| Producent | |
|---|---|
| Wydawca |
Origin Systems (oryginał) |
| Seria gier | |
| Reżyser |
Mike McShaffry |
| Projektant |
Andrew P. Morris, John Watson |
| Główny programista |
Tony Zurovec |
| Kompozytor |
Nenad Vugrinec |
| Data wydania |
1994 (DOS) |
| Gatunek | |
| Tryby gry | |
| Platforma | |
| Poprzednia gra w serii | |
| Następna gra w serii | |
Ultima VIII: Pagan – komputerowa gra fabularna opracowana i wydana przez Origin Systems w 1994 roku na komputery z systemem DOS, ósma numerowana odsłona cyklu Ultima. Projekt prowadzili Mike McShaffry oraz projektanci Andrew P. Morris i John Watson, a producentem był Richard Garriott. Gra kontynuuje historię Serpent Isle: Strażnik (Guardian) przenosi Avatara do podległego mu świata Pagan, z którego bohater usiłuje się wydostać.
W porównaniu z wcześniejszymi częściami zrezygnowano z drużyny towarzyszy, a większe znaczenie otrzymały bezpośrednie sterowanie walką, wspinanie i skakanie. Zmianom towarzyszyły nowa oprawa graficzna i odmienny świat przedstawiony. Gra spotkała się ze zróżnicowanymi ocenami: chwalono między innymi animację i atmosferę, krytykowano zaś sterowanie oraz odejście od wcześniejszej formuły cyklu. Późniejsza poprawka 2.12 zmodyfikowała między innymi skoki, interfejs i część zadań.
Akcja toczy się poza Britannią, w krainie Pagan pogrążonej w wiecznym półmroku. Po wydarzeniach Serpent Isle Guardian porywa Avatara i porzuca go w tym świecie. Bohater trafia w pobliże miasta Tenebrae, poznaje jego mieszkańców i szuka sposobu powrotu.
Miejscowa religia opiera się na kulcie czterech Tytanów: Lithosa związanego z ziemią, Hydros z wodą, Stratos z powietrzem i Pyrosa z ogniem. Według dołączonej do gry kroniki dawni mieszkańcy, Zealanie, czcili bóstwa uczuć; później część ludności przyjęła nauki Guardiana i kult żywiołów. Wojna i kataklizm zniszczyły znaczną część świata, a ocalali zawierali z Tytanami układy, ograniczając ich niszczycielskie działania. Kronika przedstawia te wydarzenia jako relację fikcyjnego uczonego Bentica.
Avatar zdobywa wiedzę o miejscowych tradycjach magicznych i dąży do przejęcia mocy pozwalającej opuścić Pagan. Jego działania podważają ustalony porządek: uwalnia związanych Tytanów i odbiera źródła mocy ich wyznawcom. Zdobywszy władzę nad żywiołami, otwiera przejście do Britannii. Scorpia odczytywała tę opowieść jako sprzeczną z dotychczasową rolą Avatara: własny powrót bohatera odbywa się kosztem krainy i jej mieszkańców.
Gracz prowadzi samotnego Avatara, bez klasycznej drużyny. Postać opisują siła, zręczność i inteligencja, rozwijane przez wykonywanie związanych z nimi czynności, zamiast przez tradycyjne poziomy doświadczenia. Siła wpływa między innymi na obrażenia i udźwig, zręczność na walkę i sprawność ruchową, a inteligencja na zasób many.
Przedmiotami manipuluje się za pomocą myszy: można je podnosić, przenosić, rzucać i wkładać do otwieranych pojemników. Osobne okna pokazują zawartość plecaka, wyposażenie oraz statystyki. Podczas rozmów gracz wybiera wyświetlane odpowiedzi; otoczenie nie zatrzymuje się na czas dialogu. W porównaniu z Ultimą VII ograniczono niektóre sposoby obchodzenia przeszkód: Salminen zwracał uwagę na poszukiwanie właściwych kluczy zamiast wyważania lub otwierania zamków wytrychem.
Świat ogląda się z góry pod kątem. Bohater może ostrożnie stąpać, chodzić, biegać, skakać i chwytać krawędzie. W pierwotnym sterowaniu długość wskaźnika myszy określa tempo ruchu oraz rodzaj wykonywanego skoku; możliwy jest także skok z rozbiegu. Przepaście, woda i lawa stanowią zagrożenie, a część drogi wymaga poruszania się po niewielkich platformach. Dopiero patch 2.12 wprowadził skok do wskazanego punktu i zatrzymał poruszające się platformy.
Walka odbywa się w czasie rzeczywistym. Po przyjęciu postawy bojowej gracz sam wykonuje uderzenia, bloki i kopnięcia oraz kieruje zbliżaniem się do przeciwnika i odwrotem. Nie ma automatycznego kierowania drużyną znanego z wcześniejszych odsłon. Broń, tarcza, hełm i pozostałe elementy pancerza są zakładane w oknie postaci. W wersji premierowej silne trafienie mogło przewrócić Avatara; poprawka 2.12 zniosła ten efekt, pozostawiając upadek dopiero przy śmierci.
