Trichoglossus

	Trichoglossus
	Stephens, 1826
	; Lorysa oliwkowogłowa (T. euteles)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	papugowe
Rodzina	papugi wschodnie
Podrodzina	damy
Plemię	Loriini
Rodzaj	Trichoglossus
	Typ nomenklatoryczny
	Psittacus haematotus J.F. Gmelin, 1788 (= Psittacus haematodus Linnaeus, 1771)
Synonimy
	Australasia Lesson, 1830; Eos Wagler, 1832; Australia Bonaparte, 1850; Glossopsitta Bonaparte, 1854; Eutelipsitta Mathews, 1911; Oenopsittacus Reichenow, 1913; Saudareos Joseph, Merwin & B.T. Smith, 2020;
	Australasia Lesson, 1830; Eos Wagler, 1832; Australia Bonaparte, 1850; Glossopsitta Bonaparte, 1854; Eutelipsitta Mathews, 1911; Oenopsittacus Reichenow, 1913; Saudareos Joseph, Merwin & B.T. Smith, 2020;
Gatunki
	22 gatunki – zobacz opis w tekście
	22 gatunki – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Trichoglossus – rodzaj ptaków z podrodziny dam (Loriinae) w obrębie rodziny papug wschodnich (Psittaculidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w wyspiarskiej części Azji Południowo-Wschodniej oraz w Australazji – w Indonezji, Filipinach (na Mindanao), Karolinach (na wyspie Pohnpei), Timorze Wschodnim, Papui-Nowej Gwinei, Australii, Wyspach Salomona, Vanuatu i Nowej Kaledonii.

Morfologia

Długość ciała 20–31 cm, rozpiętość skrzydeł około 46 cm; masa ciała 48–169 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1826 roku brytyjski entomolog i ornitolog James Francis Stephens w części zatytułowanej Aves w publikacji George’a Shawa o tytule Zoologia ogólna, czyli systematyczna historia przyrody. Stephens wymienił kilka gatunków – Psittacus haematotus J.F. Gmelin, 1788 (= Psittacus haematodus Linnaeus, 1771), Psittacus capistratus Bechstein, 1811, Psittacus concinnus Shaw, 1791, Psittacus pusillus Latham, 1790, Psittacus porphyrio Shaw, 1789 (= Psittacus peruvianus Statius Müller, 1776), Psittacus australis J.F. Gmelin, 1788 i Psittacus chlorolepidotus Kuhl, 1820 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Psittacus haematotus J.F. Gmelin, 1788 (= Psittacus haematodus Linnaeus, 1771) (lorysa górska).

Etymologia

Trichoglossus: gr. θριξ thrix, τριχος trikhos ‘włos’; γλωσσα glōssa ‘język’.
Australasia (Australia): fr. Australie ‘Australia’; Malaisie ‘Malezja’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Australasia novaehollandiae Lesson, 1830 (= Psittacus haematodus Linnaeus, 1771).
Eos: łac. Eos ‘Wschód, Orient’, od gr. εως eōs lub ηως ēōs ‘wschodni, orientalny’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Psittacus indicus J.F. Gmelin, 1788 (= Psittacus histrio Statius Müller, 1776).
Glossopsitta: gr. γλωσσα glōssa ‘język’; nowołac. psitta ‘papuga’, od gr. ψιττακη psittakē ‘papuga’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Psittacus australis Latham, 1790 (= Psittacus concinnus G. Shaw, 1791).
Eutelipsitta: anagram rodzaju Psitteuteles różnych autorów (por. gr. ευτελης eutelēs ‘tani, marny’, od τελος telos ‘koszt’; nowołac. psitta ‘papuga’, od gr. ψιττακη psittakē ‘papuga’).
Oenopsittacus: gr. οινωψ oinōps, οινωπος oinōpos ‘głęboka czerwień, koloru wina’; ψιττακος psittakos ‘papuga’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Chalcopsitta rubiginosa Bonaparte, 1850.
Saudareos: indonez. saudara ‘siostra’; rodzaj Eos Wagler, 1832 (lorysa). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Psittacus ornatus Linnaeus, 1758.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Trichoglossus concinnus (G. Shaw, 1791) – lorysa piżmowa
Trichoglossus johnstoniae E. Hartert, 1903 – lorysa łuskowana
Trichoglossus iris (Temminck, 1835) – lorysa krasnogłowa
Trichoglossus meyeri Walden, 1871 – lorysa uboga
Trichoglossus flavoviridis Wallace, 1863 – lorysa falista
Trichoglossus ornata (Linnaeus, 1758) – lorysa ozdobna
Trichoglossus reticulatus (S. Müller, 1841) – lorysa kreskowana
Trichoglossus cyanogenia (Bonaparte, 1850) – lorysa czarnoskrzydła
Trichoglossus histrio (Statius Müller, 1776) – lorysa przepasana
Trichoglossus squamatus (Boddaert, 1783) – lorysa modrobrzucha
Trichoglossus semilarvatus (Bonaparte, 1850) – lorysa mała
Trichoglossus borneus (Linnaeus, 1758) – lorysa karmazynowa
Trichoglossus rubiginosus (Bonaparte, 1850) – lorysa wiśniowa
Trichoglossus chlorolepidotus (Kuhl, 1820) – lorysa zielonogłowa
Trichoglossus rosenbergii Schlegel, 1871 – lorysa czarnobrzucha
Trichoglossus haematodus (Linnaeus, 1771) – lorysa górska
Trichoglossus moluccanus (J.F. Gmelin, 1788) – lorysa niebieskobrzucha
Trichoglossus rubritorquis Vigors & Horsfield, 1827 – lorysa obrożna
Trichoglossus euteles (Temminck, 1835) – lorysa oliwkowogłowa
Trichoglossus capistratus (Bechstein, 1811) – lorysa timorska
Trichoglossus weberi (Büttikofer, 1894) – lorysa zielona
Trichoglossus forsteni Bonaparte, 1850 – lorysa większa

Uwagi

↑ Nowa nazwa dla rodzaju Psitteuteles różnych autorów (nie Bonaparte, 1854).

Przypisy

1 2 J.F. Stephens: Aves. W: G. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. T. 14: Aves. Cz. 1. London: Printed for G. Kearsley, 18126, s. 129. (ang.).
↑ R.P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d'oiseaux: ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. Bruxelles: Chez F.G. Levraul, 1831, s. 209. (fr.).
↑ J.G. Wagler. Monographia Psittacorum. „Abhandlungen der Mathematisch-Physikalischen Klasse der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften”. 1, s. 494, 1832. (łac.).
↑ Ch.-L. Bonaparte: Conspectus generum avium. T. 1. Lugduni Batavorum: Apud E.J. Brill, 1850, s. 5. (łac.).
↑ Ch.-L. Bonaparte. Tableau des Perroquets. „Revue et Magasin de Zoologie pure et appliquée”. 2^e Série. 6, s. 157, 1854. (fr.).
↑ G. Mathews. On some necessary alterations in the nomenclature of birds. Pt II. „Novitates Zoologicae”. 18, s. 10, 1911. (ang.).
↑ A. Reichenow. Vorlegung von Bälgen über die Gattungen der Loris, insbesondere über die in Färbung und Verbreitung von den Arten der Gattungen Trichoglossus, Eos und Chalcopsitta abweichende Chalcopsitta ruhiginosa Bp. und begründet für diese Art die neue Gattung Oenopsittacus. „Journal für Ornithologie”. 61, s. 401, 1913. (niem.).
↑ L. Joseph, J. Merwin & B.T. Smith. Improved systematics of lorikeets reflects their evolutionary history and frames conservation priorities. „Emu”. 120 (3), s. 201–215, 2020. DOI: 10.1080/01584197.2020.1779596. (ang.).
1 2 S.M. Billerman, Old World Parrots (Psittaculidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2026, Trichoglossus, DOI: 10.2173/bow.psitta4.01 [dostęp 2026-10-15] (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-10-16] (ang.).
↑ R.-P. Lesson: Manuel d’ornithologie, ou description des genres et des principales espèces d’oiseaux. T. 2. Paris: Roret, 1828, s. 147. (fr.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Trichoglossus [dostęp 2022-01-30] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Australasia [dostęp 2026-10-11] .
↑ T.T. Salvadori T.T., Ornitologia della Papuasia e delle Molucche, t. 1, 1880, s. 279 (wł. • łac.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Eos [dostęp 2026-10-15] .
↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 52. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Glossopsitta [dostęp 2026-10-15] .
↑ G.R. Gray: Catalogue of the genera and subgenera of birds contained in the British Museum. London: The Trustees, 1855, s. 88. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Eutelipsitta [dostęp 2022-01-30] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Oenopsittacus [dostęp 2022-01-30] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Saudareos [dostęp 2026-10-15] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Loriini Selby, 1836 (wersja: 2026-07-09). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-11].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[6] Nowa nazwa dla rodzaju Psitteuteles różnych autorów (nie Bonaparte, 1854).

[Stephens-1] 1 2 J.F. Stephens: Aves. W: G. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. T. 14: Aves. Cz. 1. London: Printed for G. Kearsley, 18126, s. 129. (ang.).

[Lesson-2] R.P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d'oiseaux: ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. Bruxelles: Chez F.G. Levraul, 1831, s. 209. (fr.).

[Wagler-3] J.G. Wagler. Monographia Psittacorum. „Abhandlungen der Mathematisch-Physikalischen Klasse der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften”. 1, s. 494, 1832. (łac.).

[Bonaparte-4] Ch.-L. Bonaparte: Conspectus generum avium. T. 1. Lugduni Batavorum: Apud E.J. Brill, 1850, s. 5. (łac.).

[bon-5] Ch.-L. Bonaparte. Tableau des Perroquets. „Revue et Magasin de Zoologie pure et appliquée”. 2^e Série. 6, s. 157, 1854. (fr.).

[Mathews-7] G. Mathews. On some necessary alterations in the nomenclature of birds. Pt II. „Novitates Zoologicae”. 18, s. 10, 1911. (ang.).

[Reichenow-8] A. Reichenow. Vorlegung von Bälgen über die Gattungen der Loris, insbesondere über die in Färbung und Verbreitung von den Arten der Gattungen Trichoglossus, Eos und Chalcopsitta abweichende Chalcopsitta ruhiginosa Bp. und begründet für diese Art die neue Gattung Oenopsittacus. „Journal für Ornithologie”. 61, s. 401, 1913. (niem.).

[jos&inni-9] L. Joseph, J. Merwin & B.T. Smith. Improved systematics of lorikeets reflects their evolutionary history and frames conservation priorities. „Emu”. 120 (3), s. 201–215, 2020. DOI: 10.1080/01584197.2020.1779596. (ang.).

[botw-10] 1 2 S.M. Billerman, Old World Parrots (Psittaculidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2026, Trichoglossus, DOI: 10.2173/bow.psitta4.01 [dostęp 2026-10-15] (ang.).

[ioc-11] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-10-16] (ang.).

[les-12] R.-P. Lesson: Manuel d’ornithologie, ou description des genres et des principales espèces d’oiseaux. T. 2. Paris: Roret, 1828, s. 147. (fr.).

[13] The Key to Scientific Names ↓, Trichoglossus [dostęp 2022-01-30] .

[14] The Key to Scientific Names ↓, Australasia [dostęp 2026-10-11] .

[sal-15] T.T. Salvadori T.T., Ornitologia della Papuasia e delle Molucche, t. 1, 1880, s. 279 (wł. • łac.).

[16] The Key to Scientific Names ↓, Eos [dostęp 2026-10-15] .

[gray40-17] G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 52. (ang.).

[18] The Key to Scientific Names ↓, Glossopsitta [dostęp 2026-10-15] .

[gray-19] G.R. Gray: Catalogue of the genera and subgenera of birds contained in the British Museum. London: The Trustees, 1855, s. 88. (ang.).

[20] The Key to Scientific Names ↓, Eutelipsitta [dostęp 2022-01-30] .

[21] The Key to Scientific Names ↓, Oenopsittacus [dostęp 2022-01-30] .

[22] The Key to Scientific Names ↓, Saudareos [dostęp 2026-10-15] .

[Mielczarek&Kuziemko-23] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Loriini Selby, 1836 (wersja: 2026-07-09). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-11].