Psalm 118

Psalm 118
Ilustracja
Psalm 118,5 („Hagada siostrzana”, 1 poł. XIV wieku, Biblioteka Brytyjska)
Autor

przypisywany Dawidowi

Tematyka

religijna

Typ utworu

psalm biblijny

Data powstania

między XI a III w. p.n.e.

Wydanie oryginalne
Miejsce wydania

Palestyna

Język

hebrajski

Data wydania

p.n.e.

poprzednia
Psalm 117		 następna
Psalm 119
Multimedia w Wikimedia Commons

Psalm 118 – jeden z utworów zgromadzonych w biblijnej Księdze Psalmów. W systemie numeracji stosowanym w greckiej Septuagincie i łacińskiej Wulgacie psalm ten jest psalmem 117.

Psalm ten identyfikuje się również często przez łaciński incipit Confitemini Domino, guoniam bonus (tak zarówno w Wulgacie jak i w Nowej Wulgacie). Utwór liczy 29 wersetów.

Psalm 118 stanowi w Biblii hebrajskiej ostatni z psalmów tzw. „Hallelu paschalnego” (Ps 113–118).

Tekst psalmu i jego interpretacja

Utwór ten zaliczany jest do mniej licznej grupy psalmów dziękczynnych, w których natchniony autor zazwyczaj wznosi indywidualną modlitwę do Boga. W sensie gatunkowym psalmy dziękczynienia bliskie są hymnom. Redaktorzy Biblii jerozolimskiej zauważają we fragmentach Psalmu 118 motywy obecne również w tzw. psalmach królewskich. Ich zdaniem psalm był wykonywany podczas liturgii świątynnej. Miejscem jego wykonywania była Jerozolima, trasa zmierzającej do świątyni procesji.

Biblia Tysiąclecia klasyfikuje Psalm 118 jako liturgiczny hymn świąteczny. W oryginalnym tekście hebrajskim utwór nie jest poprzedzony żadnym odautorskim incipitem. Pierwszoplanowy jest akcent dziękczynny. Powtórzenie pierwszego wersetu-wezwania na końcu utworu (w. 19) tworzy klamrę kompozycyjną. Zapewne starsza pieśń dziękczynna za ocalenie jednostki, być może króla, zaczęła być używana w liturgii świątynnej jako pieśń społeczności poprzez dodanie wersetów: 1–4.10–12.15.19–21.26–27.

W Psalmie 118 dwadzieścia dwa razy wymienione zostaje imię Jahwe (hebr. ‏יהוה‎; ww. 1, 4, 5, 6...). W szeregu wersetów nawet dwukrotnie.

Redaktorzy polskich wydań Biblii opatrzyli Psalm 118 następującymi nagłówkami sugerującymi jego interpretację: liturgiczny hymn dziękczynny (Biblia poznańska), świąteczny hymn dziękczynny (Biblia Tysiąclecia), liturgia na Święto Namiotów (Biblia jerozolimska).

Zdaniem Hugolina Langkammera „alleluja” umieszczane na początku Psalmu 118 w szeregu wydań i tłumaczeń należy raczej do poprzedniego Psalmu 117. Najpierw podmiot zwraca się z zachętą do chwalenia Boga. Izrael i ród kapłański, ora wszyscy bogobojni zostają zaproszeni do powtarzania wezwania „Jego łaska na wieki” (hebr. ‏כִּ֖י לְעוֹלָ֣ם חַסְדּֽוֹ‎; ww. 1–4). Ci sami wezwani występują w Psalmie 115(inne języki). Łaska (hebr. ‏חֶסֶד‎, ḥesed) jest hojną wiernością Jahwe względem narodu, z którym zawarł przymierze.

W indywidulanej retrospekcji w wersetach 8–15 psalmista sygnalizuje, że w obliczu zagrożenia ze strony ludzi prosi Jahwe o pomoc i ją otrzymuje. Egzegeci widzą wpływ tradycji mądrościowej w charakterystycznej budowie wersetów 8–9, przypominającej Księgę Przysłów lub Księgę Koheleta (lepiej... niż). Ludzie zawodzą (podobna wymowa w Ps 60,13 i 108(inne języki),13). W wersetach 8–9 występuje paralelizm komplementarny.

W wersetach 10–12 każdy kolon rozpoczyna anafora „otoczyły mnie”. Podmiot liryczny przedstawia swoją krytyczną sytuację. Powtórzenie o pokonaniu wroga „w imię Pańskie” zwiastuje zwycięstwo. Jeśli chodzi o werset 10, redaktorzy Biblii jerozolimskiej przypomnieli, że hebrajskie אֲמִילַֽם (amilam) może też być tłumaczone jako „każę obrzezać”. Werset 11 stanowi zapewne glosę. Nie występuje w rękopisach przedmasoreckich, tzn. w wersjach tekstu psalmu z Kumran czy z genizy kairskiej. Wrogowie przedstawieni zostają jako rój pszczeli i niszczące płomienie.

Wersety 13–18 wysławiają zwycięstwo. Widać podobieństwo tej sekcji do Pieśni Mojżesza z 15 rozdziału Księgi Wyjścia. Psalmista, podobnie jak Mojżesz i Izraelici opiewa „prawicę Pańską” (hebr. ‏יְמִ֣ין יְ֭הוָה‎). Werset 14 jest identyczny z Wj 15,2a (TM). Podobnie jak w Psalmach 44 i 88, sprawcą cierpienia jest Jahwe. Trudne doświadczenia są dopustem Bożym, ale nic nie wychodzi poza Boską jurysdykcję. Bóg ostatecznie wyprowadza z opresji.

W wersetach 19–29 pojawiają się oczywiste odniesienia do jerozolimskiego kultu świątynnego. Odnajdujemy takie wyrażenia, jak: brama, procesja, ofiara, błogosławieństwo, ołtarz. Dwukrotnie jest mowa o sprawiedliwości wynikającej z dochowania wierności Jahwe. Kamień odrzucony przez budujących, który stał się najistotniejszym, tzn. zwornikiem, to symbol mesjański, występujący również w Księdze Izajasza i Księdze Zachariasza. W wersecie 26 znajdują się słowa błogosławieństwa kapłańskiego, które jest odpowiedzią na wezwanie z wersetu 25. W Nowym Testamencie, w Ewangelii wg Mateusza słowa Błogosławiony, który przybywa w imię Pańskie! staną się aklamacją tłumów na cześć Jezusa wjeżdżającego na osiołku do Jerozolimy. W wersecie 27 znajduje się aluzja do procesji liturgicznych, zwłaszcza w Święto Namiotów: Ścieśnijcie szeregi, z gałęziami w rękach, aż do rogów ołtarza. Świątynny ryt lulaw polegał na potrząsaniu bukietami kwiatów lub palm wokół ołtarza. W wersecie 28 kolejna zmiana podmiotu rozpoczyna indywidualne wyznanie wiary. Ponowiona zostaje zachęta do uwielbienia i uznania łaskawości Jahwe.

Gianfranco Ravasi dostrzega w psalmie liturgiczny dialog odbywający się podczas procesji. Na przemian następują po sobie głosy solistów (ww. 5–7.10–13.14.17–18) i chóru (w. 8–9.15–16). Biblista wyróżnia też dwa hymny dziękczynne: pierwszy (ww. 5–18) oraz drugi (ww. 19–29).

W Nowym Testamencie Jezus z Apostołami odmawia psalmy Hallelu, w tym Psalm 118, w związku z sederami paschalnymi podczas pobytów w Jerozolimie, w tym podczas Ostatniej wieczerzy. Jezus w Ewangelii Łukasza używa Psalmu 118 w Przypowieści o przewrotnych rolnikach, gdy mowa jest o kamieniu–głowicy węgła. Jezus odniósł treść wersetu 22. z psalmu do swojej śmierci i chwały. Odniesienie do tego wersetu znajduje się również w Dziejach Apostolskich. W rozdziale 4 Piotr Apostoł nazywa Chrystusa „kamieniem odrzuconym przez budujących”, „głowicą węgła”.

