Cybistra

Cybistra
Kybistra
Ḫubišna, Ḫabušna
Akadca: 𒄷𒁉𒅖𒈾
Hititçe: 𒌷𒄷𒁉𒅖𒈾
Türkiye üzerinde CybistraKybistraḪubišna, Ḫabušna
CybistraKybistraḪubišna, Ḫabušna
Cybistra
Kybistra
Ḫubišna, Ḫabušna
Türkiye haritasındaki konumu
Diğer adıKarahöyük
KonumAziziye, Ereğli, Konya,
 Türkiye
BölgeKapadokya, Kilikya
Koordinatlar37°39′45″N 34°13′37″E / 37.662456°K 34.226824°D / 37.662456; 34.226824
TürYerleşim yeri
Sit ayrıntıları
Cybistra
antik kent, arkeolojik sit
ülkesiTürkiye Değiştir
içinde bulunduğu idari birimEreğli Değiştir
konum koordinatları,  Değiştir

Cybistra veya Kybistra, daha önce Ḫubišna adıyla tanınan, antik Kapadokya veya Kilikya bölgelerinde yer alan bir kasabaydı.

Kybistra/Ḫubišna'nın ana şehri, günümüzde Karahöyük olarak adlandırılan, Konya ilinin Ereğli ilçesinin yaklaşık 10 km kuzeydoğusunda bulunan Aziziye köyü yakınlarında bulunuyordu. Burası MÖ 1. binyılda Luvi dili konuşan Yeni Hitit krallığının başkentiydi.

İsim

Yerleşimin ismi Eski Asur Koloni Dönemi'nde Ḫabušna (Akadca: 𒄷𒁉𒅖𒈾) olarak geçmektedir.

Hitit İmparatorluğu döneminde yerleşimin ismi Ḫubišna (Hititçe: 𒌷𒄷𒁉𒅖𒈾 ve Hititçe: 𒌷𒄷𒁉𒌍𒈾) veya Ḫabušna (Hititçe: 𒌷𒄩𒁍𒍑𒈾) olarak geçer.

Şehir, Neo-Asur kayıtlarında şu isimlerle görünür:

Klasik Antik Çağ'da ise yerleşim Cybistra (Grekçe: Κυβιστρα; Latince: Cybistra) ismiyle anılmaya başlar.

Tarihi

Aşağı Topraklar'da bulunan Ḫubišna ile Hitit İmparatorluğu.

Tunç Çağı

Orta Bronz

Hitit döneminden önce, Hubisna, güneye doğru Tarsus'a giden Kilikya Kapıları'nın kuzey ucunu koruyan stratejik bir merkezdi.

Telepinu Bildirgesi'ne göre, Ḫubišna, MÖ 17. yüzyıl Hitit Eski Krallığı'nın kurucu kralı I. Labarna'nın fethettiği ve daha sonra oraya oğullarını yönetici olarak atadığı yerlerden biriydi.

MÖ 16. yüzyılda, Geç Hitit Eski Krallığı kralı Ammuna, Hitit yüksek egemenliğine karşı ayaklanmış eski devletleri, Ḫubišna dahil olmak üzere, yeniden boyunduruk altına almaya çalışmak amacıyla çeşitli askerî seferler düzenledi.

Geç Bronz

Ḫubišna, Hitit İmparatorluğu metinlerinde, güney Anadolu'da bulunan bir ülke olarak, daha sonraki Klasik Tuvana'ya karşılık gelen Aşağı Topraklar'ın bir kısmında bahsedilmiştir.

Demir çağı

Akadca: 𒆳𒄷𒁉𒅖𒈾 (Ḫubišna)
y. MÖ 12. Yüzyıl ?-y. MÖ 7. Yüzyıl ?
Geç Hititler arasında Hubišna (mor renkte).
Geç Hititler arasında Hubišna (mor renkte).
Yeni Hitit devletleri arasındaki Tabal. Ḫubišna (Hupisna), Tabal'ı oluşturan yerleşimlerden biriydi.
Yeni Hitit devletleri arasındaki Tabal. Ḫubišna (Hupisna), Tabal'ı oluşturan yerleşimlerden biriydi.
BaşkentḪubišna
Yaygın dil(ler)Luvice
Resmî din
Luvi dini
Kral 
• y. MÖ 836
Puḫame
• y. MÖ 737
Uirimmi
Tarihî dönemDemir çağı
y. MÖ 12. Yüzyıl ?
• Dağılışı
y. MÖ 7. Yüzyıl ?
Öncüller
Hitit İmparatorluğu
Günümüzdeki durumuTürkiye

Ḫubišna Krallığı

Hitit İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra, Ḫubišna, Tabal bölgesindeki Geç Hitit (Süryani-Hittit) devletlerinden biri haline geldi, ki bu bölgenin güney kısımlarında yer alıyordu.

