Malachit

Malachit
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	hydroksowęglan miedzi(II) + domieszki tlenków Ca, Zn, Si
Twardość w skali Mohsa	3,5 – 4,5
Przełam	nierówny, drzazgowy, włóknisty, muszlowy
Łupliwość	doskonała w jednym kierunku, wyraźna
Pokrój kryształu	słupkowy, igiełkowy, pryzmatyczny, tabularne
Układ krystalograficzny	jednoskośny
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	3,6 - 4,45 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	zielona do ciemnozielonej, czarnozielona, niebieskozielona
Rysa	jasnozielona
Połysk	szklisty, diamentowy, tłusty, jedwabisty, aksamitny, matowy
Współczynnik załamania	1,655 – 1,909 (dwuosiowy)
Inne	dwójłomność: 0,2540; dyspersja: stosunkowo słaba
	Dodatkowe dane
Szczególne własności	liczne inkluzje
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Malachit – minerał z gromady węglanów, będący zasadowym węglanem miedzi. Należy do minerałów pospolitych, szeroko rozpowszechnionych na Ziemi.

Nazwa pochodzi od greckiego μαλάχη, malache (malwa) i μαλακός, malakos (miękki) – aluzja do zielonej barwy minerału i jego niewielkiej twardości.

Właściwości

Bardzo rzadko tworzy kryształy o pokroju słupkowym, płytkowym, igiełkowym lub włosowym; często występują zbliźniaczenia. Występuje w skupieniach zbitych, wiązkowych, ziemistych, nerkowatych, kulistych, groniastych, naciekowych w formie włóknistej, promienistej lub koncentrycznej. Tworzy naskorupienia i naloty, impregnacje i pseudomorfozy po azurycie, lazurycie, kuprycie, kalcycie, miedzi, chalkozynie, atakamicie, tetraedycie, cerusycie. Malachit występuje zwykle w postaci ciemnobrunatnych (czarnych) nacieków lub skupień nerkowatych. Jest przeświecający do nieprzezroczystego (bardzo rzadko jest przezroczysty). Często wykazuje budowę pasiastą, wstęgową lub słojową. Ma różny połysk; kryształy zazwyczaj szklisty do diamentowego, skupienia zbite odznaczają się szklistym bądź tłustym, natomiast formy włókniste, igiełkowe i promieniste - jedwabistym do aksamitnego, z kolei ziemiste są matowe. Zawiera czasami domieszki cynku, wapnia czy krzemu. Tworzy zbite mieszaniny mineralne z azurytem – azurmalachit; chryzokolą, turkusem, pseudomalachitem – ejlatyt. Barwi płomień na zielono. Rozpuszczalny w kwasach.

Występowanie

Malachit występuje jako minerał wtórny, w strefach utleniania złóż kruszców miedzi, razem z azurytem i kuprytem, kalcytem, chryzokolą, duftytem czy pseudomalachitem. Innymi minerałami towarzyszącymi mu są m.in. goethyt, brochantyt, baryt, złoto, oliwenit, konichalcyt czy tyrolit.

Miejsca występowania:

Rosja (Ural) – ze złoża gumiszewskiego wydobywa się malachitowe bryły o masie dochodzącej do 60 t; ze złoża miednorudnianskiego do 1,5 t.
USA – w kopalni Bisbee w Arizonie pozyskiwano bloki do 4,5 t.
Zambia, Namibia, Demokratyczna Republika Konga, Australia, Kazachstan, Wielka Brytania, Mongolia, Chiny, Indie, RPA, Meksyk, Maroko, Francja, Austria, Niemcy.
W Polsce w niewielkich ilościach w woj. świętokrzyskim (Miedzianka, Miedziana Góra) oraz na Dolnym Śląsku na Pogórzu Kaczawskim, w Rudawach Janowickich, Kletnie, oraz na Ornaku (Tatry).

Zastosowanie

W jubilerstwie – wysoko ceniony kamień ozdobny, stosowany zwykle w postaci kaboszonów do wyrobu artystycznej biżuterii i ozdób. Szlifowany też kuliście. O atrakcyjności kamieni stanowi bogata, wzorzysta budowa wewnętrzna, dobrze widoczna po wypolerowaniu.
- od starożytności używano go do wyrobu kamei i gemm.
- w średniowieczu do ozdoby insygniów monarszych, relikwiarzy i ksiąg.
- szczególnie popularny był w klasycyzmie.
W architekturze stosowany jako okładzina ścian, kolumn – np. sala malachitowa w Ermitażu; z malachitu wykonane były prawdopodobnie kolumny świątyni Artemidy w Efezie.
W malarstwie malachitu używa się jako pigmentu (nie mylić z zielenią malachitową).
W sztuce zdobniczej i rzeźbiarstwie artystycznym, czego przykładem są wazy, lichtarze, zastawy stołowe i inne.
Jako źródło otrzymywania miedzi (ok. 57% Cu).

Galeria

malachit – kaboszon
wnętrze soboru św. Izaaka z malachitowymi kolumnami
malachit w Muzeum Mineralogicznym im. Kazimierza Maślankiewicza we Wrocławiu

Zobacz też

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 Rupert Hochleitner: Minerały, kamienie szlachetne skały. Multico Oficyna Wydawnicza, 2022, s. 92. ISBN 978-83-7073-816-7.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 275-277. ISBN 978-83-8293-231-7.
1 2 3 Eligiusz Szełęg: Minerały i skały Polski. Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 132. ISBN 978-83-7073-816-7.
1 2 3 4 Malachite.
1 2 3 Jan Parafiniuk: Atlas Minerałów. Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 160. ISBN 978-83-7073-845-7.
1 2 3 Malachite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-02-18] (ang.).
↑ NikodemN. Sobczak NikodemN., Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Warszawa 1986, s. 123–124, ISBN 83-7001-030-X .
↑ Vladimir Bukanov: Malachite, group: malachite, azurite, aurichalcite, pseudomalachite. [w:] Russian Gemstones Encyclopedia [on-line]. [dostęp 2014-12-01]. (ang.).
↑ Malachite. [w:] Jewelry and the most beautiful stones [on-line]. 2013-04-11. [dostęp 2014-12-01].

Linki zewnętrzne

malachit na stronie Mindat.org (ang.)
malachit na stronie Webmineral.com (ang.)

[’’nazwa4’’-1] 1 2 3 4 5 6 7 Rupert Hochleitner: Minerały, kamienie szlachetne skały. Multico Oficyna Wydawnicza, 2022, s. 92. ISBN 978-83-7073-816-7.

[’’nazwa5’’-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 275-277. ISBN 978-83-8293-231-7.

[’’nazwa1’’-3] 1 2 3 Eligiusz Szełęg: Minerały i skały Polski. Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 132. ISBN 978-83-7073-816-7.

[’’strona1’’-4] 1 2 3 4 Malachite.

[’’nazwa2’’-5] 1 2 3 Jan Parafiniuk: Atlas Minerałów. Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 160. ISBN 978-83-7073-845-7.

[’’mindat’’-6] 1 2 3 Malachite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-02-18] (ang.).

[7] NikodemN. Sobczak NikodemN., Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Warszawa 1986, s. 123–124, ISBN 83-7001-030-X .

[gems.minsoc.ru-8] Vladimir Bukanov: Malachite, group: malachite, azurite, aurichalcite, pseudomalachite. [w:] Russian Gemstones Encyclopedia [on-line]. [dostęp 2014-12-01]. (ang.).

[jewelry.ucoz.net-9] Malachite. [w:] Jewelry and the most beautiful stones [on-line]. 2013-04-11. [dostęp 2014-12-01].