Ara modra

Ara modra
	Cyanopsitta spixii
	(Wagler, 1832)
	Okres istnienia: miocen–dziś PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N Q
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	papugowe
Rodzina	papugowate
Podrodzina	papugi neotropikalne
Plemię	Arini
Rodzaj	Cyanopsitta; Bonaparte, 1854
Gatunek	ara modra
Synonimy
	Sittace spixii Wagler, 1832; Ara spixii (Wagler, 1832);
	Sittace spixii Wagler, 1832; Ara spixii (Wagler, 1832);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; wymarły na wolności
	Zasięg występowania
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Ara modra (Cyanopsitta spixii) – gatunek ptaka z rodziny papugowatych (Psittacidae); endemit Brazylii. Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju Cyanopsitta. Od 1994 do 2019 był klasyfikowany przez IUCN jako gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem; w 2019, na podstawie raportu organizacji BirdLife International, IUCN przyznała gatunkowi kategorię zagrożenia wymarły na wolności.

Epitet gatunkowy spixii został nadany na cześć Johanna Baptista von Spixa.

Ewolucja

Gatunek Cyanopsitta spixii pojawił się już w miocenie.

Analizy filogenetyczne i zegary molekularne wskazują, że linia ewolucyjna tego monotypowego rodzaju oddzieliła się od swoich najbliższych współcześnie żyjących krewnych (innych papug neotropikalnych z plemienia Arini) około 15,9 miliona lat temu.

Występowanie

Tę sekcję należy dopracować:

od 2026-08 → zweryfikować treść i dodać przypisy,
od 2026-08 → zaktualizować na podstawie najświeższych informacji.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tej sekcji.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tej sekcji.

Pierwotnie gatunek ten występował endemicznie we wschodniej Brazylii, w części stanu Bahia i Pernambuco. Jego zasięg ograniczony był do lasów galeriowych, a w szczególności do miejsc występowania drzewa z gatunku Tabebuia aurea, na którym gniazdował.

Charakterystyka

Osiąga długość około 55–57 cm; masę 300–400 g. Pióra ciemnoniebieskie, z jaśniejszą szarą głową i szyją oraz spodem ciała z zielonkawym nalotem. Na kantarku i wokół żółtych oczu naga czarna skóra. Zjada nasiona, orzechy i owoce. Można było widzieć je w małych stadach. Bardzo ostrożna; zaniepokojona natychmiast wzlatuje w powietrze^{[potrzebny przypis]}.

Rozród

W zniesieniu 2–3 jaja o wymiarach 35 × 29 mm. Okres inkubacji trwa około 26 dni. Pisklęta są opierzone po około 8 tygodniach.

Status i reintrodukcja

Ostatni osobnik ary modrej żyjący w środowisku naturalnym był widziany w roku 2000. Do drastycznego spadku liczebności populacji ary modrej przyczyniły się polowania i kłusownictwo oraz utrata naturalnego siedliska, wskutek wycinki lasów oraz ekspansji rolnictwa. W 2023 roku szacowano, że na świecie żyje ponad 330 osobników. Przez długi czas największa populacja była w rezerwacie Al Wabra w Katarze, lecz w 2018 zostały wszystkie przewiezione do Berlina. Wówczas zostało przetransportowanych 120 osobników. W 2020 zostało stamtąd przewiezionych 50 ar modrych do Brazylii, gdzie przygotowywano je do powrotu do naturalnego środowiska. Pierwsze osiem osobników zostało wypuszczonych 11 czerwca 2022 roku. W grudniu tego samego roku wypuszczono kolejne 12 osobników. W ciągu pierwszego roku 4 ptaki padły ofiarą drapieżników oraz 3 znikły, pozostawiając 13 osobników na wolności (stan na październik 2023). W 2023 roku ptaki te zaczęły się rozmnażać – po dwóch pierwszych nieudanych lęgach (jaja były niezapłodnione), w październiku wykluły się dwa pierwsze młode na wolności. Żadne z młodych nie przeżyło – jedno z nich zmarło przed opuszczeniem gniazda, a drugie kilka dni po opuszczeniu. Kolejne trzy pisklęta wykluły się w marcu 2024. Według aktualizacji z października 2024, 11 osobników było wówczas na wolności, w tym dwa młode z udanego lęgu. Wszystkie ptaki zostały schwytane z powrotem do niewoli 2 listopada 2025 roku ze względu na wykrycie PBFD oraz konieczność przeprowadzenia kwarantanny.

Zobacz też

Rio (film)
Rio 2

Przypisy

1 2 Cyanopsitta spixii, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ Cyanopsitta, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2010-10-30] (ang.).
↑ Spix's Macaw (Cyanopsitta spixii) [online], IBC: The Internet Bird Collection [zarchiwizowane z adresu 2016-03-23] (ang.).
1 2 3 BirdLife International, Cyanopsitta spixii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2019, wersja 2026-1 [dostęp 2026-10-30] (ang.).
1 2 Systematyka i nazewnictwo polskie za: P.P. Mielczarek P.P., M.M. Kuziemko M.M., Plemię: Arini Gray,GR, 1840 (1825) (wersja: 2025-02-01), [w:] Kompletna lista ptaków świata [online], Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego [dostęp 2026-10-30] .
↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2026, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2026 (ang.).
1 2 3 Gatunek papugi znanej z filmu „Rio” prawdopodobnie wyginął [online], dzienniknaukowy.pl [dostęp 2019-06-02] (pol.).
↑ Johann GeorgJ.G. Wagler Johann GeorgJ.G., Monographia Psittacorum, „Abhandlungen der Mathematisch-Physikalischen Klasse der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften”, 1, Monachium 1832, s. 675, DOI: 10.5962/bhl.title.51953 (niem.).
1 2 PabloP. Vargas PabloP., Exploring ‘endangered living fossils’ (ELFs) among monotypic genera of plants and animals of the world, „Frontiers in Ecology and Evolution”, 11, 2023, DOI: 10.3389/fevo.2023.1100503, ISSN 2296-701X (ang.).
↑ GabrielaG. Padilla-Jacobo GabrielaG., Tiberio CesarT.C. Monterrubio-Rico Tiberio CesarT.C., HoracioH. Cano-Camacho HoracioH., María GuadalupeM.G. Zavala-Páramo María GuadalupeM.G., Origin and Diversification of the Genera Aratinga, Eupsittula, and Psittacara (Aves: Psittacidae), „Diversity”, 17 (3), 2025, s. 155, DOI: 10.3390/d17030155, ISSN 1424-2818 (ang.).
1 2 Ptaki. Encyklopedia, Warszawa: PWN, 2009, s. 264, ISBN 978-83-01-15733-3 (pol.).
↑ Spix’s Macaw (Cyanopsitta spixii), [w:] Parrot Encyclopedia [online], World Parrot Trust [dostęp 2020-09-23] (ang.).
1 2 3 Na světě je už nejméně 331 arů škraboškových. Z dvacítky vypuštěných do přírody přežilo 13, informoval kurátor ACTP – Ararauna.cz [online], 4 października 2024 [dostęp 2024-10-04] (cz.).
1 2 MIA, Great news coming out of Brazil [online], ACTP, 8 czerwca 2018 [zarchiwizowane z adresu 2020-09-19] (ang.).
↑ 100 dní dělí ary škraboškové z německého ACTP od letu do Brazílie. Nezamíří ale hned do rezervace [online], Ararauna.cz [dostęp 2019-12-21] (cz.).
↑ CromwellC. Purchase CromwellC. i inni, Reintroduction of the Extinct-in-the-Wild Spix’s Macaw (Cyanopsitta spixii) in the Caatinga Forest Domain of Brazil, „Diversity”, 16 (2), 2024, s. 80, DOI: 10.3390/d16020080 (ang.).
↑ První úspěšné hnízdění arů škraboškových po jejich návratu do volné přírody. Dvě mláďata se vylíhla rok po vypuštění – Ararauna.cz [online], 4 października 2024 [dostęp 2024-10-04] (cz.).
↑ Spix's Macaw breeds in wild for first time in 37 years [online], birdguides.com (ang.).
1 2 Arové škraboškoví vypuštění do přírody odchovávají další tři mláďata. Ta loňská nepřežila – Ararauna.cz [online], 4 października 2024 [dostęp 2024-10-04] (cz.).
↑ Cromwell Purchase reports briefly on Spix’s Macaw project by Blue Macaws [online], www.bluemacaws.org [dostęp 2024-10-20] .
↑ Ara škraboškový podruhé vymizel z přírody, brazilské úřady odchytily všech 11 volně žijících ptáků - Ararauna.cz [online], 2 listopada 2025 [dostęp 2025-11-02] (cz.).

Bibliografia

Andrew Gosler: Atlas ptaków świata. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2000. ISBN 83-7073-059-0.

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i nagrania głosów. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] 1 2 Cyanopsitta spixii, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[itis2-2] Cyanopsitta, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2010-10-30] (ang.).