Ḫubišna krallığı hakkında çok az şey bilinmektedir. Ḫubišna kralı Puḫame, MÖ 837 veya 836'daki seferi sırasında ana Tabal krallığına saldırmasının ardından Tabal bölgesindeki diğer 24 kralın ona boyun eğmesine rağmen, başlangıçta Yeni Asur kralı III. Şalmaneser'e (hükümdarlığı MÖ 859 – 824) boyun eğmedi. Puḫame, III. Şalmaneser krallığı ve başkenti Ḫubišna'dan geçtikten sonra ancak ona haraçgüzar (haraç ödeyen) oldu.

y. 738 BC olarak, Ḫubišna'yı da içeren Tabal bölgesi, Yeni Asur kralı Tiglath-pileser III'ün (h. 745 - 727 BCE Yeni Asur İmparatorluğu'nun bir kolu haline gelmişti.h. 745 - 727 BCE ) MÖ 743 ile 740 yılları arasında Arpad'ın fethi, Tabalian bölgesindeki devletlerin ona boyun eğmesine neden oldu veya muhtemelen Tiglath-pileser III'ün Tabal'a yaptığı bir seferin sonucuydu.

Dolayısıyla, Ḫubišna kralı Uirimmi, Yeni Asur İmparatorluğu kayıtlarında MÖ 738 ve 737'de III. Tiglat-Pileser'e haraç sunan beş kraldan biri olarak bahsedilmiştir.

MÖ 679'da, Asur kralı Esarhaddon (hükümdarlığı MÖ 681 – 669), Ḫubišna'da Kimmerleri yendi ve kralları Teušpa'yı öldürdü. Esarhaddon, Göksu nehri vadisinden geçerek ve Anti-Toros Dağları ile ana Tabal'ı atlayarak Ḫubišna'ya ulaşmış gibi görünüyor.

Hükümdarlar listesi
  • ᵐPuḫame (Akadca: 𒁹𒁍𒄩𒈨), h. y. MÖ 837
  • ᵐUirimmi (Akadca: 𒁹𒌑𒄿𒊑𒈪), h. y. MÖ 740

Klasik antik çağ

Strabon, Tyana'dan bahsettikten sonra, "buradan çok uzakta olmayan Castabala ve Cybistra kaleleri bulunmaktadır, ki bunlar dağa daha yakındır," der; bununla Toros Dağları'nı kasteder. Cybistra ve Castabala, Kapadokya'nın Kilikya olarak adlandırılan o bölümündeydi. Strabon, Mazaca'dan Kilikya Kapıları'na Tyana üzerinden altı günlük bir yolculuk olduğunu belirtir; Tyana bu yolculuğun yaklaşık yarısındadır; sonra Tyana'dan Cybistra'ya 300 stadia veya yaklaşık iki günlük bir yolculuk olduğunu söyler, bu da Cybistra'dan Kilikya Kapıları'na yaklaşık bir günlük bir yolculuk kalması demektir. William Martin Leake, "Tablo'dan ayrıca Cybistra'nın Tyana'dan Mazaca'ya giden yol üzerinde ve Tyana'ya altmış dört Roma mili uzaklıkta olduğunu öğreniyoruz," diye kaydetmiştir. Batlamyus, Cybistra'yı Katanya'ya yerleştirir.

MÖ 51/50 yıllarında Kilikia prokonsülü iken Cicero, Kilikia'ya sınırı olan Kapadokya'nın o kısmından geçerek birliklerini Toros'a doğru güneye götürdü ve Kilikia'yı savunmak ve aynı zamanda Kapadokya'yı tutmak amacıyla "Kapadokya'nın kenarında, Toros'tan çok uzakta olmayan, Cybistra adlı bir kasabada" ordugah kurdu. Cicero Cybistra'da beş gün kaldı ve Partların Kapadokya'ya giren o girişten çok uzakta olduğunu ve Kilikia sınırlarında oyalandıklarını duyduğunda, hemen Kilikya Kapıları'ndan (Toros Geçitleri) Kilikia'ya yürüdü ve Tarsus'a geldi. Bu, Strabon'un anlatımıyla oldukça tutarlıdır.

