Malcolm IV

Malcolm IV
Máel Coluim mac Eanric / Malcolm IV Dziewica
Ilustracja
Młody król Malcolm IV (szczegół ze średniowiecznego rękopisu)
Wizerunek herbu
Herb królów Szkotów
król Alby
Okres

od 24 maja 1153
do 9 grudnia 1165

Koronacja

lipiec 1153, Scone

Poprzednik

Dawid I

Następca

Wilhelm I Lew

Dane biograficzne
Dynastia

Dunkeld

Data urodzenia

20 marca 1142

Data i miejsce śmierci

9 grudnia 1165
Jedburgh

Przyczyna śmierci

zgon z przyczyn naturalnych (młody wiek)

Miejsce spoczynku

Opactwo Dunfermline

Ojciec

Henryk Szkocki

Matka

Ada de Warenne

Rodzeństwo

Wilhelm I Lew, Dawid z Huntingdon, Ada, Małgorzata, Matylda, Marjorie

Dzieci

brak

Malcolm IV, gael. Máel Coluim mac Eanric, zwany Dziewicą – Virgo (ur. 20 marca 1142, zm. 9 grudnia 1165 w Jedburgh) – król Alby (Szkocji) w latach 1153–1165. Najstarszy syn Henryka Szkockiego (earla Northumberlandu) i Ady de Warenne, wnuk i następca świętego Dawida I.

Życiorys

Wstąpienie na tron

Po nagłej śmierci swojego ojca Henryka w 1152 roku, młody Malcolm został mianowany przez dziadka, króla Dawida I, oficjalnym następcą tronu. Kiedy 24 maja 1153 roku Dawid I zmarł, zaledwie jedenastoletni Malcolm został uroczyście koronowany w Scone w lipcu tego samego roku.

Z powodu młodego wieku króla oraz uwarunkowań politycznych, rządy w początkowym okresie sprawowała rada regencyjna złożona z potężnych arystokratów i dostojników kościelnych. W późniejszej tradycji kronikarskiej (m.in. u XII-wiecznych dziejopisów) Malcolm zapisał się jako władca o wielkiej pobożności, stąd wziął się jego przydomek „Dziewica” (Virgo), co w ówczesnej nomenklaturze oznaczało osobę wyjątkowo czystą moralnie, uduchowioną, a niekiedy ocenianą jako politycznie mało stanowczą.

Traktat w Chester i relacje z Anglią

Pałac Scone – miejsce tradycyjnych koronacji królów Szkotów

Najpoważniejszym wyzwaniem politycznym pierwszych lat panowania Malcolma IV były relacje z potężnym sąsiadem z południa – królem Anglii Henrykiem II Plantagenetem. Henryk II zażądał zwrotu ziem w północnej Anglii (Cumbrii, Westmorlandu i Northumberlandu), które jego dziadek Dawid I zdobył i włączył do Szkocji w dobie angielskiej wojny domowej.

W 1157 roku doszło do spotkania obu monarchów w Chester. Pozbawiony wystarczających sił militarnych do odparcia ewentualnej inwazji angielskiej, młody król Szkocji musiał ulec:

  • Przekazał Anglii sporne hrabstwa północne, zrzekając się praw do Northumberlandu i Cumbrii.
  • Złożył Henrykowi II hołd lenny z tytułu posiadłości zachowanych w Anglii (hrabstwa Huntingdon).
  • W 1159 roku, chcąc zademonstrować lojalność wobec swojego suwerena, Malcolm IV wziął osobiście udział w kampanii wojskowej Henryka II w Tuluzy na południu Francji, gdzie został pasowany na rycerza przez króla Anglii, co wywołało duże zgorszenie i krytykę wśród tradycyjnych szkockich elit celtyckich.

Bunt klanów i tłumienie rebelii

Ustępstwa wobec Anglii oraz silna prokulturowa i profrancuska polityka dworu wywołały falę niezadowolenia wewnętrznego. Panowanie Malcolma upłynęło pod znakiem ciągłych insurekcji i walk z regionalnymi separatystami:

  • Bunt Fergusa z Galloway (1160 r.): Potężny lord Galloway, Fergus, podniósł zbrojny bunt przeciwko zwierzchnictvu królewskiemu. Malcolm IV przeprowadził trzy krwawe kampanie zbrojne, zmusił Fergusa do kapitulacji i złożenia przysięgi wierności (Fergus wstąpił do klasztoru, a jego ziemie podzielono między synów).
  • Rebelia w Moray (1160 r.): Północna prowincja Moray ponownie zagroziła stabilności państwa. Król stłumił bunt, a w ramach represji i trwałego uciszenia opozycji zastosował masowe przesiedlenia lokalnych rodów celtyckich w głąb królestwa, osadzając w ich miejsce lojalnych normańskich i flamandzkich baronów.
  • Starcie z Somerledem (1164 r.): Somerled, król Man i wysp (lord Hebrydów), podjął morską inwazję na zachodnie wybrzeże Szkocji, docierając aż pod Renfrew. Siły królewskie pokonały najeźdźców, a sam Somerled zginął w starciu, co zabezpieczyło zachodnie granice państwa.

Śmierć i następstwo

Malcolm IV zmarł niespodziewanie 9 grudnia 1165 roku w wieku zaledwie 23 lat w zamku w Jedburghu. Ciało młodego króla przewieziono i pochowano w Opactwie w Dunfermline obok jego dziadka Dawida I.

Ponieważ król nie ożenił się i nie pozostawił legalnego potomstwa (późniejsze średniowieczne legendy o nieślubnych dzieciach nie znajdują potwierdzenia w źródłach dyplomatycznych), korona Szkocji przeszła na jego młodszego brata, Wilhelma I Lwa.

Genealogia

4. Dawid I Święty (1084–1153)
król Szkocji (1124–1153)
     
    2. Henryk Szkocki (1114–1152)
earl Northumberlandu i Huntingdon
5. Matylda z Nortumbrii (zm. 1130/1131)
hrabina Huntingdon
       
      1. Malcolm IV
6. William de Warenne
2 earl Surrey
   
    3. Ada de Warenne (ok. 1120–1178)    
7. Elisabeth de Vermandois      
 

Zobacz też