-Knokke) met elkaar. Door het samenkomen van grote noord-zuidverbindingen (van Rotterdam, Amsterdam en andere delen van Nederland naar Antwerpen, Brussel en Bergen en verder door naar Frankrijk) en belangrijke oost-westverbindingen (tussen Duitsland met vooral Aken en Keulen enerzijds en de Belgische kust anderzijds) is deze Antwerpse ringweg een van de meest bereden stukken autosnelweg in West-Europa, met frequente verkeerschaos als gevolg. De omstreden Oosterweelverbinding moet hier vanaf 2033 verbetering in brengen.

De Leien (Frankrijklei, Italiëlei, Amerikalei, Britselei), in de negentiende eeuw aangelegd op de fundamenten van de zestiende-eeuwse Spaanse omwalling, vormen de belangrijkste verkeersader 'intra muros', dwz binnen de oude Brialmontomwalling waar nu de R1 op ligt. Andere belangrijke wegen zijn de Havenweg, de Noorderlaan, de Bredabaan, de Turnhoutsebaan, de Mechelsesteenweg (ook N1), de Boomsesteenweg en de Blancefloerlaan. Twee belangrijke rondwegen die geen autosnelweg zijn, zijn de Singel en de R11.

Openbaar vervoer

Vervoermaatschappij De Lijn exploiteert het stadsvervoer in Antwerpen met bussen en trams. Zes tramlijnen maken gebruik van de Antwerpse premetro onder de binnenstad en de Schelde, namelijk tramlijnen 2, A3, 6, 8, A9 en 10. Verder zijn er nog de tramlijnen 1, 4, 7, 12 en 24. Heel wat streekbussen hebben de Franklin Rooseveltplaats als hun eindpunt in Antwerpen. FlixBus biedt internationaal openbaar busvervoer aan vanaf de Rooseveltplaats en Berchem.

Het belangrijkste station in de gemeente Antwerpen is het station Antwerpen-Centraal, waar naast intercitytreinen en stoptreinen ook de hogesnelheidstrein Eurostar stopt. Ook station Antwerpen-Berchem is een belangrijk knooppunt. Sinds maandag 26 maart 2007 is de Noord-Zuidverbinding tussen Antwerpen-Berchem en het station Antwerpen-Luchtbal in dienst. Langs deze tunnel kunnen de treinen van het westen en zuiden van de stad rechtstreeks richting Nederland sporen en omgekeerd. De treintunnel leidde tot een verdubbeling van de capaciteit tot 100.000 reizigers per dag.

Daarnaast heeft de NMBS binnen de gemeentegrenzen de stations: Antwerpen-Luchtbal, -Noorderdokken, -Zuid, Ekeren, Sint-Mariaburg, en Hoboken-Polder.

Antwerpen heeft directe treinverbindingen met onder andere Amsterdam-Rotterdam (lijn 12 of HSL4), Lier, Hasselt en Turnhout (lijn 15), Mechelen-Brussel-Frankrijk (lijn 25 en 27), Puurs (lijn 52) en Gent en Kortrijk (lijn 59).

De NMBS heeft verder een voorstadsspoorweg rond de stad ontwikkeld met vier lijnen: S1 (tevens deel van het Gewestelijk ExpresNet), S32 en S33 en S34.

Het Vormingsstation Antwerpen-Noord in de haven is het grootste rangeerterrein van de Benelux en de op een na grootste in Europa, na Maschen Rangierbahnhof bij Hamburg. Andere goederenstations zijn Antwerpen-Kiel en Antwerpen-Schijnpoort.

In juni 2011 werd het fietsdeelsysteem Velo Antwerpen geïntroduceerd. De gebruiker kan zich snel door de stad verplaatsen en kan kiezen voor een jaar-, week- of dagkaart. Eind 2017 waren er 300 actieve stellingsstations en 3600 fietsen.

Vanaf 1 juli 2017 werd een veerdienst over de Schelde hernomen van rechteroever (Scheldeponton aan het Steen) naar linkeroever. Daarnaast bedient een waterbus de verbinding van het Scheldeponton naar Kruibeke en Hemiksem. De waterbus maakt in de andere richting de verbinding van het Scheldeponton naar het Sint-Annastrand in het noorden van Linkeroever, Zwijndrecht, de Kallosluis, Fort Liefkenshoek en Fort Lillo.

