Piracetam

Piracetam
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
	2-(2-oksopirolidyn-1-ylo)acetamid
	Inne nazwy i oznaczenia
farm.	łac. piracetamum
inne	amid kwasu pirolidyn-2-onooctowego
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	biały lub prawie biały proszek
Wzór Hilla	C6H10N2O2
Masa molowa	142,16 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	7491-74-9
PubChem	4843
DrugBank	DB09210
SMILES
	O=C1CCCN1CC(N)=O
InChI
	InChI=1S/C6H10N2O2/c7-5(9)4-8-3-1-2-6(8)10/h1-4H2,(H2,7,9)
	InChIKey
	GMZVRMREEHBGGF-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
Temperatura topnienia	152 °C
Temperatura rozkładu	rozkłada się przed osiągnięciem punktu wrzenia
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Substancja nie jest klasyfikowana jako; niebezpieczna według kryteriów GHS.
Numer RTECS	UX9660500
Dawka śmiertelna	LD50 2000 mg/kg (mysz, drogą pokarmową)
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Klasyfikacja medyczna
ATC	N06BX03 N06BX53
Farmakokinetyka
Działanie	nootropowe
Biodostępność	ok. 100% (doustnie), 100% (dożylnie)
Okres półtrwania	4–8 h
Wiązanie z białkami osocza i tkanek	ok. 15%
Wydalanie	z moczem w postaci niezmienionej
Uwagi terapeutyczne
Drogi podawania	doustnie, dożylnie
Objętość dystrybucji	ok. 0,6 l/kg m.c.
	Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
	Multimedia w Wikimedia Commons

Ten artykuł od 2011-01 wymaga zweryfikowania podanych informacji.

Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych.
Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Piracetam – organiczny związek chemiczny, pochodna 2-pirolidonu, stosowany jako lek nootropowy.

Działanie

Mechanizm działania piracetamu nie jest do końca wyjaśniony. Prawdopodobnie działa poprzez wpływ na przemiany energetyczne w komórkach ośrodkowego układu nerwowego (OUN), zwiększa wykorzystanie tlenu i glukozy oraz poprawia ukrwienie mózgu zmniejszając lepkość krwi oraz usprawniając mikrokrążenie bez poszerzania naczyń ani zmiany ciśnienia krwi. W wyniku tego ułatwia syntezę związków wysokoenergetycznych i zwiększenie rezerwy energetycznej. Między innymi poprzez usprawnienie syntezy neuroprzekaźników^{[potrzebny przypis]} piracetam poprawia metabolizm neuronów ośrodkowego układu nerwowego. To działanie jest szczególnie widoczne w stanach zmniejszonej aktywności OUN. Skutkuje to usprawnieniem zapamiętywania i przypominania, koncentracji uwagi oraz poprawą sprawności psychofizycznej. Wykazano, że u chorych na niedokrwistość sierpowatokomórkową piracetam wpływa korzystnie na elastyczność błony komórkowej erytrocytów, zmniejsza lepkość krwi i zapobiega zlepianiu się krwinek czerwonych.

Nie powoduje uzależnienia fizycznego.

Wskazania do stosowania

Piracetam jest stosowany w leczeniu:

zaburzeń procesów poznawczych w zespołach otępiennych z wyłączeniem choroby Alzheimera
mioklonii pochodzenia korowego
zawrotów głowy pochodzenia ośrodkowego i obwodowego
zaburzeń dyslektycznych jednocześnie z terapią logopedyczną
ADHD.

Przeciwwskazania

nadwrażliwość na piracetam i inne pochodne pirolidonu
krwawienie śródmózgowe
schyłkowa niewydolność nerek
pląsawica Huntingtona.

Środki ostrożności

Ze względu na wpływ piracetamu na agregację płytek krwi należy zachować ostrożność stosując u osób z zaburzeniem hemostazy i czynności nerek.
Nie należy nagle odstawiać leku u chorych z mioklonią, by nie dopuścić do nagłego nawrotu objawów lub drgawek uogólnionych.
Niektóre preparaty dostępne na polskim rynku w postaci tabletek zawierają laktozę – pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (czyli nietolerancją laktozy) lub zespołem złego wchłaniania glukozy–galaktozy nie powinni stosować tych leków.
Nie należy stosować piracetamu w ciąży, chyba że istnieją wyraźne wskazania, ponieważ lek przenika przez barierę łożyskową i do mleka kobiecego. Unikać stosowania w okresie karmienia piersią.
Preparaty dostępne na polskim rynku w postaci roztworu doustnego zawierają nipaginy. Są to środki konserwujące, które mogą wywoływać reakcje alergiczne. Zawierają również glicerol, który może powodować ból brzucha i biegunkę.
Niektóre preparaty w postaci roztworu doustnego oraz tabletek zawierają sód, co należy wziąć pod uwagę w przypadku stosowania leku u pacjentów będących na diecie niskosodowej.
Preparat występujący w postaci granulatu do sporządzania roztworu doustnego zawiera mannitol, który może mieć działanie lekko przeczyszczające oraz aspartam, który może być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią, gdyż jest źródłem fenyloalaniny.
Piracetam może niekorzystnie wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.

Interakcje

Może nasilać działanie amfetaminy, jej pochodnych (MDMA i MDA) oraz niektórych analeptyków.

Działania niepożądane

hiperkinezja, nerwowość
zwiększenie masy ciała
senność, depresja, astenia.

Dawkowanie

Dawkę piracetamu ustala lekarz w zależności od stanu klinicznego chorego.

Zaburzenia czynności poznawczych: stosuje się maksymalną dawkę dobową 2,4 g, podzieloną na 2–3 dawki w ciągu dnia.

Mioklonia pochodzenia korowego: leczenie rozpoczyna się od dawki 7,2 g na dobę, zwiększając co 3–4 dni o 4,8 g na dobę do dawki maksymalnej 24 g/dobę dzielonej na 2 lub 3 dawki.

Zaburzenia dyslektyczne: dawka wynosi 3,2 g/dobę w dwóch dawkach podzielonych.

Zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego i obwodowego: leczenie prowadzi się, podając 2,4 g na dobę w 3 dawkach podzielonych przez 8 tygodni.

Ostatniej nie podaje się w godzinach wieczornych, ponieważ mogą wystąpić problemy z zasypianiem. Tabletek nie należy rozgryzać.

Przedawkowanie

Odnotowano jeden przypadek biegunki krwawej i bólów brzucha u pacjenta, który zażył doustnie 75 gramów piracetamu. W ostrym, znacznym przedawkowaniu należy opróżnić żołądek, stosując płukanie żołądka lub wywołując wymioty. Nie istnieje swoista odtrutka w przypadku przedawkowania piracetamu. Leczenie przedawkowania jest objawowe i może polegać na wykonaniu hemodializy.

Preparaty

W Polsce jest dopuszczony do obrotu (stan na wrzesień 2024)^{[potrzebna aktualizacja?]} w postaci preparatów prostych: Biotropil, Lucetam, MemoniQ, Memotropil, Nootropil, Piracetam Espefa, Piracetam Polpharma, Recodium. W przeszłości dostępny był również pod nazwami handlowymi: Piracetam Medana, Piracetam Mylan, Piracetamum 123ratio.

Dostępność

Piracetam w wielu krajach dostępny jest bez recepty, natomiast w Polsce tylko z przepisu lekarza lub w lecznictwie zamkniętym.

