Bezirk Neu-Sandec
| powiat | |
| 1854–1867 | |
 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Kraj związkowy | |
| Powiat | |
| Siedziba | |
| Data powstania |
1854 |
| Data likwidacji |
1867 |
| Powierzchnia |
5,8 mil² |
| Populacja (1854) • liczba ludności |
|
| Języki urzędowe | |
| Szczegółowy podział administracyjny | |
 | |
| Liczba gmin katastralnych (1854) |
63 (w tym 1 miasto i 1 miasteczko) |
Bezirk Neu-Sandec – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Neu-Sandec (Nowy Sącz).
Historia
Bezirk Neu-Sandec utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Neu-Sandec objął obszar o wielkości 5,8 mil², zamieszkany był przez 28.375 ludzi i podzielony na 63 gminy katastralne, w tym jedno miasto (Neu-Sandec i jedno miasteczko (Zbyszyce). Wszedł w skład cyrkułu sądeckiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatów. Powiat miał podłużny kształt, sięgający od Witowic Dolnych na północy po Barnowiec na południu (około 50 km). W północnej części powiatu znajdowała się eksklawa należąca do Bezirk Brzesko (a zarazem do cyrkułu bocheńskiego), którą stanowiła miejscowość Grabie, a która z kolei była częścią gminy Drużków Pusty. Eksklawa ta oddzielała częściowo gminę Kąty od reszty powiatu.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty. Obszar zniesionego Bezirk Neu-Sandec wszedł wtedy prawie w całości w skład nowego powiatu nowosądeckiego, oprócz gminy Kąty, włączonej do nowego powiatu brzeskiego i oprócz gminy Mystków, włączonej do nowego powiatu grybowskiego. Powiat grybowski zniesiono 1 kwietnia 1932, a gminę Mystków włączono do powiatu nowosądeckiego.
Podział administracyjny (1854)
Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
- 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
- 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
- ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
- ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
- ↑ Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3 (ISAP).
- ↑ W tym: Gołąbkowice – 405, Roszkowice – 150.
- ↑ W tym: Siedlce – 374, Słowikowa – 230.
- ↑ W tym: Just ze Strugą – 166, Świdnik – 364 i Tęgoborze – 274.
- ↑ W tym: Ubiad – 210 i Wielogłowy –301.
- ↑ W tym: Biczyce – 840, Krasne – 230.
- ↑ W tym: Chełmiec – 482, Rdziostów, Drzykowa i Hundsdorf – 215.
- ↑ 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu grybowskiego, włączono do powiatu nowosądeckiego.
- ↑ W tym: Kamionka Mała – 180, Łęg – 230.
- ↑ Dawniej druga część gminy Barnowiec.
Bibliografia
- Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
- Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
