Bezirk Liszki

Powiat Liszki
Bezirk Liszki
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Cesarstwo Austrii

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł krakowski

Siedziba

Liszki

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

4,1 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


24.362

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

44

brak współrzędnych
Multimedia w Wikimedia Commons

Bezirk Liszki – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa była wieś Liszki.

Historia

Bezirk Liszki utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).

Bezirk Liszki objął obszar o wielkości 4,1 mil², zamieszkany przez 24.362 ludzi i podzielony na 44 gmin katastralnych. Wszedł w skład cyrkułu krakowskiego, jako jeden z jego pięciu powiatów ziemskich.

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Jednym z tych nowych powiatów był powiat krakowski, w skład którego wszedł m.in. w całości zniesiony Bezirk Liszki. 20 stycznia 1898 nazwę gminy Śmierdząca zmieniono na Kryspinów.

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Liszki w 1854 roku
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Liszki 994 779 krakowski
2 Aleksandrowice 1670 213 krakowski
3 Baczyn 342 94 krakowski
4 Balice 2379 984 krakowski
5 Bielany 614 351 krakowski
6 Bronowice Wielkie 1097 622 krakowski
7 Bronowice Małe 880 545 krakowski
8 Brzoskwinia 1069 353 krakowski
9 Budzyń 212 263 krakowski
10 Chełm 441 231 krakowski
11 Cholerzyn 1423 570 krakowski
12 Chrosna 399 199 krakowski
13 Czernichów 1022 955 krakowski
14 Czernichówek 424 584 krakowski
15 Czułów 1388 791 krakowski
16 Czułówek 378 791 krakowski
17 Dąbrowa Szlachecka 566 281 krakowski
18 Grotowa 119 98 krakowski
19 Jeziorzany 455 365 krakowski
20 Kamień 1617 537 krakowski
21 Kaszów 1488 1191 krakowski
22 Kłokoczyn 890 737 krakowski
23 Łobzów 305 315 krakowski
24 Mników 1184 786 krakowski
25 Morawica 1179 921 krakowski
26 Mydlniki 637 312 krakowski
27 Nowa Wieś Narodowa 160 435 krakowski
28 Nowa Wieś Szlachecka 1659 950 krakowski
29 Olszanica 1183 609 krakowski
30 Piekary 824 407 krakowski
31 Przeginia Duchowna 1220 712 krakowski
32 Przeginia Narodowa 932 483 krakowski
33 Przegorzały 429 239 krakowski
34 Rączna 1434 756 krakowski
35 Rusocice 1459 719 krakowski
36 Rybna 2509 1676 krakowski
37 Rząska 822 340 krakowski
38 Ściejowice 464 201 krakowski
39 Śmierdząca 842 316 krakowski
40 Sułkowa 75 44 krakowski
41 Wola Justowska 1274 293 krakowski
42 Wołowice 1257 834 krakowski
43 Zagacie 364 373 krakowski
44 Zwierzyniec 1166 1571 krakowski

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  4. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  5. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  6. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1898, Nr 4
  7. ↑ Od 1898 zmiana nazwy na Kryspinów.

Bibliografia