Luchthaven

Op het grondgebied van Antwerpen bevindt zich in het zuiden van Deurne de Internationale Luchthaven Antwerpen.

Christendom

Katholieke Kerk

Binnen de Antwerpse christelijke gemeenschap is de Katholieke Kerk de grootste christelijke denominatie. Antwerpen vormt de zetel van het gelijknamige bisdom Antwerpen, met de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal als hoofdkerk. Historisch gezien kende de stad twee belangrijke abdijen, namelijk de Sint-Michielsabdij en de Sint-Salvatorabdij. Daarnaast waren er talrijke kloosters, conventen en een begijnhof gevestigd. Het bisschoppelijk paleis is ondergebracht in de voormalige refugie van de cisterciënzers van Hemiksem. Als gevolg van de diocesane hervormingen van de 19e eeuw maakt de stad Antwerpen deel uit van het vicariaat Antwerpen. Het grondgebied van de stad omvat ongeveer zeventig parochies, die zijn georganiseerd binnen verschillende federaties en pastorale eenheden. Volgens een eeuwenoude traditie vinden in het centrum van Antwerpen verschillende religieuze processies plaats. Zo wordt een processie georganiseerd ter ere van onze-Lieve-Vrouw van Antwerpen evenals een processie ter gelegenheid van Hemelvaart, die gepaard gaat met een Scheldewijding. Daarnaast vindt in de Hemelstraat door het priesterbroederschap Sint Pius X een sacramentsprocessie plaats. Deze plechtige processies maken deel uit van het religieuze en historische erfgoed van de Antwerpse binnenstad.

Zie ook de lijst van kerken in Antwerpen en de lijst van parochies in het dekenaat Antwerpen.

De Priesterbroederschap Sint Pius X heeft in de Hemelstraat haar priorij voor gans Vlaanderen.

Islam

De islam is sterk vertegenwoordigd binnen onder meer de Marokkaanse en Turkse gemeenschap, en kent net zoals het christendom verschillende stromingen. 18,8% van de Antwerpse bevolking is moslim.

Zie ook: Lijst van moskeeën in Antwerpen.

Jodendom

Antwerpen huisvest een grote joodse gemeenschap waarvan ongeveer 20.000 gelovigen het Orthodox jodendom belijden. Velen van hen behoren tot de streng orthodoxe charedische richting. Antwerpen is na Londen het grootste centrum van charedische joden in Europa. Zij gaan dienovereenkomstig gekleed en zijn daarom een opvallende verschijning in het Antwerpse straatbeeld. Chassidische joden vormen het merendeel van de charedische joden. Grote chassidische bewegingen gevestigd in Antwerpen zijn onder andere Pshevorsk, Satmar, Belz, Bobov en Lubavitch. De Joodse gemeenschap heeft twee hoofdsynagoges in de stad, met name de Hollandse Synagoge van Shomre Hadas en de Machsiké Hadass-synagoge van Machsike Hadass. Verder is er nog de Israëlitisch-Portugese Synagoge Beith Moshe van de sefardische gemeenschap van Antwerpen. Het stadscentrum van Antwerpen is als enige Belgische stad omgeven door een eroev.

Zie ook: Joods Antwerpen en de lijst van synagoges in Antwerpen.

Boeddhisme

In Antwerpen zijn volgende stromingen binnen het boeddhisme vertegenwoordigd:

• Vajrayana
• Theravada
• Zen (Soto) / (Ch'an)
• Shin-boeddhisme (Jodo-Shinshu)
• Humanistisch boeddhisme

Er zijn verschillende boeddhistische tempels in de stad, waaronder de Chinees-boeddhistische Fo Guang Shan-tempel. De shin-boeddhistische Jikōji (Tempel van het Licht van Mededogen) verhuisde in 2022 naar Schoten.

Hindoeïsme

• Hare Krishna-beweging
• Jiddu Krishnamurti
• Osho
• Sathya Sai Baba Organisatie
• Sarasvati
• Swaminarayan – B.A.P.S. Sanstha
• Premananda Centrum

Jaïnisme

Het jaïnisme telt in Antwerpen ongeveer 400 families onder zijn aanhangers.^[bron?] In Wilrijk werd in 2010 de grootste jaïntempel in de wereld buiten India ingehuldigd. Deze is tevens de enige jaïntempel op het Europese vasteland.

Vrijzinnigheid

De georganiseerde vrijzinnigen werken in Antwerpen samen onder de koepel Vrijzinnig Antwerpen met zetel in de Breugelstraat. Sinds 2008 verenigt deze koepel het voormalige Humanistisch Verbond en de Oudervereniging voor de Moraal, de jeugdvereniging Sava-jongeren en de seniorengroep Grijze Geuzen. Vrijzinnig Antwerpen ressorteert als erkende sociaal-culturele organisatie onder de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging. Het Vrijzinnig ontmoetingscentrum, of Karel Cuypershuis bevindt zich in de Lange Leemstraat.

Stadsorganisatie

Naast de stad Antwerpen en het OCMW Antwerpen zelf, heeft de stad ook de volgende autonome gemeentebedrijven:

• Culturele Instellingen Antwerpen/Erfgoed: beheert de musea en erfgoedinstellingen van de stad.
• Culturele Instellingen Antwerpen/Kunsten: beheert de schouwburgen van de stad Antwerpen.
• Energiebesparingsfonds Antwerpen: verstrekt energieleningen aan inwoners om hun woning energiezuiniger te maken.
• Mobiliteit en Parkeren Antwerpen (AG MPA): voert het mobiliteitsbeleid uit en beheert de parkeergelegenheden in de stad.
• Stedelijk Onderwijs Antwerpen: een van de grootste inrichtende machten voor onderwijs in Vlaanderen.
• AG Vespa: staat in voor vastgoedbeheer en stadsprojecten van de stad.
• Digipolis: staat in voor informatietechnologie en digitale innovatie van de stad.

Het Zorgbedrijf Antwerpen en Beschut Wonen – Antwerpen zijn publiekrechtelijke OCMW-verenigingen.

De stad en het OCMW Antwerpen zijn vertegenwoordigd in het Ziekenhuis aan de Stroom (ZAS).

Structuur

De stad Antwerpen ligt in het kieskanton Antwerpen, dat identiek is aan het provinciedistrict Antwerpen, en ligt in het kiesarrondissement Antwerpen en de kieskring Antwerpen.

Antwerpen		Supranationaal	Nationaal		Gemeenschap	Gewest	Provincie	Arrondissement	Provinciedistrict	Kanton	Gemeente	District
Administratief	Niveau	Europese Unie	België		Vlaanderen		Antwerpen	Antwerpen			Antwerpen	Antwerpen, Berchem, Berendrecht-Zandvliet-Lillo, Borgerhout, Borsbeek, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem en Wilrijk.
	Bestuur	Europese Commissie	Belgische regering		Vlaamse regering		Deputatie				Gemeentebestuur	Districtscollege
	Raad	Europees Parlement	Kamer van volksvertegenwoordigers	Vlaams Parlement			Provincieraad				Gemeenteraad	Districtsraad
Kiesomschrijving		Nederlands Kiescollege	Kieskring Antwerpen					Antwerpen	Antwerpen	Antwerpen	Antwerpen	Antwerpen, Berchem, Berendrecht-Zandvliet-Lillo, Borgerhout, Borsbeek, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem en Wilrijk.
Verkiezing		Europese	Federale		Vlaamse		Provincieraads-				Gemeenteraads-	Districtsraads-

Voormalige burgemeesters

Zie Lijst van burgemeesters van Antwerpen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De eerste jaren van de Belgische onafhankelijkheid had Antwerpen katholiek-unionistische burgemeesters. Van 1848 tot 1921 waren de burgemeesters liberalen (met uitzondering van het Meeting-intermezzo tussen 1863 en 1872). Tussen 1921 en 1932 had de stad een katholieke burgemeester, met Frans Van Cauwelaert. De benoemde burgemeesters van de stad zijn van 1932 tot 2012 allen van socialistische signatuur: Camille Huysmans, Lode Craeybeckx, Frans Detiège en Mathilde Schroyens, en na de fusie Bob Cools, Leona Detiège en Patrick Janssens. Vanaf 2013 is dit de Vlaams-nationalist Bart De Wever (na 24 februari 2025 nog enkel titelvoerend). De huidige waarnemende burgemeester van Antwerpen is sinds 24 februari 2025 de Nederlands-Belgische politica Els van Doesburg.