Piskoposluk

Cybistra, erken bir aşamadan itibaren bir Hıristiyan piskoposluk bölgesiydi, bu durum, piskoposu Timotheus'un 325'teBirinci İznik Konsili'ne katılımıyla gösterilmiştir. Cyrus 351'deki Kalkedon Konsili'ne katıldı ve Cybistra'nın bağlı olduğu Roma'nın Cappadocia Secunda eyaleti piskoposlarının 458'de İskenderiyeli Proterius'un öldürülmesinden sonra Bizans İmparatoru Trakyalı I. Leo'ya gönderdiği mektubu imzalayanlardan biriydi. Piskoposluk bölgesi, 15. yüzyılın sonlarından itibaren artık Notitiae Episcopatuum'larda yer almamaktadır.

Artık yerleşimsel bir piskoposluk olmayan Cybistra, günümüzde Katolik Kilisesi tarafından itibari piskoposluk olarak listelenmektedir.

Ünvan piskoposlarının listesi

Kaynakça

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Bryce, 2012, s.153
  2. ↑ "Cybistra-Kara hoyuk". Vici.org. 11 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2025.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Bryce, 2009, ss.320-321
  4. ↑ Richard Talbert, (Ed.) (2000). Barrington Atlas of the Greek and Roman World. Princeton University Press. s. 66 ve dizin notları eşlik ediyor. ISBN 978-0-691-03169-9.
  5. ↑ Lund Üniversitesi. Digital Atlas of the Roman Empire.
  6. ↑ Weeden, 2010, ss.39-40
  7. 1 2 Aro, 2013, s.389
  8. ↑ Weeden, 2017, s.727
  9. 1 2 3 Kessler, 1975, s.500
  10. 1 2 Kryszeń, 2023b
  11. ↑ Kryszeń, 2023a
  12. ↑ "Hubušnayu [OF HUBUšNU] (EN)". Corpus of Ancient Mesopotamian Scholarship. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  13. ↑ "Hubušnayu [OF HUBUšNU] (EN)". The Royal Inscriptions of the Neo-Assyrian Period. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  14. 1 2 "Hubušnayu [OF HUBUšNU] (EN)". The Royal Inscriptions of Assyria online. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  15. 1 2 "Hubušnu [1] (GN)". The Royal Inscriptions of the Neo-Assyrian Period. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  16. 1 2 "Hubušnu [1] (GN)". The Royal Inscriptions of Assyria online. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  17. 1 2 3 4 "Hubušnu [1] (GN)". The Royal Inscriptions of the Neo-Assyrian Period. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  18. ↑ Weeden, 2010, s.39
  19. 1 2 3 Levine, 1975, ss.500-501
  20. ↑ Weeden, 2023, s.973
  21. ↑ Bryce, 2012, s.144
  22. ↑ Bryce, 2012, s.271
  23. ↑ Aro, 2013, s.390
  24. ↑ Aro, 2023, s.116
  25. ↑ Weeden, 2023, s.1004
  26. ↑ "Puhame [FOREIGN RULER] (RN)". Ancient Records of Middle Eastern Polities. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  27. ↑ "Puhame [RULER OF HUBUšNU] (RN)". The Royal Inscriptions of Assyria online. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  28. ↑ "Puhame [RULER OF HUBUšNU] (RN)". Textual Sources of the Assyrian Empire. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  29. ↑ "Urimmi [RULER OF QUE] (RN)". Ancient Records of Middle Eastern Polities. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  30. ↑ "Urimmi [RULER OF QUE] (RN)". Textual Sources of the Assyrian Empire. Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. Ludwig Maximilian University of Munich. 28 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  31. ↑ Strabon. Geographica. p. 537. Sayfa numaraları Isaac Casaubon'un baskısına aittir.
  32. ↑ Batlamyus. Coğrafya. 5.7.
  33. ↑ Cicero, ad Fans. 15.2, 4.
  34. ↑ Cicero, ad Att. 5.20
  35. ↑ Quien (O.P.), Michel Le (1740). Oriens christianus: in quatuor patriarchatus digestus : quo exhibentur ecclesiae, patriarchae caeterique praesules totius orientis (Latince). ex Typographia Regia.
  36. ↑ Janin, Raymond (1956). v. Cybistra ou Cybista"Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques" (PDF). vol. XIII, coll. 1143-1144. Paris. 21 Eylül 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2025.
  37. ↑ Annuario Pontificio 2013 (Libreria Editrice Vaticana 2013 978-88-209-9070-1), s. 869

 Smith, William, (Ed.) (1854–1857). "Cybistra". Yunan ve Roma Coğrafya Sözlüğü (İngilizce). Londra: John Murray. 

Kaynaklar