Donald III

Donald III
Domnall mac Donnchada / Domnall Bán
ilustracja
ilustracja herbu
król Alby
Okres

od 1093
do 1094

Poprzednik

Malcolm III

Następca

Duncan II

król Alby
Okres

od 1094
do 1097

Poprzednik

Duncan II

Następca

Edgar

Dane biograficzne
Dynastia

Dunkeld

Data urodzenia

ok. 1033

Data i miejsce śmierci

1099
Rescobie (Angus)

Przyczyna śmierci

zmarł w więzieniu po oślepieniu

Miejsce spoczynku

Opactwo Dunfermline (później Iona)

Ojciec

Duncan I

Matka

Suthen (Suthed)

Rodzeństwo

Malcolm III, Máel Coluim z Atholl

Małżeństwo

nieznana z imienia

Dzieci

Bethóc

Donald III, w gaeliku Domnall mac Donnchada, zwany przydomkiem Domnall Bán („Donald Piękny” lub „Jasny”; ur. ok. 1033, zm. 1099) – król Alby (Szkocji) od listopada 1093 do maja 1094 roku oraz ponowny współwładca od listopada 1094 do października 1097 roku. Syn króla Duncana I oraz brat Malcolma III, reprezentujący konserwatywną, tradycyjną gaelicką reakcję przeciwko romanizacji dworu szkockiego.

Życiorys

Wygnanie i gaelicka reakcja

Po zabójstwie ojca przez Makbeta w 1040 r., podczas gdy jego brat Malcolm udał się na dwór anglosaski, Donald uciekł na Hebrydy (Wyspy Zachodnie), gdzie spędził niemal dwa dziesięciolecia wśród ludności gaelicko-nordyckiej.

Gdy w listopadzie 1093 r. Malcolm III oraz jego najstarszy syn Edward zginęli w bitwie pod Alnwick, a królowa św. Małgorzata zmarła kilka dni później w Edynburgu, w królestwie wybuchł głęboki kryzys polityczny. Korzystając z poparcia szkockiej arystokracji niezadowolonej z angielskich wpływów i reform Kościoła, Donald otoczył Edynburg, zmusił synów Małgorzaty do ucieczki do Anglii i wstąpił na tron. Jednym z jego pierwszych posunięć było wygnanie z dworu wszystkich anglo-normańskich doradców i urzędników osadzonych tam za panowania bratanka i szwagierki.

Przelotne panowanie Duncana II i powrót do władzy

Poważne zagrożenie dla rządów Donalda nadeszło ze strony najstarszego syna Malcolma III z pierwszego małżeństwa – Duncana II. Przebywający dotąd jako zakładnik na dworze anglo-normańskim Duncan uzyskał zbrojne wsparcie króla Anglii Wilhelma II Rudego. W maju 1094 r. Duncan na czele armii normańsko-angielskiej wtargnął do Szkocji i detronizował wuja.

Panowanie Duncana II trwało jednak zaledwie kilka miesięcy. Silna opozycja gaelicka zdołała wymusić odprawienie jego angielskich posiłków, a 12 listopada 1094 r. Duncan II został zamordowany pod Mondynes przez Máela Petaira, mormaera z Mearns, działającego w porozumieniu z Donaldem.

Donald III powrócił na tron, zawierając układ ze swoim bratankiem Edmundem (synem św. Małgorzaty), który odwrócił się od swoich rodonych braci. Królestwo podzielono pod względem stref wpływów: Donald rządził terytoriami na północ od rzeki Forth, podczas gdy Edmund objął władzę na południu.

Obalenie, uwięzienie i śmierć

Podwójne rządy Donalda III i Edmunda zakończyły się jesienią 1097 r. Za zgodą i przy pomocy wojskowej Wilhelma Rudego, kolejny syn Malcolma III, Edgar, poprowadził angielską inwazję pod wodzą swojego wuja Edgara Æthelinga.

Donald III został pokonany w walce i pojmany. Według relacji gaelickich chroniczystów (m.in. *Roczników z Ulsteru* oraz Jana z Fordun), nowy król Edgar nakazał oślepić i uwięzić zdetronizowanego wuja w zamku Rescobie w pobliżu Forfar w hrabstwie Angus.

Obalony monarcha zmarł w więzieniu w 1099 r. Jego ciało pochowano początkowo w opactwie w Dunfermline, lecz później zszanowano tradycję i przeniesiono je na świętą wyspę Iona, gdzie złożył go jako ostatniego ze szkockich królów z linii gaelickiej.

Potomstwo

Donald III z nieznaną z imienia żoną pozostawił córkę:

Zobacz też