Duncan I

Duncan I
Donnchad mac Crínáin / Donnchad An t-Illeanaich
Ilustracja
XIX-wieczna wyobrażona rycina przedstawiająca Duncana I
ilustracja herbu
król Alby
Okres

od 1034
do 14 sierpnia 1040

Poprzednik

Malcolm II

Następca

Makbet

Dane biograficzne
Dynastia

Dunkeld

Data urodzenia

ok. 1001

Data i miejsce śmierci

14 sierpnia 1040
Pitgaveny (Bothnagowan) koło Elgin

Przyczyna śmierci

zginął w walce / zamordowany w bitwie z Makbetem

Miejsce spoczynku

Iona

Ojciec

Crínán, świecki opat Dunkeld

Matka

Bethóc, córka Malcolma II

Rodzeństwo

Maldred z Allerdale

Małżeństwo

Suthen (Suthed)

Dzieci

Malcolm III, Donald III, Máel Coluim z Atholl

Duncan I (gael. Donnchad mac Crínáin, zwany An t-Illeanaich – „Chory” lub „Nieszczęsny”; ur. ok. 1001, zm. 14 sierpnia 1040) – król Alby (Szkocji) w latach 1034–1040. Syn Crínána, świeckiego opata z Dunkeld, oraz Bethóc, córki króla Malcolma II. Był pierwszym monarchą ze szkockiej dynastii Dunkeld, biorącej swój początek od bocznej linii po kądzieli z rodu Alpinów.

Postać Duncana została spopularyzowana w kulturze masowej przez Williama Shakespeare’a w tragedii Makbet, gdzie przedstawiono go jako sędziwego, mądrego i szlachetnego władcę. W rzeczywistości Duncan wstąpił na tron jako stosunkowo młody i niedoświadczony człowiek, a jego panowanie było pasmem niepowodzeń politycznych i militarnych.

Życiorys

Pochodzenie i objęcie władzy

Przed wstąpieniem na tron Alby, Duncan rądził w brytyjskim królestwie Strathclyde (Kumbrii) jako marionetkowy władca osadzony przez swojego dziadka, Malcolma II, po śmierci tamtejszego monarchy Owaina I ok. 1018 r.

Objęcie władzy nad Albą 25 listopada 1034 r. po śmierci Malcolma II odbyło się bez większych wstrząsów, jednak stanowiło przełom sukcesyjny. Przejście korony w linii żeńskiej na rzecz syna Bethóc oraz eliminacja męskich przedstawicieli bocznych linii Alpinów wywołały głęboki resentyment wśród szlachty z północnej prowincji Moray, skupionej wokół Makbeta (Mac Bethad mac Findlaích) oraz jego żony Gruoch (wnuczki Kennetha III).

Kampanie wojenne i klęski militarne

Rządy Duncana I upłynęły pod znakiem nieudanych wypraw wojennych na południu i północy:

  • Oblężenie Durham (1039 r.): Wykorzystując niestabilność w anglosaskiej Northumbrii po śmierci earla Eadwulfa, Duncan zorganizował potężną wyprawę na południe. Oblężenie fortu Durham zakończyło się jednak katastrofalną klęską sił szkockich – większość piechoty została wycięta, a jazda zmuszona do ucieczki.
  • Wojna na północy z jarlem Orkadów: Próbując narzucić swoją zwierzchność obszarom Caithness i Sutherland, Duncan uwikłał się w konflikt ze swoim kuzynem, Thorfinnem Sigurdssonem („Młodszym”), jarlem Orkadów. Flota oraz wojska lądowe Duncana poniosły porażkę w starciu pod Deerness oraz w bitwie pod Torfness.

Śmierć pod Pitgaveny

Po klęsce w walce z Thorfinnem, osłabiony Duncan wyruszył na północ z wyprawą odwetową mającą na celu poskromienie zbuntowanego mormaera Moray – Makbeta.

14 sierpnia 1040 r. doszło do bitwy pod Bothnagowan (obecnie Pitgaveny) w pobliżu Elgin. Duncan I został śmiertelnie ranny w walce ze zjednoczonymi siłami Makbeta i zmarł niedługo po starciu. Jego ciało przewieziono i pochowano na królewskiej nekropolii na wyspie Iona.

Po śmierci Duncana władzę w królestwie przejął Makbet, zaś synowie zmarłego króla zostali wywiezieni z kraju w celu ochrony przed egzekucją.

Małżeństwo i potomstwo

Duncan I poślubił kobietę wymienianą w przekazach jako Suthen (lub Suthed, według części późniejszych kronik krewną earla Siwarda z Northumbrii). Z tego związku narodzili się synowie:

Zobacz też