Tradycje magiczne wiążą się z Tytanami i wymagają odmiennych przygotowań. Nekromancja (Necromancy) Lithosa korzysta z odczynników mieszanych w woreczku. Teurgia (Theurgy) Stratos posługuje się srebrnymi przedmiotami skupiającymi moc. Magia ognia, Sorcery, wymaga ustawiania świec, składników i przedmiotu w pentagramie, aby napełnić go ładunkami zaklęcia. Bohater poznaje te dyscypliny, przechodząc próby miejscowych organizacji.
Tempestry, związana z Hydros, pozwala władać wodą i burzami, lecz jest zdolnością dziedziczną, której nie można nauczyć się w ten sam sposób. Odrębną praktyką jest Thaumaturgy Mythrana, łącząca elementy różnych tradycji i wykorzystująca między innymi księgi oraz zwoje.
Nową grę opracowano w Origin, które w 1992 roku stało się częścią Electronic Arts. Według wspomnień McShaffry’ego Garriott chciał odmiennego świata i mroczniejszej historii, a rozwijaniem tych założeń zajmowali się Morris i Watson. Inspiracją dla większej roli ruchu i skoków było zainteresowanie Garriotta grą Prince of Persia.
McShaffry jako dyrektor projektu łączył programowanie z kierowaniem pracami, harmonogramem i współpracą z innymi działami, w tym testowaniem oraz przygotowaniem produktu. Głównym programistą był Tony Zurovec. Warren Spector nie należał do głównego zespołu. W wywiadzie z 2013 roku podkreślał, że obserwował projekt z zewnątrz; jego wyjaśnienie zmian jako próby dotarcia do szerszej publiczności, podobnej do odbiorców Wing Commandera, było własnym przypuszczeniem.
W późniejszych relacjach twórcy wskazywali presję terminów i redukcję planowanej zawartości. Garriott mówił GameSpy w 2003 roku, że przyjął oczekiwanie EA dotyczące przewidywalnego harmonogramu i w obliczu opóźnień ograniczał grę zamiast przesunąć wydanie. W wywiadzie dla Eurogamera z 2011 roku ponownie wiązał cięcia z naciskiem na terminową premierę, przyznając zarazem odpowiedzialność za własne decyzje.
McShaffry oceniał, że zespół zbyt wcześnie rozbudowywał zawartość, zanim dopracował podstawy zabawy. Przyznawał także brak doświadczenia w zarządzaniu tak dużym przedsięwzięciem. Jimmy Maher w retrospektywie z 2021 roku kwestionował wyjaśnienie sprowadzające problem wyłącznie do interwencji EA. Rozpatrywał grę w kontekście sukcesu nastawionych na akcję produkcji Origin, konkurencji wewnątrz firmy i zmian rynku.
Wykorzystano nowy silnik i szczegółowo animowane, wcześniej renderowane postacie umieszczone w świecie oglądanym pod stałym kątem. McShaffry wspominał o tworzeniu modeli oraz zapisywaniu kolejnych póz jako grafik używanych w grze. Obsługiwano 256-kolorową grafikę VGA. Nie był to świat renderowany w całości w trzech wymiarach w czasie rzeczywistym.
Muzykę skomponował Nenad Vugrinec. James Sebastian Tate opisuje ścieżkę jako orkiestrowy ambient MIDI: powolne zmiany harmonii i przenikające się brzmienia podkreślają otoczenie, pozostawiając miejsce efektom środowiskowym. Nagrania głosowe wybranych postaci udostępniono w odrębnym Speech Pack, później dołączanym do wydań CD-ROM.
Pierwotna gra DOS ukazała się w 1994 roku nakładem Origin. Instrukcja wydania dyskietkowego wymienia osiem dyskietek 3,5 cala, przewodnik instalacji, instrukcję obsługi, księgę historii Pagan, mapę i monetę. The Chronicle of Pagan rozwija świat przedstawiony w formie fikcyjnego traktatu, natomiast Playguide objaśnia faktyczne sterowanie.
W zestawieniu wymagań instrukcja podaje procesor klasy Intel 486, MS-DOS 5.0 lub nowszy, VGA, mysz, 4 MB RAM i 32 MB wolnego miejsca na dysku. Wskazuje także potrzebę odpowiednio wolnej pamięci konwencjonalnej i rozszerzonej XMS. W części o rozwiązywaniu problemów dopuszcza działanie na 386, zalecając 486 ze względu na szybkość. Urządzenia dźwiękowe obejmowały między innymi AdLib, Sound Blaster i MPU-401 General MIDI.
Japońskie wydanie Electronic Arts Victor przystosowano do komputerów NEC PC-9821/9801. Zachowane opakowanie opisuje wersję dyskietkową, a przewodnik instalacji rozróżnia dziesięć dyskietek i wariant na jednym CD-ROM-ie. Dokumentacja oraz tekst opakowania są japońskie.
Speech Pack był dodatkiem instalowanym z dyskietek do już posiadanej gry. Wymagał dodatkowego miejsca na dysku i karty obsługującej cyfrowy dźwięk. Nie udźwiękawiał wszystkich rozmów: obejmował Tytanów, trzech Zealan, Khumash-Gora i Guardiana. Instrukcja wymienia obsadę angielską, francuską i niemiecką.
