Bezirk Ropczyce
| powiat | |
| 1854–1867 | |
 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Kraj związkowy | |
| Powiat | |
| Siedziba | |
| Data powstania |
1854 |
| Data likwidacji |
1867 |
| Powierzchnia |
5,3 mil² |
| Populacja (1854) • liczba ludności |
|
| Języki urzędowe | |
| Szczegółowy podział administracyjny | |
 | |
| Liczba gmin katastralnych (1854) |
28 (w tym 1 miasto i 1 miasteczko) |
Bezirk Ropczyce – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Ropczyce.
Historia
Bezirk Ropczyce utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Ropczyce objął obszar o wielkości 5,3 mil², zamieszkany przez 25.981 ludzi i podzielony na 28 gmin katastralnych, w tym jedno miasto (Ropczyce) i jedno miasteczko (Wielopole). Wszedł w skład cyrkułu tarnowskiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatów. Na obszarze Bezirku Ropczyce znajdowała się mała eksklawa Bezirku Dembica, stanowiąca część gminy Niedźwiada.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Ropczyce wszedł wtedy w całości skład nowego powiatu opczyckiego. 1 stycznia 1895 gminę Pstrągowa przemieszczono z powiatu ropczyckiego do powiatu rzeszowskiego, po czym 15 września 1896 weszła ona w skład nowo utworzonego powiatu strzyżowskiego.
Podział administracyjny (1854)
| Lp. | Gmina jednostkowa | Powierzchnia | Ludność | Powiat w 1867 po zniesieniu |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ropczyce (M) ze Średniem i Gryfowem | 2225 | 3021 | ropczycki |
| 2 | Chechły | 3100 | 1381 | ropczycki |
| 3 | Pietrzejowa | 1195 | 669 | ropczycki |
| 4 | Bystrzyca Dolna i Górna | 1380 | 641 | ropczycki |
| 5 | Borek Mały | 400 | 195 | ropczycki |
| 6 | Broniszów | 1400 | 675 | ropczycki |
| 7 | Brzeziny | 5780 | 2116 | ropczycki |
| 8 | Borek Wielki | 2200 | 958 | ropczycki |
| 9 | Brzyzna | 410 | 241 | ropczycki |
| 10 | Góra Ropczycka | 1120 | 605 | ropczycki |
| 11 | Zagórzyce | 4880 | 2084 | ropczycki |
| 12 | Łączki Kucharskie | 605 | 216 | ropczycki |
| 13 | Glinik | 1990 | 1146 | ropczycki |
| 14 | Szkodna | 1250 | 705 | ropczycki |
| 15 | Nockowa | 2650 | 866 | ropczycki |
| 16 | Pstrągowa | 5110 | 2207 | ropczycki |
| 17 | Wiercany | 1010 | 507 | ropczycki |
| 18 | Wiśniowa | 2315 | 557 | ropczycki |
| 19 | Gnojnica | 3240 | 1866 | ropczycki |
| 20 | Iwierzyce | 1710 | 624 | ropczycki |
| 21 | Kozodrza i Borek | 1605 | 763 | ropczycki |
| 22 | Witkowice | 1250 | 528 | ropczycki |
| 23 | Budzisz | 4270 | 144 | ropczycki |
| 24 | Nawsie | 1666 | ropczycki | |
| 25 | Konice | 750 | 312 | ropczycki |
| 26 | Rzegocin | 1315 | 452 | ropczycki |
| 27 | Sośnice | 175 | ropczycki | |
| 28 | Wielopole (m) | 775 | 1161 | ropczycki |
Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
- 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
- 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
- ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
- ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
- ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1894, cz. XI Nr 50
- ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1896, cz. XIII, Nr 52
- ↑ W tym: 1680 w Ropczycach oraz 1341 w Średniem i Gryfowie
- ↑ 1 stycznia 1895 włączono do powiatu rzeszowskiego.
- ↑ 15 września 1896 weszła w skład nowo utworzonego powiatu strzyżowskiego.
Bibliografia
- Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
- Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