Przypisy

1 2 Piracetam, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB09210 [dostęp 2024-09-03] (ang.).
1 2 Piracetam [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 5 listopada 2022, numer katalogowy: 33895 [dostęp 2024-09-03] .
↑ WojciechW. Kostowski WojciechW., Zbigniew S.Z.S. Herman Zbigniew S.Z.S., Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. Podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, s. 1569, ISBN 83-200-3352-7 .
↑ N.N.N.N. Zawadienko N.N.N.N., N.Ju.N.J. Suworinowa N.Ju.N.J., Терапевтическое действие разных доз ноотропила при синдроме дефицита внимания с гиперактивностью у детей [Tierapiewticzeskoje diejstwije raznych doz nootropiła pri sindromie dieficyta wnimanija s gipieraktiwnostju u dietiej], „Żurnał niewrołogii i psichiatrii imieni S.S. Korsakowa”, 104 (3), 2004, s. 32–37, PMID: 15071842 (ros.).
1 2 3 4 5 6 Urzędowy Wykaz Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na dzień 1 stycznia 2016 r., „Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia” [dostęp 2017-03-15] .
1 2 Biotropil. Charakterystyka produktu leczniczego, Biofarm [dostęp 2024-09-04] .
↑ KarelK. Slais KarelK., AlenaA. Machalova AlenaA., LeosL. Landa LeosL., DagmarD. Vrskova DagmarD., AlexandraA. Sulcova AlexandraA., Could piracetam potentiate behavioural effects of psychostimulants?, „Medical Hypotheses”, 79 (2), 2012, s. 216–218, DOI: 10.1016/j.mehy.2012.04.041, PMID: 22607774 (ang.).
↑ M.M. Sansone M.M., M.M. Ammassari-Teule M.M., A.A. Oliverio A.A., Interaction between nootropic drugs and methamphetamine on avoidance acquisition but not on locomotor activity in mice, „Archives Internationales de Pharmacodynamie et de Therapie”, 278 (2), 1985, s. 229–235, PMID: 4096612 (ang.).
↑ P.P. Genton P.P., R.R. Guerrini R.R., C.C. Remy C.C., Piracetam in the treatment of cortical myoclonus, „Pharmacopsychiatry”, 32, 1999, s. 49–53, DOI: 10.1055/s-2007-979237, PMID: 10338109 (ang.).
↑ Piracetamum, [w:] Rejestr Produktów Lecznicznych [online], Ministerstwo Zdrowia [dostęp 2024-09-04] , wynik wyszukiwania po nazwie powszechnie stosowanej.

Bibliografia

Pharmindex. Kompendium leków, Warszawa: CMP Medica Poland, 2012, s. 1295, ISBN 978-83-62078-04-2 .

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

[DB-1] 1 2 Piracetam, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB09210 [dostęp 2024-09-03] (ang.).

[SA-2] 1 2 Piracetam [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 5 listopada 2022, numer katalogowy: 33895 [dostęp 2024-09-03] .

[Kostowski-3] WojciechW. Kostowski WojciechW., Zbigniew S.Z.S. Herman Zbigniew S.Z.S., Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. Podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, s. 1569, ISBN 83-200-3352-7 .

[4] N.N.N.N. Zawadienko N.N.N.N., N.Ju.N.J. Suworinowa N.Ju.N.J., Терапевтическое действие разных доз ноотропила при синдроме дефицита внимания с гиперактивностью у детей [Tierapiewticzeskoje diejstwije raznych doz nootropiła pri sindromie dieficyta wnimanija s gipieraktiwnostju u dietiej], „Żurnał niewrołogii i psichiatrii imieni S.S. Korsakowa”, 104 (3), 2004, s. 32–37, PMID: 15071842 (ros.).

[Wykaz-5] 1 2 3 4 5 6 Urzędowy Wykaz Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na dzień 1 stycznia 2016 r., „Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia” [dostęp 2017-03-15] .

[biotropil-6] 1 2 Biotropil. Charakterystyka produktu leczniczego, Biofarm [dostęp 2024-09-04] .

[7] KarelK. Slais KarelK., AlenaA. Machalova AlenaA., LeosL. Landa LeosL., DagmarD. Vrskova DagmarD., AlexandraA. Sulcova AlexandraA., Could piracetam potentiate behavioural effects of psychostimulants?, „Medical Hypotheses”, 79 (2), 2012, s. 216–218, DOI: 10.1016/j.mehy.2012.04.041, PMID: 22607774 (ang.).

[8] M.M. Sansone M.M., M.M. Ammassari-Teule M.M., A.A. Oliverio A.A., Interaction between nootropic drugs and methamphetamine on avoidance acquisition but not on locomotor activity in mice, „Archives Internationales de Pharmacodynamie et de Therapie”, 278 (2), 1985, s. 229–235, PMID: 4096612 (ang.).

[9] P.P. Genton P.P., R.R. Guerrini R.R., C.C. Remy C.C., Piracetam in the treatment of cortical myoclonus, „Pharmacopsychiatry”, 32, 1999, s. 49–53, DOI: 10.1055/s-2007-979237, PMID: 10338109 (ang.).

[10] Piracetamum, [w:] Rejestr Produktów Lecznicznych [online], Ministerstwo Zdrowia [dostęp 2024-09-04] , wynik wyszukiwania po nazwie powszechnie stosowanej.