Bezirk Nisko

Powiat Nisko
Bezirk Nisko
	powiat
	1854–1867
Państwo	Cesarstwo Austrii
Kraj związkowy	Królestwo Galicji i Lodomerii
Powiat	cyrkuł rzeszowski
Siedziba	Nisko
Data powstania	1854
Data likwidacji	1867
Powierzchnia	11,7 mil²
Populacja (1854); • liczba ludności	; 29.776
Języki urzędowe	niemiecki
	Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin katastralnych (1854)	32 (w tym 1 miasteczko)
brak współrzędnych
	Multimedia w Wikimedia Commons

Bezirk Nisko – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa była wieś Nisko.

Historia

Bezirk Nisko utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).

Bezirk Nisko objął obszar o wielkości 11,7 mil², zamieszkany przez 29.776 ludzi i podzielony na 32 gminy katastralne, w tym jedno miasteczko (Rudnik). Wszedł w skład cyrkułu rzeszowskiego, jako jeden z jego jedenastu powiatów. Na wschodzie, na małym odcinku, graniczył z Imperium Rosyjskim.

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Nisko wszedł wtedy w skład nowych powiatów niskiego, kolbuszowskiego i tarnobrzeskiego (vide podział w tabeli poniżej). 1 sierpnia 1878 zmieniono granice tych powiatów, tak że wszystkie gminy należące dawniej do Bezirk Nisko znalazły się w granicach powiatu niskiego.

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Nisko w 1854 roku
Lp.	Gmina jednostkowa	Powierzchnia	Ludność	Powiat w 1867 po zniesieniu
1	Nisko z Malcami, Moskalami i Podwoliną	1085	2305	niski
2	Jeżowe z Trelą, Górką, Kowalami, Zagródkami i Błądkami	7420	3417	niski
3	Jata	1210	623	niski
4	Soykowa	820	563	niski
5	Zalesie	1150	671	niski
6	Pławo ze Swołami i Chyłami	9113	794	tarnobrzeski
7	Przyszów (Kameralny) z Krakowcem i Burdzami	4130	1456	niski
8	Słup-Maziarnia	7830	571	niski
9	Kamień z Bagnem i Zagródkami	8910	3585	niski
10	Steinau	950	309	niski
11	Nowosielec (vel Pieronka)	7020	508	niski
12	Rudnik (m)	5440	1889	niski
13	Kopki	2785	1046	niski
14	Koziarnia	1066	1046	niski
15	Tarnogóra	2276	474	niski
16	Wolina z Nowąwsią	670	424	niski
17	Kończyce	2170	309	niski
18	Przędzel	4400	899	niski
19	Racławice ze Świętoniówkami	790	438	niski
20	Stróża	690	336	niski
21	Łętownia z Ochodzą i Maydanem	6000	1517	niski
22	Wólka Łętowska	502	476	niski
23	Łowisko	2616	1000	niski
24	Groble (vel Przybyszówka)	2590	423	niski
25	Nart (Stary i Nowy)	5205	671	kolbuszowski
26	Gwoździec	1435	553	kolbuszowski
27	Cisów-Las	750	419	kolbuszowski
28	Cholewiana Góra	1810	1233	niski
29	Stany-Załęże	7440	1268	niski
30	Bojanów i Gojanów	6735	860	niski
31	Korabina	865	327	kolbuszowski
32	Laski i Nowawieś	960	412	niski

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

1 2 KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .
1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
↑ KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .
↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .
↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)
1 2 3 4 5 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu niskiego.

Bibliografia

Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.

[:0-1] 1 2 KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .

[allgemeines-2] 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.

[3] KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .

[:2-4] Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator

[5] Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

[6] Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)

[:1-7] 1 2 3 4 5 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu niskiego.