Opakowanie CD Hard Drive Edition informuje o dołączeniu Speech Pack oraz angielskiej, francuskiej i niemieckiej wersji mowy i gry. Instrukcja późniejszej kompilacji Origin opisuje osobny etap instalacji nagrań z CD-ROM-u.
16 lutego 1995 roku pomoc techniczna Origin opublikowała w Usenecie informację o dostępności patcha aktualizującego grę do wersji 2.12. Komunikat wymienia łatki dla instalacji angielskiej, francuskiej i niemieckiej oraz zawiera list Garriotta i opis zmian. Data tej wiadomości poświadcza dostępność poprawki w tym dniu.
Nowe sterowanie pozwalało skoczyć w dopuszczalne miejsce wskazane kursorem zamiast wybierać jeden z wcześniejszych skoków. Unieruchomiono ruchome platformy, dodano skróty klawiaturowe zapisu, odczytu i używania przedmiotów, ułatwiono układanie odczynników i rytuały ognia. Zmiany obejmowały również rozmowy, lokalizacje i przedmioty oraz usunięcie sytuacji blokującej dalszy postęp. Były to zarówno poprawki błędów, jak i modyfikacje zasad. McShaffry wspominał, że sam przygotował nowe skakanie, a dział testów, w tym Harvey Smith, pomógł wybrać i wdrożyć dalsze korekty.
Późniejsze cyfrowe wznowienie Ultima 8 Gold Edition w GOG.com obejmuje Speech Pack i korzysta z DOSBoksa. Do dodatkowych materiałów należą dokumenty projektowe The Lost Vale; ich obecność nie oznacza dołączenia działającego dodatku. Obsługa współczesnych systemów przez emulator nie jest osobną natywną konwersją oryginału.
Do gry przygotowywano dodatek The Lost Vale, który nie został wydany. Sheri Graner Ray w wywiadzie z 2013 roku opisywała około trzech miesięcy produkcji i ukończenie prac. Według jej relacji przewidywana sprzedaż nie uzasadniała kosztów wytworzenia i dystrybucji pudełkowego rozszerzenia, a uwaga firmy przesunęła się na inne projekty. Dodatek miał rozwijać historię Pagan; jeden z pomysłów wykorzystywał zaklęcie zmniejszające Avatara, aby dotrzeć do uwięzionych dawnych bogów. Nie miał zastępować zręcznościowych założeń podstawowej gry.
W 2016 roku GameBanshee informował o odnalezieniu na dyskietce Ray części danych dialogów i skryptów. Odkrycie nie obejmowało kompletnego programu umożliwiającego odtworzenie rozszerzenia.
Krótkie omówienie w rubryce Taking a Peek czerwcowego „Computer Gaming World” chwaliło obraz i dostrzegało podobieństwo interakcji do Prince of Persia. Wskazywało przy tym mniejszy świat i brak towarzyszy; redakcja przewidywała, że zmiany bardziej przypadną do gustu zwolennikom akcji niż wieloletnim odbiorcom serii.
W lipcowym numerze Scorpia opublikowała obszerną, zdecydowanie negatywną recenzję. Doceniała sprawniejsze zarządzanie pamięcią, stabilność własnej kopii i niektóre udogodnienia ekwipunku. Krytykowała natomiast skakanie, trudności walki, powtarzane próby przyjęcia do szkół magii, konstrukcję postaci i działania Avatara. Uznawała, że połączenie odmiennych kierunków projektowych nie przyniosło udanego rezultatu.
Sandy Petersen w sierpniowym „Dragon” przyznał grze trzy gwiazdki na pięć. Zarzucał jej niedostateczne objaśnianie celów, uciążliwe sterowanie i wymagającą nadmiernej precyzji sekwencję skoków, wiążąc te zastrzeżenia z odejściem od charakteru wcześniejszych Ultim.
Bardziej przychylnie wypowiedział się Tapio Salminen w „Pelit”, przyznając 90%. Chwalił grafikę, animację, dźwięk i wciągającą przygodę, choć wskazywał trudności poruszania się, ograniczenia interakcji i niewygodę zarządzania składnikami zaklęć. Oceniał, że mimo niedociągnięć dalsza gra potrafi silnie angażować.
W sierpniu 1994 roku „Computer Gaming World” opisywał reakcję Origin na krytykę: prace nad Ultimą IX powierzono Spectorowi, a firma zapowiadała powrót do cnót, fabuły i interakcji między postaciami. Były to ówczesne deklaracje dotyczące projektowanej gry.
Maher w 2021 roku oceniał Pagan jako nieudane odejście od tradycji cyklu i mimo uznania znaczenia późniejszych poprawek pozostawał krytyczny wobec świata, tekstów i mechaniki. Przedstawiał grę jako przykład napięcia między rozbudowanymi grami fabularnymi a rosnącą popularnością akcji. Wskazywał też późniejsze wykorzystanie silnika w Crusader: No Remorse i Crusader: No Regret, bez bagażu oczekiwań związanych z nazwą Ultima.