W tradycji chrześcijańskiej słowa wersetu 24 – Oto dzień który Pan uczynił... – odnoszą się do zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Pojawiają się w tekstach liturgicznych obrzędów Wielkanocy.

W liturgii chrześcijańskiej występuje aklamacja Hosanna, zaczerpnięta z tekstu Ewangelii (stgr. ὡσαννά). Słowo ma swój rodowód w okrzyku rytualnym z wersetu 25. Psalmu 118 (hebr. ‏הוֹשִׁ֘יעָ֥ה נָּ֑א‎, dosł. ‘O, Panie, wybaw!’).

Użycie w liturgii chrześcijańskiej

W rzymskiej liturgii godzin zreformowanej po soborze watykańskim II Psalm 118 odmawiany jest w Modlitwie w ciągu dnia niedzieli pierwszego tygodnia oraz trzeciego tygodnia. W nagłówku redaktorzy zasugerowali interpretację: „Świąteczny hymn dziękczynny”. Jako krótki komentarz kursywą zacytowane zostały Dzieje Apostolskie: „Jezus jest kamieniem odrzuconym przez was budujących, tym, który stał się kamieniem węgielnym” (Dz 4,11). Ponadto psalm ten odmawiany jest jako pierwszy psalm Jutrzni niedzieli drugiego oraz czwartego tygodnia z antyfoną: „Błogosławiony, który idzie w imię Pańskie. Alleluja”. Psalm ten odmawia się też podczas I Nieszporów, gdy używane są „teksty wspólne o wielu męczennikach” oraz „teksty wspólne o jednym męczenniku lub jednej męczennicy”.

Kilka wersetów Psalmu 118 odmawia się w Godzinie czytań Niedzieli Wielkanocnej. Ponadto: jako podzielony na trzy części psalm Modlitwy w ciągu dnia w Niedzielę Wielkanocną z antyfonami odnoszącymi się do misterium Zmartwychwstania; psalm Godziny czytań w czwartek w Oktawie wielkanocnej; psalm Modlitwy w ciągu dnia w Niedzielę Zesłania Ducha Świętego.

Uwagi

  1. ↑ Por. Prz 15,16nn; 19,1; Koh 6,9.
  2. ↑ Paralelizm komplementarny (figura retoryczna) zachodzi, gdy myśl pierwszego wersetu rozwija się w drugim lub następnym wersecie.
  3. ↑ W analizie psalmów kolon oznacza jednostkę wersową, czyli jeden człon zdania poetyckiego. Ponieważ poezja hebrajska opiera się nie tyle na rymie i metrum, ile na paralelizmie członów, badacze dzielą wersety na kolony.
  4. ↑ W przypisie znalazła się adnotacja, że Jan Hirkan zmusił do obrzezania Idumejczyków i Greków.
  5. ↑ Por. Ps 118,16–18 z Wj 15,6.12.
  6. ↑ Por. Księga Hioba.
  7. ↑ Por. Iz 8,14; 28,16; Za 3,9; 4,7; 8,6.
  8. ↑ Por. Mt 21,9.
  9. ↑ Por. Kpł 23,40; Ne 8,15; 2 Mch 10,7.
  10. ↑ Por. Mt 26,33.
  11. ↑ Por. Łk 20,17.
  12. ↑ Cyryl Jerozolimski w jednej z katechez przypomina, że Chrystus jest jedynym prawdziwym kamieniem węgielnym (za tekstem katechezy Jana Pawła II z 5 grudnia 2001). Ambroży z Mediolanu w Expositio Evangelii secundum Lucam przypomina, że „Chrystus jest skałą” i że nazywa tak Piotra, życząc sobie, by jego wiara była niezłomna.
  13. ↑ Z tym samym nagłówkiem i komentarzem kursywą.
  14. ↑ Wersety: 1–2.16ab–17.22–23.