2025-2030

Gemeenteraad

De N-VA en Vooruit vormen een meerderheid van 30 op 55 zetels.

De verkiezingen van 13 oktober 2024 gaf de volgende zetelverdeling in de gemeenteraad:

• N-VA: 23 zetels (Bart De Wever, Els Van Doesburg, Annick De Ridder, Koen Kennis, Michael Freilich, Nabilla Ait Daoud, Liesbeth Homans, Stijn De Rooster, Peter Wouters, Johan Klaps, Ken Casier, Goedele Toen, Nathalie Van Baren, Laura Delmas, Koen Laenens, Joël Gemeiner, Sven Lievens, Lieselot Keymis, Danielle Meirsman, Kevin Vereecken, Sevilay Altintas, Sophie Van de Velde en Vincent Hellemans)
• PVDA: 12 zetels (Jos D'Haese, Manal Toumi, Peter Mertens, Lise Vandecasteele, Ben Van Duppen, Céline Gümüs, Mohssine Ben Messaoud, Anne Delespaul, Ivan Heylingen, Maartje De Vries, Kenneth Asseloos (volgt Abdelaziz El Fadili op) en Farid Darmach (volgt Amina Vandenheuvel op)
• Vooruit: 7 zetels (Kathleen Van Brempt, Patrick Janssens, Lien Van de Kelder, Tatjana Scheck, Karim Bachar, Ben Segers en Oskar Seuntjens (volgt Monica De Coninck op))
• Groen: 6 zetels (Bogdan Vanden Berghe, Ilse Van Dienderen, Meyrem Almaci, Joke Laukens, Ariane Giraneza Birekeraho (volgt Mieke Vogels op) en Marij Preneel (tijdelijk mandaat, want Zohra Othman is verhinderd)
• Vlaams Belang: 6 zetels (Filip Dewinter, Anke Van dermeersch, Sam Van Rooy, Gerolf Annemans, Kinga Pajak, Tim Tubbax)
• CD&V: 1 zetel (Pieter De Cock)

Voorzitter gemeenteraad: Els van Doesburg (N-VA) (volgt Bart De Wever op)

Het Bijzonder comité voor de sociale dienst ziet er in deze periode als volgt uit:

• N-VA: 5 leden (Marco Laenens, Evi Van der Planken, Carine Leys, Koen Laenens en Peter Wouters)
• PVDA: 3 leden (Sabine Descamps, Han Soete en Martine Raeymaekers)
• Vooruit: 2 leden (Tatjana Scheck en Monica De Coninck)
• Groen: 1 lid (Fabienne Toussein)
• Vlaams Belang: 1 lid (Nancy Verrijke)

Verkiezingsresultaten sinds 1982

Onderstaande tabel geeft de uitslagen van de Antwerpse gemeenteraadsverkiezingen sinds 1982. De verkiezingen vinden alle zes jaar op de tweede zondag van oktober plaats. De verkiezingen van 1976 gingen slechts over de twee districten Antwerpen en Berendrecht-Zandvliet-Lillo samen. In Berchem, Borgerhout, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem en Wilrijk vonden toen nog aparte verkiezingen plaats voor eigen gemeenteraden. Ze zouden pas op 1 januari 1983 met Antwerpen fuseren. De verkiezingen hiervoor vonden plaats op 10 oktober 1982. Op 1 januari 2025 fuseerde ook Borsbeek met Antwerpen. Op donderdag 2 januari 2025 vond de eerste stedelijke gemeenteraad na deze fusie plaats. Op maandag 6 januari 2025 volgden dan de districtsraden in de 10 districten.

De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen.
De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur.
Vanaf 2024 wordt ook in Borsbeek voor de gemeenteraad van Antwerpen gestemd.
(*) 1982: ELA (1,77%), RAD (1,51%), VLAM (0,75%) / 1988: NP (0,95%), SAP-KP (0,71%) / 1994: CVB (1,85%), ROSSEM (0,75%), PROVU (0,6%), BORIS (0,42%), PSP (0,35%), PAKLEM (0,35%), AOV (0,32%), PROVO (0,31%), UNIE (0,3%), NWP (0,21%), VVP (0,21%) / 2000: Vivant (1,55%), SEX (0,71%), AABC (0,25%), HUP-GSM (0,18%), EDB (0,15%) / 2006: NEE (1,51%), A-PART (0,42%), Antwerpen Bewust (0,35%), LSP (0,33%), SEX (0,24%), Nieuwe Partij (0,22%), Protest (0,19%), STP (0,18%), Vrij Vlug Vooruit (0,14%), Defusie (0,12%), SMS (0,06%) / 2012: Rood! (1,0%), Piratenpartij (0,5%), HART (0,2%), Mathieu&Guillaume (0,2%), Vrij Vlug Vooruit (0,1%) / 2018: D-SA (1,7%), Be.One (0,6%), Burgerlijst (0,5%), PAARS (0,5%), BDW (0,2%), USE (0,1%) / 2024: Team Fouad Ahidar A+ (1,5%), DierAnimal (0,4%), Vista-Volt (0,4%), OL-A (0,3%), Voor U (0,3%)

De getallen in vet vormen de onderhandelde bestuursmeerderheid. Van 2019 tot 2024 is dat een coalitie van N-VA, Vooruit en Open Vld, samen goed voor 31 van de 55 zetels.

Basis- en secundair onderwijs

Het landschap voor basis- en secundair onderwijs in de stad bestaat uit verschillende onderwijsnetten, zoals het Stedelijk Onderwijs Antwerpen, GO! Scholengroep Antwerpen, het Vrij Katholiek Onderwijs en het Provinciaal Onderwijs Antwerpen.

Hoger onderwijs

Antwerpen heeft tienduizenden studenten in het hoger onderwijs. De Universiteit Antwerpen (UA) vormt een associatie met de hogescholen Antwerp Maritime Academy (voorheen Hogere Zeevaartschool Antwerpen), Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen en Karel de Grote Hogeschool. Antwerp Management School is een in Antwerpen gelegen autonoom onderdeel van de UAntwerpen. De UA is verspreid over meerdere campussen in de stad. Naast de Stadscampus in de Universiteitsbuurt is men actief op Campus Drie Eiken in Wilrijk, Campus Groenenborger en Campus Middelheim. De Katholieke Universiteit Leuven (KU Leuven) heeft twee campussen in het centrum van de stad: Campus Carolus en Campus Sint-Jacob. In 2023 werd hieraan een campus op de site van het Provinciaal Veiligheidsinstituut toegevoegd. Ook de hogescholen Artesis Plantijn, Karel de Grote en Thomas More hebben campussen in de stad.

In Wilrijk is ook een Faculteit voor Vergelijkende Godsdienstwetenschappen gevestigd, die op universitair niveau op basis van totale tolerantie de verschillende religies en wereldbeschouwingen bestudeert.

Clubs

Verschillende Antwerpse clubs hebben vroeger een belangrijke rol gespeeld in het Belgische voetbal. Royal Antwerp FC is de oudste voetbalclub van het land, werd vijfmaal landskampioen en speelt tegenwoordig in Eerste klasse A. Een andere succesvolle club was Beerschot VAC, dat zevenmaal kampioen werd en in 1999 ophield te bestaan. De identiteit van de club werd eerst geïntegreerd in Germinal Ekeren (dat daarna eerst als Germinal Beerschot Antwerpen en later als Beerschot AC in Eerste klasse) aantrad, en na het faillissement van die club in mei 2013 ook in eersteprovincialer KFCO Wilrijk, dat zijn naam wijzigde in KFCO Beerschot Wilrijk en in mei 2019 naar Beerschot Voetbalclub Antwerpen. Berchem Sport werd driemaal vicekampioen, maar zakte naar de lagere nationale reeksen. Ook Tubantia Borgerhout kent een lange geschiedenis in het nationale voetbal, en speelde ooit in de hoogste afdeling. Andere Antwerpse clubs in de nationale reeksen waren KRC Borgerhout, KSK Hoboken, Merksem SC, Maccabi Antwerpen en Sint-Ignatius SC Antwerpen.

