Wilhelm I Lew

Wilhelm I Lew
Uilliam mac Eanric / William the Lion
Ilustracja
Król Wilhelm I Lew
Wizerunek herbu
Herb królów Szkotów (Lwi Sztandar Szkocji)
król Alby (Szkocji)
Okres

od 9 grudnia 1165
do 4 grudnia 1214

Koronacja

24 grudnia 1165, Scone

Poprzednik

Malcolm IV

Następca

Aleksander II

earl Huntingdon
Okres

od 1152
do 1174

Poprzednik

Henryk Szkocki

Następca

Simon II de Senlis

Dane biograficzne
Dynastia

Dunkeld

Data i miejsce urodzenia

ok. 1142 lub 1143
Szkocja

Data i miejsce śmierci

4 grudnia 1214
Stirling

Przyczyna śmierci

zgon z przyczyn naturalnych (podeszły wiek)

Data pogrzebu

grudzień 1214

Miejsce spoczynku

Opactwo Arbroath

Ojciec

Henryk Szkocki

Matka

Ada de Warenne

Rodzeństwo

Malcolm IV, Dawid z Huntingdon, Ada, Małgorzata, Matylda, Marjorie

Małżeństwo

Ermengarde de Beaumont
od 1186
do 1214

Dzieci

Małgorzata, Izabela, Aleksander II, Marjorie

Wilhelm I Lew (gael. Uilliam mac Eanric, ang. William the Lion; ur. ok. 1142–1143, zm. 4 grudnia 1214 w Stirling) – król Alby (Szkocji) w latach 1165–1214. Drugi najdłużej panujący monarcha w historii średniowiecznej Szkocji (po swoim potomku Jakubie VI), który przeprowadził kraj przez dramatyczne wojny z Anglią, uniezależnił Kościół szkocki i skonsolidował władzę królewską na północnych rubieżach państwa.

Życiorys

Droga do tronu i początki panowania

Wilhelm urodził się około 1142 lub 1143 roku jako drugi syn Henryka Szkockiego (earla Northumberlandu i dziedzica tronu) oraz Ady de Warenne. Po przedwczesnej śmierci ojca w 1152 roku odziedziczył tytuł earla Huntingdon, który jednak na mocy układów z Anglią musiał w późniejszym czasie częściowo lub całkowicie przekazywać rywalizującym lordom.

9 grudnia 1165 roku, po bezpotomnej śmierci swojego starszego brata Malcolma IV, Wilhelm wstąpił na tron Szkocji. Został ukoronowany 24 grudnia 1165 roku w Scone. Głównym celem politycznym nowego monarchy stało się odzyskanie północnych hrabstw (Northumberlandu, Cumbrii i Westmorlandu), które jego poprzednik Malcolm IV zmuszony był oddać królowi Anglii Henrykowi II na mocy traktatu w Chester w 1157 roku.

Wojna domowa w Anglii i Traktat z Falaise (1173–1174)

Zamek w Alnwick – miejsce pojmania Wilhelma Lwa w 1174 roku

W 1173 roku Wilhelm wszedł w sojusz z buntującymi się synami oraz żoną króla Anglii Henryka II, włączając się do ogólnoangielskiej wojny domowej (1173–1174). W zamian za militarne wsparcie rebelii przeciwko Henrykowi II, młodsi Plantageneti obiecali Wilhelmowi zwrot spornego Northumberlandu.

Kampania militarna Szkotów zakończyła się jednak katastrofą:

  • Pojmanie pod Alnwick (1174 r.): 13 lipca 1174 roku, podczas gęstej mgły pod murami zamku w Alnwick, Wilhelm został zaskoczony przez nieliczny, lecz lojalny oddział angielski i wzięty do niewoli.
  • Traktat z Falaise (1174 r.): Skutkiem pojmania króla była angielska inwazja i okupacja strategicznych zamków w Szkocji. Aby odzyskać wolność i koronę, Wilhelm musiał podpisać upokarzający traktat w Falaise. Zobowiązał się w nim do uznania Henryka II za swojego suwerena (feudalnego seniora), oddania kluczowych twierdz w ręce Anglików (m.in. Edynburg, Roxburgh, Berwick, Jedburgh, Stirling) oraz podporządkowania Kościoła szkockiego jurysdykcji arcybiskupów Yorku lub Canterbury.

