Bezirk Pilsno
| powiat | |
| 1854–1867 | |
 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Kraj związkowy | |
| Powiat | |
| Siedziba | |
| Data powstania |
1854 |
| Data likwidacji |
1867 |
| Powierzchnia |
6,9 mil² |
| Populacja (1854) • liczba ludności |
|
| Języki urzędowe | |
| Szczegółowy podział administracyjny | |
 | |
| Liczba gmin katastralnych (1854) |
40 (w tym 1 miasto) |
Bezirk Pilsno – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Pilsno (Pilzno).
Historia
Bezirk Pilsno utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Pilsno objął obszar o wielkości 6,9 mil², zamieszkany przez 27.640 ludzi i podzielony na 40 gmin katastralnych, w tym jedno miasto (Pilsno). Wszedł w skład cyrkułu tarnowskiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatów.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Pilsno wszedł wtedy w skład nowych powiatów pilzneńskiego i tarnowskiego (vide podział w tabeli poniżej). 19 czerwca 1867 i 1 sierpnia 1878 zmieniono częściowo granice tych powiatów. 31 grudnia 1925 zniesiono gminy Dulczówka i Pilznionek, włączając je do miasta Pilzna. Powiat pilzneński zniesiono 1 kwietnia 1932, a jego obszar został włączony do powiatów ropczyckiego i jasielskiego. 23 lipca 1934 gminę Gorzejowa przeniesiono z powiatu ropczyckiego do powiatu jasielskiego.
Podział administracyjny (1854)
Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
- 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
- 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
- ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
- ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
- ↑ Verordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau
- ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)
- ↑ Uchwała Nr L. AS. 6513/1 ex 1925 z dnia 17 grudnia 1925 (Dziennik Urzędowy Województwa Krakowskiego z dnia 15 lutego 1926 r., Nr. 1)
- ↑ Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3 (ISAP).
- ↑ Dz. U. z 1934 r. Nr 64, poz. 531 (ISAP)
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu pilzneńskiego, włączono do powiatu ropczyckiego.
- 1 2 31 grudnia 1925 gminy Dulczówka i Pilznionek zniesiono, włączając je do miasta Pilzna.
- ↑ 23 lipca 1934 włączono do powiatu jasielskiego.
- ↑ W tym Głowaczowa 603 i Golemki 245.
- 1 2 3 4 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu pilzneńskiego, włączono do powiatu jasielskiego.
- ↑ 19 czerwca 1867 włączono do powiatu pilzneńskiego.
- ↑ 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu pilzneńskiego.
- ↑ W tym Jaźwiny 864 i Jawornik 216.
- ↑ 23 stycznia 1867 gminę podzielono na dwie: Jaźwiny weszły w skład powiatu pilzneńskiego, a Jawornik w skład powiatu tarnowskiego.
- ↑ 1878-08-01 Jawornik, jako odrębną gminę, wyłączono z powiatu tarnowskiego i włączono do powiatu pilzneńskiego.
Bibliografia
- Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
- Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
