Malcolm III (gael. Máel Coluim mac Donnchada, znany pod przydomkiem Cenn Mór – „Wielka Głowa”, w anglicyzowanej formie Canmore; ur. ok. 1031, zm. 13 listopada1093) – król Alby (Szkocji) w latach 1058–1093. Syn króla Duncana I, twórca potęgi szkockiej linii dynastii Dunkeld oraz mąż świętej Małgorzaty Szkockiej.
Życiorys
Wygnanie i odzyskanie korony
Malcolm urodził się około 1031 roku jako najstarszy syn Duncana I. Gdy w 1040 roku jego ojciec zginął pod Pitgaveny w walce z Makbetem, młody książę uciekł na południe. Schronienia udzielono mu na dworach anglosaskim oraz duńskim.
Dzięki wsparciu króla Anglii Edwarda Wyznawcy oraz Siwarda, earla Northumbrii, Malcolm podjął udaną próbę odzyskania dziedzictwa. W 1057 roku pokonał i zabił Makbeta w bitwie pod Lumphanan, a w następnym roku (17 marca 1058 roku) doprowadził do śmierci jego pasierba i następcy, Lulacha. Uroczysta koronacja Malcolma odbyła się 25 kwietnia 1058 roku w Scone.
Małżeństwa i romanizacja dworu
Malcolm III był żonaty dwukrotnie:
Ingibiorg Finnsdottir: Około 1065 roku poślubił Ingibiorg (wdowę po jarlu Thorfinnie Sigurdssonie). Z tego związku przyszedł na świat m.in. późniejszy król Duncan II. Ingibiorg zmarła około 1070 roku.
Małgorzata z Węgier (św. Małgorzata): Po śmierci pierwszej żony poślubił anglosaską księżniczkę Małgorzatę, wnuczkę króla Edmunda II Żelazobokiego, która schroniła się w Szkocji po podboju Anglii przez Normanów w 1066 roku. Małżeństwo to wywarło ogromny wpływ na kulturę i religijność kraju. Królowa Małgorzata zainicjowała gruntowną reformę Kościoła w Szkocji, dostosowując go do obrządku rzymskiego i wzorców kontynentalnych, a także wprowadziła na dworze królewskim anglosaskie obyczaje oraz język angielski.
Walki z Anglią i śmierć pod Alnwick
Całe panowanie Malcolma przebiegało pod znakiem rywalizacji z południowym sąsiadem:
Korzystając z zamętu wywołanego inwazją normańską, Malcolm kilkakrotnie organizował wyprawy na północną Anglię, pustosząc Northumbrię i biorąc do niewoli licznych jeńców.
W 1072 roku król Anglii Wilhelm Zdobywca wkroczył ze swoją armią i flotą w głąb Szkocji, docierając aż do Abernethy. Malcolm został wówczas zmuszony do uznania zwierzchności Wilhelma i złożenia mu hołdu lennego (tzw. traktat w Abernethy).
Za rządów następców Wilhelma konflikty wybuchły na nowo. 13 listopada 1093 roku, podczas kolejnego najazdu na Northumbrię, Malcolm III wpadł w zasadzkę i zginął w bitwie pod Alnwick wraz ze swoim najstarszym synem Edwardem.
Ciało monarchy spoczęło początkowo w opactwie w Tynemouth, a z czasem przeniesiono je do ufundowanego przezeń i jego żonę Opactwa w Dunfermline. Po śmierci Malcolma w Szkocji wybuchł walki o sukcesję, a władzę objął jego brat, Donald III.