Reforma państwa i uniezależnienie Kościoła

Przez kolejne piętnaście lat Wilhelm konsekwentnie dążył do wewnętrznego wzmocnienia państwa i odbudowy pozycji międzynarodowej Szkocji:

  • Konsolidacja terytorialna: Stłumił liczne rebelie na północy kraju, m.in. powstania pretendenta Donalda Macwilliama (1179 i 1187) oraz bunty w prowincjach Galloway i Caithness.
  • Rozwój miejski i administracyjny: Wzorując się na instytucjach anglo-normańskich, reformował administrację, zakładał nowe miasta królewskie (burghs), nadając im przywileje handlowe, oraz rozbudował system lenny i sądowniczy.
  • Wytrącenie Anglii praw do suwerenności (1189 r.): Po wstąpieniu na tron Anglii Ryszarda I Lwie Serce, który rozpaczliwie potrzebował funduszy na wyprawę krzyżową, Wilhelm odkupił za 10 000 srebrnych marek pełną niezależność Szkocji. Na mocy traktatu z Canterbury (1189) anulowano postanowienia upokarzającego traktatu z Falaise, przywracając Szkocji pełną suwerenność.
  • Status Kościoła szkockiego: Wilhelm skutecznie zabiegał w Rzymie o uniezależnienie Kościoła szkockiego od metropolii angielskich. Papież Klemens III w 1188 roku (potwierdzone bullą Super anxientatibus Celestyna III w 1192 r.) ogłosił, że Kościół szkocki podlega bezpośrednio i wyłącznie Stolici Apostolskiej (filia specialis), co stanowiło potężny sukces dyplomatyczny monarchy.

Późniejsze lata i relacje z Janem bez Ziemi

W późniejszym okresie panowania relacje z Anglią uległy ponownemu pogorszeniu po przejęciu władzy przez króla Jana bez Ziemi (1199–1216). W 1209 roku, po najeździe wojsk angielskich na Szkocję, podeszły wiekiem Wilhelm musiał podpisać traktat w Norham, zrzekając się ostatecznie roszczeń do spornych ziem w Northumberlandzie na rzecz Anglii.

Wilhelm I Lew zmarł 4 grudnia 1214 roku w Stirling w wieku ponad 70 lat. Został pochowany w ufundowanym przez siebie w 1178 roku Opactwie w Arbroath (dedykowanym św. Tomaszowi Becketowi). Tron przejął po nim jego jedyny prawowity syn, Aleksander II.

Przydomek

Przydomek „Lew” (The Lion) nie wynikał z bojowego czy drapieżnego charakteru monarchy, lecz odnosił się do jego herbu i symboliki prawnej. Wilhelm jako pierwszy król Szkocji przyjął jako swój znak bojowy wizerunek czerwonego lwa wspiętego na złotym tle (Lwi Sztandar Szkocji, ang. Lion Rampant), który na stałe wszedł do ikonografii heraldycznej brytyjskiej monarchii. W późniejszej tradycji kronikarskiej bywał także nazywany „lwem sprawiedliwości” (*Leo justiciae*) ze względu na rygorystyczne egzekwowanie prawa w królestwie.

Rodzina

Zamek w Edynburgu – posag Ermengarde de Beaumont

W 1186 roku w Pałacu Woodstock Wilhelm poślubił Ermengarde de Beaumont, wnuczkę króla Anglii Henryka I Beauclerca. W posagu żona wniosła zamki królewskie, w tym warownię w Edynburgu. Z tego małżeństwa pochodziły cztery córki i jeden syn:

Król pozostawił także liczne potomstwo z pozamałżeńskich związków (m.in. z córkami lokalnych arystokratów), z których najbardziej znana była Ada (ur. ok. 1200, żona Patricka, earla Dunbar).

Genealogia

4. Dawid I Święty (1084–1153)
król Szkocji 1124–1153
     
    2. Henryk Szkocki (1114–1152)
earl Northumberlandu i Huntingdon
5. Matylda z Nortumbrii (1074–1130)
hrabina Huntingdon
       
      1. Wilhelm I Lew
6. William de Warenne (ok. 1071–1138)
2 earl Surrey
   
    3. Ada de Warenne (ok. 1120–1178)    
7. Elżbieta de Vermandois (ok. 1085–1131)