In het korfbal zijn bijna alle clubs uit de hoogste afdeling van Antwerpse komaf: Scaldis, Riviera, Kwik, Borgerhout/groen-wit, Boeckenberg, Meeuwen KV en Sikopi. Voorts brachten ook Catbavrienden, AKC, ATBS en Minerva de landstitel in het verleden mee naar hun thuisstad. Zesmaal werd de Europa Cup gewonnen door een ploeg uit Antwerpen. Riviera bracht de trofee in 1977 mee naar huis, AKC deed hen dit na in '86 en Sikopi in '91. Catbavrienden slaagde er driemaal in ('92, '97 en '98) en zijn daarmee tot op heden de succesvolste Belgische club in het Europese korfbal.

In het zaalvoetbal is er één Antwerpse ploeg in de hoogste afdeling: Futsal Topsport Antwerpen. In het basketbal heeft Antwerpen de Antwerp Giants, Sint Jan AB, Gembo BBC en Soba Antwerpen, in het handbal Sasja (mannen) en DHW Antwerpen HC (vrouwen), in het volleybal Topvolley Antwerpen, in het veldhockey Royal Antwerp HC, in honkbal Royal Antwerp Eagles, Royal Greys, Hoboken Pioneers, Borgerhout Squirrels, K. Deurne Spartans en Berendrecht Bears, in het waterpolo Antwerpse Waterpolo en ten slotte in het rugby Antwerp Rugby Club (ARC).

Daarnaast zijn er ook nog de judoclubs Top Judo Antwerpen, Antwerp Judo United en Judoclub Berendrecht, atletiekclubs Olse Merksem, Beerschot Atletiek en New Brabo Atletiek, triatlonclub ATRIAC en de zwemclub Brabo Swim.

Sportlocaties

Antwerpen telt 11 overdekte zwembaden en in de zomer ook vier openluchtzwemlocaties. Er zijn ook een 40-tal sporthallen, waarvan er een 10-tal gedeeld worden met scholen. Er is ook een ruim aanbod van fitnesscentra, yogastudio’s, padelterreinen en dergelijke. Antwerpen heeft ook een schaatsbaan in Deurne en overdekte skipiste in Wilrijk.

SPRK is een overdekte sportlocatie voor jongeren. Zij kunnen er vrij komen skaten of skatelessen volgen onder begeleiding van de Skateboard Academy Antwerpen. Daarnaast is er een aanbod aan circuslessen, begeleid door Ell Circo D'ell Fuego. Jongeren kunnen er ook komen klimmen bij Rising You of een opleiding volgen als begeleider van sportactiviteiten.

Daarnaast zijn er ook een 10-tal openluchtlocaties van Sporting A. Die zijn vaak bij sporthallen of zwembaden en vormen zo grotere sportclusters. Er zijn ook heel wat loopparcours, voetbal-, basketbal- en skateterreinen op het openbaar domein. Die zijn verspreid over de stad en voor iedereen op elk moment toegankelijk.

Sportactiviteiten

Er wordt in Antwerpen veel gesport, zowel in een van de ongeveer 400 erkende sportclubs als in commerciële sportcentra of individueel. Daarnaast zorgt Sporting A, de sport- en bewegingsdienst van de stad Antwerpen, voor een aanvullend aanbod met onder andere lessen voor volwassenen zoals yoga en pilates (Sport en Beweeg Mee) en sportkampen zonder overnachting voor kinderen (Antwerpse Sportweken). Mensen die drempels ervaren om te sporten en bewegen, worden heel lokaal in de wijken geholpen door wijkmedewerkers en vrijetijdbemiddelaars. In Antwerpen zijn er veel mogelijkheden om te wandelen of te lopen. In de uitleendienst van Sporting A kan sportmateriaal geleend worden om thuis of in het park te gebruiken zoals kubb-sets, allerhande ballen of fietsen.

Sportevenementen

Antwerpen was de gaststad voor de Olympische Zomerspelen van 1920. Deze vonden plaats op de gronden van het huidige Beerschot. De naam van het stadion van de ploeg, namelijk Olympisch Stadion, verwijst hiernaar.

In het veldrijden wordt sinds 2006 ook jaarlijks de Scheldecross georganiseerd op Linkeroever.

Antwerpen is de thuisstad van bekende loopevenementen zoals de Antwerp 10 Miles en de Antwerp Marathon.