Art Blakey (1981) | |
| Imię i nazwisko |
Arthur Blakey |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci | |
| Instrumenty | |
| Gatunki | |
| Zawód |
muzyk (perkusista, kompozytor, bandlider) |
| Wydawnictwo | |
| Powiązania | |
| Zespoły | |
| The Jazz Messengers | |
| Strona internetowa | |
Arthur „Art” Blakey vel Abdullah Ibn Buhaina (ur. 11 października 1919 w Pittsburghu, zm. 16 października 1990 w Nowym Jorku) – amerykański perkusista i kompozytor jazzowy, lider zespołu Jazz Messengers. Obok Kenny'ego Clarke'a i Maxa Roacha współtwórca nowoczesnego, bebopowego stylu gry na perkusyjnym zestawie jazzowym. Uważany również za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli amerykańskiego hard bopu. Jego styl, pełen bluesowych i funkowych inspiracji wywarł olbrzymi wpływ zarówno na współczesnych mu, jak i późniejszych twórców jazzowych.
W przeciągu 30 lat w zespole Blakeya zagrało bardzo wielu muzyków, którzy sami mieli się w przyszłości stać znaczącymi postaciami w świecie jazzu; byli wśród nich: Jackie McLean, Clifford Brown, Freddie Hubbard, Wayne Shorter, Curtis Fuller, Donald Byrd, Cedar Walton, Lee Morgan, Hank Mobley, Johnny Griffin, Benny Golson, Bobby Timmons, Jymie Merritt, Chuck Mangione, John Gilmore, Woody Shaw, Wynton Marsalis, Branford Marsalis, Gary Bartz, Keith Jarrett, Joanne Brackeen, Brian Lynch, James Williams, Mulgrew Miller, Benny Green, Donald Harrison, Terence Blanchard, czy John Hicks. Nierzadko wkład Blakeya w dziedzinę jazzu ocenia się w odniesieniu do ilości artystów kolejnych pokoleń, którzy stawiali pierwsze kroki w Jazz Messengers.
W latach 40. Blakey był perkusistą w zespołach Mary Lou Williams, Fletchera Hendersona i Billy'ego Eckstine'a. U progu lat 50. w czasie podróży do Afryki stał się wyznawcą islamu i przybrał imię Abdullah Ibn Buhaina, które dało mu później przydomek "Bu". Wydarzenie to było wielokroć przedmiotem ożywionej dyskusji: wydaje się, że Art Blakey nigdy nie opuszczał w tym okresie Stanów Zjednoczonych.
Na przełomie lat 40. i 50. był już uznanym perkusistą grającym w najlepszych zespołach, m.in. Milesa Davisa, Buda Powella i Theloniousa Monka. Owocna współpraca z tym ostatnim trwała blisko ćwierć wieku — od sesji w 1947 dla Blue Note Records aż do ostatniego wejścia Monka do studia w Londynie w 1971.
Za początki Jazz Messengers należy uznać współpracę Blakeya z Horace'em Silverem w połowie lat 50., chociaż nazwa zespołu jako taka jeszcze nie funkcjonowała. Najbardziej znanym utworem grupy określającej się wówczas jako The Art Blakey Quintet jest "A Night at Birdland" z lutego 1954. W nagraniu poza Blakeyem i Silverem udział wzięli również młody trębacz Clifford Brown, saksofonista altowy Lou Donaldson oraz kontrabasista Curly Russell.
Nazwa Jazz Messengers pojawiła się po raz pierwszy w roku 1954 jako nazwa kompozycji Horace'a Silvera. W następnym roku muzycy zasłynęli nagraniem "The Jazz Messengers at the Cafe Bohemia" a dwa lata później, w 1956 kwintet w składzie: Blakey, Horace Silver, Donald Byrd, Doug Watkins i Hank Mobley nagrał całą płytę dla Columbia Records zatytułowaną po prostu The Jazz Messengers.
Po tym jak drogi muzyków rozeszły się w 1957 — Silver, Mobley, Byrd i Watkins utworzyli niezależny kwintet z różnymi, zmieniającymi się perkusistami — Blakey zaadaptował nazwę dla potrzeb swojego projektu ochrzczonego odtąd mianem Art Blakey and the Jazz Messengers.
Dwie konfiguracje muzyków Jazz Messengers zasługują na szczególną uwagę; w obu obok Blakeya najważniejszą rolę odegrał saksofonista Wayne Shorter. W latach 1959–1961 wraz z Blakeyem i Shorterem grali Jymie Merritt, Lee Morgan i Bobby Timmons. W roku 1961 Jazz Messengers stało się sekstetem po tym jak do grupy dołączył puzonista Curtis Fuller a Freddie Hubbard i Cedar Walton zastąpili Morgana i Timmonsa. Shorter przez cały ten okres był dyrektorem artystycznym grupy a wiele z jego kompozycji, jak choćby "Lester Left Town" stało się przebojami na długo kojarzonymi z bandem Blakeya i zagościło na stałe w repertuarze grupy nawet po tym, jak saksofonista opuścił Jazz Messengers. Olbrzymią popularność przyniosły też zespołowi wielokrotnie rearanżowane utwory "Moanin'" Timmonsa, i "Along Came Betty" Golsona.
Eksperymentalne inklinacje Shortera nieustannie pchały grupę w stronę granic jazzu ale kompozytor ani na chwilę nie odcinał się od bogatej bebopowej tradycji. Album Free for All (1964), postrzegany jako ukłon w stronę Coltrane'a stanowi ukoronowanie ambicji Shortera i uważany jest zarówno za jedno z największych osiągnięć grupy Blakeya, jak i przykład najwyższej klasy hard bopu w ogóle.
W przeciągu swojej kariery Blakey zagrał na dziesiątkach albumów, głównie z różnymi, nieustannie zmieniającymi się składami Jazz Messengers. Duża rotacja muzyków w jazzowych bandach była i jest raczej oczywistą normą niż czymś szczególnym (wyjątkami były raczej zespoły w których dokładnie ci sami muzycy grali ze sobą przez kilka lat). Blakey kładł jednak na ciągłe odświeżanie zespołu nacisk szczególny. Na nagraniu "A Night at Birdland" (1954) mówi: "Zawsze zostanę z młodymi. Kiedy ci dorosną – poszukam sobie młodszych. To zapewnia sprawność umysłu ".
Lata 60. i 70., za sprawą coraz bardziej popularnego fusion, nie okazały się dla grupy szczególnie łaskawe a nagrania z tego okresu nie cieszyły się popularnością, której Blakey doświadczał w latach 50. Szczęśliwie Jazz Messengers złapali wiatr w żagle w końcu lat 70., gdy gusta publiczności ponownie zwróciły się w stronę tradycyjnego jazzu, a dyrektorem artystycznym zespołu został genialny, grający na trąbce Wynton Marsalis.
Blakey koncertował i nagrywał do końca lat 80. Zmarł w 1990 roku w Nowym Jorku. Pozostawił po sobie niezliczone nagrania i wielu wychowanków, którym było dane grać w Jazz Messengers. Poza nagraniami z Messengers można go usłyszeć na między innymi na albumach Jimmy'ego Smitha, Herbiego Nicholsa, Cannonballa Adderleya, Sonny'ego Rollins'a, Milesa Davisa, Granta Greena oraz Lee Morgana i Hanka Mobleya. Dwaj ostatni zaczynali kariery jak członkowie grupy Blakeya.