Przypisy

  1. ↑ Jan Kochanowski: Psałterz Dawidów. [dostęp 2026-06-01].
  2. ↑ Psalmus 118 (Nova Vulgata. Bibliorum Sacrorum Editio). Vatican Internet Sites. [dostęp 2026-06-01]. (łac.).
  3. ↑ Gianfranco Ravasi: Księga czwarta (Ps 90–106) i piąta (Ps 107–150). W: Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego. Komentarz katolicki i ekumeniczny na XXI wiek. William R. Farmer, Waldemar Chrostowski (red.). Wyd. 2. Warszawa: Verbinum, 2001, s. 753. ISBN 83-7192-122-5.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Jan Paweł II: Psalm 118 – pieśń radości i zwycięstwa. Vatican: L’Osservatore Romano, 2001. [dostęp 2026-06-14].
  5. 1 2 3 4 5 Jan Paweł II: Psalm 118 – świąteczny hymn dziękczynny. Vatican: L’Osservatore Romano, 2003. [dostęp 2026-06-14].
  6. ↑ Wstęp do Księgi Psalmów. W: Biblia Jerozolimska. Poznań: Wydawnictwo Pallottinum, 2006, s. 700–701. ISBN 83-7014-519-1.
  7. 1 2 3 Augustyn Jankowski (tłum), Lech Stachowiak (tłum.): Psalm 118 (Biblia Tysiąclecia Online, Poznań 2003). biblia.deon.pl. [dostęp 2026-06-01].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 Hugolin Langkammer: Księga Psalmów. W: Antoni Tronina, Hugolin Langkammer, Piotr Briks: Komentarz do Księgi Hioba, Księgi Psalmów i Księgi Przysłów. Mirosław Wróbel (red.). Poznań: Wydawnictwo Pallottinum, 2025, s. 377–379. ISBN 978-83-68027-16-7.
  9. 1 2 Psalm 118. W: Pismo Święte Stary i Nowy Testament w przekładzie z języków oryginalnych. Poznań: Księgarnia Św. Wojciecha, 2004, s. 792–794. ISBN 83-7015-663-0.
  10. 1 2 3 4 5 Psalm 118(117). W: Biblia Jerozolimska. Poznań: Wydawnictwo Pallottinum, 2006, s. 817–818. ISBN 83-7014-519-1.
  11. ↑ Virginio Ravanelli: Lettura cristiana dei salmi (pro manuscripto). Gerusalemme: b.r., s. 5. (wł.).
  12. ↑ Wojciech Żmudziński: Biblijny kontekst Niedzieli Palmowej. jezuici.pl, 2024-03-24. [dostęp 2026-06-14].
  13. 1 2 Gianfranco Ravasi: Księga czwarta (Ps 90–106) i piąta (Ps 107–150). W: William R. Farmer (red.), Waldemar Chrostowski (red): Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego. Komentarz katolicki i ekumeniczny na XXI wiek. Wyd. 2. Warszawa: Verbinum, 2001, s. 756. ISBN 83-7192-122-5.
  14. ↑ Hosanna. britannica.com. [dostęp 2026-06-14]. (ang.).
  15. ↑ Arland J. Hultgren: Hosanna. W: Encyklopedia biblijna. Paul J. Achtemeier (red.), Waldemar Chrostowski (red.). Wyd. 3. Warszawa: Vocatio, 2004, s. 408. ISBN 83-7146-213-1.
  16. ↑ Liturgia godzin zakonów franciszkańskich w Polsce. T. 3, Okres zwykły tygodnie 1–11. Wrocław: Franciszkańskie Wydawnictwo św. Antoniego, 2014, s. 436–438, 546–547, 665–667, 775–777, 1392–1394, 1411–1413. ISBN 978-83-63084-19-6.
  17. ↑ Liturgia godzin zakonów franciszkańskich w Polsce. T. 2, Okres Wielkiego Postu, Okres Wielkanocy. Wrocław: Franciszkańskie Wydawnictwo św. Antoniego, 2013, s. 424–425, 429–430, 481–483, 820–822. ISBN 978-83-63084-19-6.

Linki zewnętrzne