Monodelf

Etymologia

• Monodelphis: gr. μονος monos ‘pojedynczy’; δελφυς delphus ‘macica’.
• Peramys: gr. πηρα pēra ‘skórzana torba, sakwa’; μυς mus, μυός muos ‘mysz’. Gatunek typowy: Lesson wymienił kilka gatunków – Didelphis brevicaudata Erxleben, 1777, Didelphis crassicaudata A.G. Desmarest, 1804, Peramys tristriata Lesson, 1842 (= Sorex americanus P.L.S. Müller, 1776) i Didelphis pusilla A.G. Desmarest, 1804 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Didelphys brachyuros von Schreber, 1777 (= Didelphis brevicaudata Erxleben, 1777).
• Hemiurus: gr. ἡμι- hēmi- ‘pół–’, od ἡμισυς hēmisus ‘połowa’; ουρα oura ‘ogon’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Didelphis hunteri G.R. Waterhouse, 1841 (= Didelphis brevicaudata Erxleben, 1777).
• Monodelphiops: rodzaj Monodelphis Burnett, 1829 (monodelf); ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Microdelphis sorex Hensel, 1873 (= Didelphys dimidiata J.A. Wagner, 1847).
• Minuania: „od minuanés, jednego z rdzennych ludów zamieszkujących Urugwaj”. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Didelphys dimidiata J.A. Wagner, 1847.
• Mygalodelphys: gr. μυγαλη mugalē ‘ryjówka’; δελφυς delphus ‘macica’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Peramys adustus O. Thomas, 1897.
• Pyrodelphys: gr. πυρ pur, πυρος puros ‘ogień’; δελφυς delphus ‘macica’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Peramys emiliae O. Thomas, 1912.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki zgrupowane w pięciu podrodzajach:

Podrodzaj	Grafika	Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Pyrodelphys S.E. Pavan & Voss, 2016		Monodelphis emiliae	(O. Thomas, 1912)	monodelf dżunglowy	monotypowy	wschodnie Peru (na południe od połączenia rzek Marañón–Ukajali, na południe od rzeki Urubamba), północna Boliwia, Brazylia (na południe od rzeki Amazonka, na wschód od rzeki Tocantins); zakres wysokości: 0–300 m n.p.m.	DC: 9,7–15,8 cm DO: 4,5–7 cm MC: 20–60 g	LC
Monodelphiops Matschie, 1916		Monodelphis dimidiata	(J.A. Wagner, 1847)	monodelf żółtoboczny	monotypowy	południowo-wschodnia Brazylia, południowy Paragwaj, północna i wschodnia Argentyna oraz Urugwaj	DC: 8,8–15,4 cm DO: 3,7–7,6 cm MC: 40–84 g	LC
		Monodelphis unistriata	(J.A. Wagner, 1842)	monodelf jednopręgi	monotypowy	południowo-wschodnia Brazylia (São Paulo) i północno-wschodnia Argentyna (Misiones)	DC: około 14,1 cm DO: około 6,2 cm MC: brak danych	CR
Microdelphys Burmeister, 1856		Monodelphis scalops	(O. Thomas, 1888)	monodelf długonosy	monotypowy	południowo-wschodnia Brazylia (Espírito Santo do Santa Catarina) i północno-wschodnia Argentyna (Park Narodowy Iguazú i Misiones); zakres wysokości: poniżej 1400 m n.p.m.	DC: 6,3–16,3 cm DO: 3,7–8,3 cm MC: 23–90 g	LC
		Monodelphis gardneri	Solari, Pacheco, E. Vivar & L.H. Emmons, 2012	monodelf parański	monotypowy	endemit Peru: 4 miejsca na wschodnich zboczach Andów; zakres wysokości: 1785–2800 m n.p.m.	DC: 7,6–10 cm DO: 3,9–5,3 cm MC: brak danych	NE
		Monodelphis iheringi	(O. Thomas, 1888)	monodelf płaskogłowy	monotypowy	endemit Brazylii: przybrzeżne Espirito Santo do Rio Grande do Sul, Brazylia; być może północno-wschodnia Argentyna (Misiones)	DC: 7,5–10 cm DO: 5,3–6 cm MC: 15–23 g	DD
		Monodelphis semilineata	I.C.V. Borges, C.A.O. Silva & P.R. Gonçalves, 2026		gatunek monotypowy	endemit Brazylii: Rio de Janeiro; zakres wysokości: 50–500 m n.p.m.	DC: 7,8–10,8 cm DO: brak danych MC: brak danych	NE
		Monodelphis americana	(P.L.S. Müller, 1776)	monodelf amerykański	monotypowy	endemit Brazylii: wschodnie Pará do Santa Catarina, przez interior na zachód do Brasílii; być może północno-wschodnia Argentyna (Misiones)	DC: 9–13,7 cm DO: 4–6 cm MC: 23–46 g	LC
Mygalodelphys S.E. Pavan & Voss, 2016		Monodelphis pinocchio	S.E. Pavan, 2015		monotypowy	endemit Brazylii: Mata Atlântica w Espirito Santo i Minas Gerais do São Paulo	DC: 8,8–10,3 cm DO: 5–5,4 cm MC: brak danych	NE
		Monodelphis kunsi	Pine, 1975	monodelf drobny	monotypowy	Boliwia (na wschód od Andów), północny Paragwaj, północna Argentyna (Salta), południowo-środkowa Brazylia; zakres wysokości: 200–1700 m n.p.m.	DC: 6,2–10,2 cm DO: 3,6–4,5 cm MC: 7,5–30 g	LC
		Monodelphis adusta	(O. Thomas, 1895)	monodelf podpalany	monotypowy	wschodnia Panama (wschodnie Darién), Kolumbia, południowo-zachodnia Wenezuela (Andy w Mérida i Táchira), wschodni Ekwador i północne Peru; zakres wysokości: 200–2200 m n.p.m.	DC: 8,4–11,4 cm DO: 5–6,7 cm MC: 15–35 g	LC
		Monodelphis reigi	Lew & Pérez-Hernándeez, 2004	monodelf przydrożny	monotypowy	wschodnia Wenezuela (Sierra de Lema) i zachodnia Gujana (Ayanganna); zakres wysokości: 1100–2050 m n.p.m.	DC: około 12,1 cm DO: około 7,4 cm MC: brak danych	VU
		Monodelphis saci	S.E. Pavan, Mendes-Oliveira & Voss, 2017		monotypowy	endemit Brazylii: Amazonia (Pará; występowanie w północnym Mato Grosso, północnej Rondônii i południowo-wschodnim Acre niepewne)	DC: 9,8–10,1 cm DO: 4,2–4,9 cm MC: 16–19 g	NE
		Monodelphis handleyi	Solari, 2007	monodelf pręgobrzuchy	monotypowy	północno-wschodnie Peru (Loreto, od rzeki Ukajali do rzeki Javari) i zachodnio-środkowa Brazylia (Amazona)	DC: 12,3–6,9 cm DO: około 6,9 cm MC: 45–65 g	DD
		Monodelphis ronaldi	Solari, 2004	monodelf skryty	monotypowy	endemit Peru: zachodni brzeg rzeki Madre de Dios; zakres wysokości: około 355 m n.p.m.	DC: około 14,1 cm DO: około 7,2 cm MC: około 70 g	LC
		Monodelphis osgoodi	Doutt, 1938	monodelf śniady	monotypowy	wschodnie zbocza Andów w południowo-wschodnim Peru i zachodniej Boliwii; zakres wysokości: 1900–3200 m n.p.m.	DC: 6–6,2 cm DO: 9,4–9,6 cm MC: 18–29 g	LC
		Monodelphis peruviana Burnett, 1830	(Osgood, 1913)		monotypowy	wschodnie Andy w środkowym i południowym Peru oraz zachodniej Boliwii	DC: około 9,6 cm DO: 5,6–5,8 cm MC: 24–30 g	LC
Monodelphis Burnett, 1830		Monodelphis vossi	S.A. Pavan, 2019		monotypowy	endemit Brazylii: 2 miejsca w północno-wschodniej Roraimie	DC: 12,7–16,2 cm DO: 7,2–9,4 cm MC: brak danych	NE
		Monodelphis glirina	(J.A. Wagner, 1842)	monodelf amazoński	monotypowy	południowo-wschodnie Peru, północna Boliwia (La Paz i Pando), Brazylia na południe od rzeki Amazonka (Acre na wschód od rzeki Xingu; również wyspa Marajó)	DC: 11–18 cm DO: 6,5–10,6 cm MC: 40–150 g	LC
		Monodelphis sanctaerosae	Voss, Pine & Scolari, 2012	monodelf peruwiański	monotypowy	endemit Boliwii: Santa Cruz	DC: około 10,8 cm DO: około 6 cm MC: około 23 g	NE
		Monodelphis domestica	(J.A. Wagner, 1842)	monodelf szary	monotypowy	wschodnia Boliwia, północna Argentyna (Formosa), północny i środkowy paragwaj oraz środkowa i północno-wschodnia Brazylia	DC: 12,3–17,9 cm DO: 4,6–9,6 cm MC: 58–110 g	LC
		Monodelphis palliolata	(Osgood, 1914)	monodelf kapturowy	monotypowy	północno-wschodnia Kolumbia (Norte de Santander i Vichada) północno-zachodnia i północna Wenezuela; zakres wysokości: 0–2250 m n.p.m.	DC: 10,2–18,3 cm DO: 5,5–10,5 cm MC: 32–106 g	LC
		Monodelphis touan	(G.K. Shaw, 1800)		monotypowy	Gujana Francuska, północna Brazylia (Amapá, Pará na południe od rzeki Amazonka i wyspa Marajó); być może Surinam	DC: 11,9–17 cm DO: 6,5–9,5 cm MC: 40–100 g	NE
		Monodelphis arlindoi	S.E. Pavan, R.V. Rossi & Schneider, 2012	monodelf krótkoogonowy	monotypowy	środkowa i południowa Gujana, Brazylia na północ od rzeki Amazonka (południowo-wschodnia Roraima, wschodnie Amazonas i północne Pará); być może Surinam	DC: 9,5–18,2 cm DO: 6,5–9,8 cm MC: 33–105 g	NE
		Monodelphis brevicaudata	(Erxleben, 1777)	monodelf rdzawoboczny	monotypowy	południowo-wschodnia Wenezuela (na południe od rzeki Orinoko), północna Gujana, północno-zachodnia Brazylia (na północ od rzeki Rio Negro i na zachód od rzeki Rio Branco); zakres wysokości: 95–1080 m n.p.m.	DC: 12,8–17 cm DO: 6,4–9,7 cm MC: 50–127 g	LC

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski,  VU  – gatunek narażony,  CR  – gatunek krytycznie zagrożony,  DD  – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia;  NE  – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.