XIX-wieczna wyobrażona rycina przedstawiająca Duncana I | |
| król Alby | |
| Okres |
od 1034 |
|---|---|
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | |
| Data urodzenia |
ok. 1001 |
| Data i miejsce śmierci |
14 sierpnia 1040 |
| Przyczyna śmierci |
zginął w walce / zamordowany w bitwie z Makbetem |
| Miejsce spoczynku | |
| Ojciec |
Crínán, świecki opat Dunkeld |
| Matka |
Bethóc, córka Malcolma II |
| Rodzeństwo |
Maldred z Allerdale |
| Małżeństwo |
Suthen (Suthed) |
| Dzieci |
Malcolm III, Donald III, Máel Coluim z Atholl |
Duncan I (gael. Donnchad mac Crínáin, zwany An t-Illeanaich – „Chory” lub „Nieszczęsny”; ur. ok. 1001, zm. 14 sierpnia 1040) – król Alby (Szkocji) w latach 1034–1040. Syn Crínána, świeckiego opata z Dunkeld, oraz Bethóc, córki króla Malcolma II. Był pierwszym monarchą ze szkockiej dynastii Dunkeld, biorącej swój początek od bocznej linii po kądzieli z rodu Alpinów.
Postać Duncana została spopularyzowana w kulturze masowej przez Williama Shakespeare’a w tragedii Makbet, gdzie przedstawiono go jako sędziwego, mądrego i szlachetnego władcę. W rzeczywistości Duncan wstąpił na tron jako stosunkowo młody i niedoświadczony człowiek, a jego panowanie było pasmem niepowodzeń politycznych i militarnych.
Przed wstąpieniem na tron Alby, Duncan rądził w brytyjskim królestwie Strathclyde (Kumbrii) jako marionetkowy władca osadzony przez swojego dziadka, Malcolma II, po śmierci tamtejszego monarchy Owaina I ok. 1018 r.
Objęcie władzy nad Albą 25 listopada 1034 r. po śmierci Malcolma II odbyło się bez większych wstrząsów, jednak stanowiło przełom sukcesyjny. Przejście korony w linii żeńskiej na rzecz syna Bethóc oraz eliminacja męskich przedstawicieli bocznych linii Alpinów wywołały głęboki resentyment wśród szlachty z północnej prowincji Moray, skupionej wokół Makbeta (Mac Bethad mac Findlaích) oraz jego żony Gruoch (wnuczki Kennetha III).
Rządy Duncana I upłynęły pod znakiem nieudanych wypraw wojennych na południu i północy:
Po klęsce w walce z Thorfinnem, osłabiony Duncan wyruszył na północ z wyprawą odwetową mającą na celu poskromienie zbuntowanego mormaera Moray – Makbeta.
14 sierpnia 1040 r. doszło do bitwy pod Bothnagowan (obecnie Pitgaveny) w pobliżu Elgin. Duncan I został śmiertelnie ranny w walce ze zjednoczonymi siłami Makbeta i zmarł niedługo po starciu. Jego ciało przewieziono i pochowano na królewskiej nekropolii na wyspie Iona.
Po śmierci Duncana władzę w królestwie przejął Makbet, zaś synowie zmarłego króla zostali wywiezieni z kraju w celu ochrony przed egzekucją.
Duncan I poślubił kobietę wymienianą w przekazach jako Suthen (lub Suthed, według części późniejszych kronik krewną earla Siwarda z Northumbrii). Z tego związku narodzili się synowie: