Pisilis
| Grekçe: Πίσιλις / Πάνορμος | |||||||
  Pisilis Panormus veya Panormos Türkiye haritasındaki konumu | |||||||
| Konum | Sarıgerme, Ortaca, Muğla, Türkiye | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bölge | Karya | ||||||
| Koordinatlar | 36°42′11″N 28°41′52″E / 36.7030025°K 28.697899°D | ||||||
| Tür | Yerleşim yeri | ||||||
| Sit ayrıntıları | |||||||
Pisilis
 | |||||||
Pisilis (Grekçe: Πίσιλις), antik dönemde Panormus veya Panormos (Πάνορμος) adıyla da anılan, antik Karya bölgesinin güney kıyısında yer alan küçük bir liman kentidir. Yerleşim, antik coğrafyada Kalynda ile Kaunos kentleri arasında, stratejik bir noktada konumlanmaktaydı.
Kentin arkeolojik kalıntıları ve yerleşim dokusu, günümüzde Muğla'nın Ortaca ilçesine bağlı popüler turizm merkezlerinden biri olan Sarıgerme sahili sınırları içerisinde yer almaktadır.
Coğrafi Konum ve Çevresel Şartlar
Pisilis, kurulduğu dönemde Akdeniz ticaret rotaları üzerinde korunaklı ve aktif bir kıyı limanı hüviyetindeydi. Ancak kentin kaderi, bölgenin en önemli akarsularından biri olan Dalaman Çayı'nın jeomorfolojik hareketleriyle doğrudan şekillenmiştir. Holosen devrinde üç kez yatak değiştiren Dalaman Çayı, taşıdığı yoğun alüvyon malzemesiyle Dalaman Ovası'nı doldurmaya başlamıştır. Bu yoğun alüvyon birikimi neticesinde, tıpkı batı komşusu Kaunos gibi Pisilis de zamanla denizle olan doğrudan bağlantısını kaybetmiş, liman özelliğini yitirerek kıyıdan içeride kalmıştır. Deniz rotalarından kopması ve çevresinin karasallaşması, kentin sosyo-ekonomik açıdan işlevini kaybetmesine ve zamanla terkedilmesine yol açmıştır.
Kent Planı ve Mimari Kalıntılar
Halen görülebilen harabeler bir tepe üzerine kuruludur. Antik kent kalıntılarından, Pisilisin şehir yapısının dar caddeler ve sokaklar, birbirine yakın dar ve genellikle iki katlı evler şeklinde olduğu tahmin edilmektedir.
Kentte henüz kapsamlı ve sistematik bir arkeolojik kazı çalışması gerçekleştirilmemiş olsa da, toprağın üstündeki kalıntıları gözlemlemeye dayalı yüzey araştırmaları (survey) kentin yerleşim dokusuna dair önemli veriler sunmaktadır:
- Savunma Sistemi: Kentin etrafını çevreleyen tahkimat duvarları, tipik Geç Roma ve Bizans dönemi işçiliği sergilemektedir. Moloz taş ve harç kullanılarak inşa edilen surlar, belirli aralıklarla yapılan burçlar ve beden duvarları (kurtin) ile desteklenerek liman güvenliğini sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.
- Dini Mimari: Yerleşim alanında, Erken Hristiyanlık dönemine tarihlendirilen bazilikal planlı kilise kalıntıları tespit edilmiştir. Bu dinsel yapılarda görülen yarım daire formundaki apsis mimarisi ve iç mekandaki düşey taşıyıcılar (paye/taş dikit düzenlemeleri), dönemin bölgesel inanç mimarisinin karakteristik özelliklerini yansıtır.
- Sivil ve Ticari Yapılar: Sahil şeridine yakın noktalarda yapılan araştırmalarda, sivil konut mimarisine ait temel kalıntıları (unsurlar) ile limana gelen ticari ürünlerin (zeytinyağı, şarap vb.) depolanmasında kullanılan büyük boyutlu pitos parçaları bulunmuştur.
- Nekropol Alanı: Kentin sur dışında kalan yamaçlarında geniş bir nekropol (mezarlık) alanı uzanmaktadır. Bu alanda kayaya oyulmuş basit mezar formlarının yanı sıra Geç Antik Çağ özelliklerini taşıyan kiremit çatılı gömüt tipleri de gözlemlenmektedir.
Stratigrafi ve Kronoloji
Yüzey buluntuları ve seramik (keramik) kırıkları üzerinde yapılan incelemeler, yerleşmedeki tabakalaşmanın (stratigrafi) Klasik Dönem'den başlayıp kesintisiz bir şekilde Geç Bizans Dönemi'ne kadar uzandığını göstermektedir. Elde edilen yoğun seramik kalıntıları, Pisilis'in liman özelliğini kaybetmeden önce Doğu Akdeniz ticaret ağının aktif bir üyesi olduğunu doğrular niteliktedir.
Kaynaklar
- ↑ Strabon. Geographica. xiv. s.651. Sayfa numaraları Isaac Casaubon'un baskısına aittir.
- ↑ Lund Üniversitesi. Digital Atlas of the Roman Empire.
- ↑ Richard Talbert, (Ed.) (2000). Barrington Atlas of the Greek and Roman World. Princeton University Press. s. 65 ve dizin notları eşlik ediyor. ISBN 978-0-691-03169-9.
- ↑ Doğaner, Meral Suna (2013). Dalaman ve Eşen Ovaları.."Akdeniz Bölgesi Coğrafyası". Ders Notu. İstanbul Üniversitesi.
- ↑ "Pisilis Antik Kenti". Kültür Portalı. 21 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2026.
Bu madde şu anda kamu malı olan Yunan ve Roma Coğrafya Sözlüğü'nden metin içermektedir. Smith, William, (Ed.) (1854–1857). "Pisilis". Yunan ve Roma Coğrafya Sözlüğü (İngilizce). Londra: John Murray.