[ibc-3] Spix's Macaw (Cyanopsitta spixii) [online], IBC: The Internet Bird Collection [zarchiwizowane z adresu 2016-03-23] (ang.).

[iucn-4] 1 2 3 BirdLife International, Cyanopsitta spixii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2019, wersja 2026-1 [dostęp 2026-10-30] (ang.).

[Mielczarek&Kuziemko-5] 1 2 Systematyka i nazewnictwo polskie za: P.P. Mielczarek P.P., M.M. Kuziemko M.M., Plemię: Arini Gray,GR, 1840 (1825) (wersja: 2025-02-01), [w:] Kompletna lista ptaków świata [online], Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego [dostęp 2026-10-30] .

[avilist-6] AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2026, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2026 (ang.).

[:5-7] 1 2 3 Gatunek papugi znanej z filmu „Rio” prawdopodobnie wyginął [online], dzienniknaukowy.pl [dostęp 2019-06-02] (pol.).

[oryg-8] Johann GeorgJ.G. Wagler Johann GeorgJ.G., Monographia Psittacorum, „Abhandlungen der Mathematisch-Physikalischen Klasse der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften”, 1, Monachium 1832, s. 675, DOI: 10.5962/bhl.title.51953 (niem.).

[Vargas-2023-9] 1 2 PabloP. Vargas PabloP., Exploring ‘endangered living fossils’ (ELFs) among monotypic genera of plants and animals of the world, „Frontiers in Ecology and Evolution”, 11, 2023, DOI: 10.3389/fevo.2023.1100503, ISSN 2296-701X (ang.).

[10] GabrielaG. Padilla-Jacobo GabrielaG., Tiberio CesarT.C. Monterrubio-Rico Tiberio CesarT.C., HoracioH. Cano-Camacho HoracioH., María GuadalupeM.G. Zavala-Páramo María GuadalupeM.G., Origin and Diversification of the Genera Aratinga, Eupsittula, and Psittacara (Aves: Psittacidae), „Diversity”, 17 (3), 2025, s. 155, DOI: 10.3390/d17030155, ISSN 1424-2818 (ang.).

[:1-11] 1 2 Ptaki. Encyklopedia, Warszawa: PWN, 2009, s. 264, ISBN 978-83-01-15733-3 (pol.).

[pe-12] Spix’s Macaw (Cyanopsitta spixii), [w:] Parrot Encyclopedia [online], World Parrot Trust [dostęp 2020-09-23] (ang.).

[:2-13] 1 2 3 Na světě je už nejméně 331 arů škraboškových. Z dvacítky vypuštěných do přírody přežilo 13, informoval kurátor ACTP – Ararauna.cz [online], 4 października 2024 [dostęp 2024-10-04] (cz.).

[:0-14] 1 2 MIA, Great news coming out of Brazil [online], ACTP, 8 czerwca 2018 [zarchiwizowane z adresu 2020-09-19] (ang.).

[a1-15] 100 dní dělí ary škraboškové z německého ACTP od letu do Brazílie. Nezamíří ale hned do rezervace [online], Ararauna.cz [dostęp 2019-12-21] (cz.).

[purchase-16] CromwellC. Purchase CromwellC. i inni, Reintroduction of the Extinct-in-the-Wild Spix’s Macaw (Cyanopsitta spixii) in the Caatinga Forest Domain of Brazil, „Diversity”, 16 (2), 2024, s. 80, DOI: 10.3390/d16020080 (ang.).

[a2-17] První úspěšné hnízdění arů škraboškových po jejich návratu do volné přírody. Dvě mláďata se vylíhla rok po vypuštění – Ararauna.cz [online], 4 października 2024 [dostęp 2024-10-04] (cz.).

[birdguides-18] Spix's Macaw breeds in wild for first time in 37 years [online], birdguides.com (ang.).

[:3-19] 1 2 Arové škraboškoví vypuštění do přírody odchovávají další tři mláďata. Ta loňská nepřežila – Ararauna.cz [online], 4 października 2024 [dostęp 2024-10-04] (cz.).

[20] Cromwell Purchase reports briefly on Spix’s Macaw project by Blue Macaws [online], www.bluemacaws.org [dostęp 2024-10-20] .

[wymarła-21] Ara škraboškový podruhé vymizel z přírody, brazilské úřady odchytily všech 11 volně žijících ptáků - Ararauna.cz [online], 2 listopada 2025 [dostęp 2025-11-02] (cz.).