XIX-wieczna wyobrażona rycina przedstawiająca Duncana II | |
| król Alby | |
| Okres |
od maj 1094 |
|---|---|
| Koronacja |
maj 1094, Scone |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | |
| Data urodzenia |
ok. 1060 |
| Data i miejsce śmierci |
12 listopada 1094 |
| Przyczyna śmierci |
zamordowany w zasadzce z nakazu Donalda III i Edmunda |
| Miejsce spoczynku | |
| Ojciec | |
| Matka |
Ingibiorg Finnsdottir |
| Rodzeństwo |
Malcolm, Donald, |
| Małżeństwo |
Ethelreda z Northumbrii |
| Dzieci |
William fitz Duncan |
Duncan II (gael. Donnchad mac Maíl Coluim; ur. ok. 1060, zm. 12 listopada 1094) – król Alby (Szkocji) od maja do 12 listopada 1094 roku. Najstarszy syn króla Malcolma III oraz jego pierwszej żony Ingibiorg Finnsdottir, założyciel linii ramiarskiej reprezentującej feudalne powiązania szkocko-normańskie.
Duncan urodził się około 1060 roku jako najstarszy syn Malcolma III. W 1072 roku, na mocy postanowień traktatu w Abernethy kończącego najazd Wilhelma Zdobywcy na Szkocję, młody Duncan został przekazany na dwór angielski jako królewski zakładnik gwarantujący lojalność ojca.
Okres spędzony na dworze anglo-normańskim wywarł kluczowy wpływ na jego formację polityczną i wojskową. Został pasowany na rycerza przez króla Wilhelma II Rudego, pod którego rozkazami służył w armii normańskiej. Około 1090 roku poślubił Ethelredę, córkę Gospatrica, earla Northumbrii i lorda Dunbar, zyskując znaczne posiadłości ziemskie w Cumbrii.
Gdy w listopadzie 1093 roku Malcolm III i jego syn Edward zginęli pod Alnwick, gaelicka arystokracja ogłosiła królem stryja Duncana – Donalda III Bána, który natychmiast wygnał z dworu anglo-normańskich doradców. Duncan, traktując się za prawowitego dziedzica w myśl zasad primogenitury normańskiej, zwrócił się o pomoc do Wilhelma Rudego.
Uzyskawszy angielskie posiłki oraz wsparcie normańskich rycerzy, w maju 1094 roku Duncan wkroczył do Szkocji, obalił Donalda III i koronował się na króla w Scone. Z zachowanych dokumentów wynika, że wydawał dyplomy w stylu normańskim – do dziś zachował się jego akt darowizny dla klasztoru w Durham, uznawany za najstarszy oryginalny dokument królewski w historii Szkocji.
Rządy Duncana II oparte na zagranicznych wojskach wywołały natychmiastowy opór tradycjonalistycznych elit gaelickich. Buntownicy osaczyli siły królewskie i wymusili na Duncanie odprawienie anglo-normańskich posiłków pod warunkiem obietnicy utrzymania korony.
Pozbawiony zagranicznej ochrony monarcha stał się łatwym celem dla zjednoczonej opozycji. 12 listopada 1094 roku w Mondynes (koło Fordoun w krainie Mearns) Duncan II został podstępnie zaatakowany i zamordowany z nakazu Donalda III oraz swojego przyrodniego brata Edmunda przez Máela Petaira, mormaera z Mearns.
Ciało Duncana II zostało przewiezione do Opactwa w Dunfermline i tam pochowane, co stanowiło zerwanie z dawną gaelicką tradycją grzebania królów na wyspie Iona na rzecz nowej nekropolii rodu Dunkeld. Po jego śmierci władzę w kraju odzyskali Donald III i Edmund.
Z małżeństwa z Ethelredą z Northumbrii pozostawił jednego syna: