SM UB-67
 SM UB-64, okręt siostrzany UB-67 | |
| Klasa | |
|---|---|
| Typ | |
| Projekt |
44 |
| Historia | |
| Stocznia | |
| Położenie stępki |
1916 |
| Wodowanie |
16 czerwca 1917 |
 Kaiserliche Marine
| |
| Nazwa |
SM UB-67 |
| Wejście do służby |
23 sierpnia 1917 |
| Los okrętu |
poddany w 1918 Wielkiej Brytanii, złomowany w 1922 |
| Dane taktyczno-techniczne | |
| Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
| Długość |
55,83 metra |
| Szerokość |
5,8 metra |
| Zanurzenie |
3,67 metra |
| Zanurzenie testowe |
50 metrów |
| Rodzaj kadłuba | |
| Napęd | |
| 2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM) 2 śruby | |
| Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
| Zasięg |
na powierzchni: 9090 Mm przy 6 węzłach |
| Uzbrojenie | |
| 1 działo kal. 8,8 cm, 10 torped | |
| Wyrzutnie torpedowe |
5 × 500 mm |
| Załoga |
34 |
SM UB-67 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 zbudowanych jednostek typu UB III.
Okręt miał wyporność 513 ton w położeniu nawodnym i 647 ton pod wodą, a jego główną bronią było 10 torped o kalibrze 500 mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi jednostka rozwijała prędkość 13,2 węzła na powierzchni i 7,6 węzła w zanurzeniu, osiągając zasięg nawodny wynoszący 9090 Mm przy prędkości 6 węzłów (i 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą).
UB-67 został zwodowany 16 czerwca 1917 roku w stoczni Germaniawerft w Kilonii, a do służby w Kaiserliche Marine wcielono go 23 sierpnia 1917 roku. W czasie służby operacyjnej w 5. Flotylli U-Bootów i 1. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył trzy patrole bojowe, podczas których zatopił jeden statek o pojemności 13 936 BRT i trałowiec o wyporności 810 ton. SM UB-67 został poddany Wielkiej Brytanii w listopadzie 1918 roku w wyniku podpisania rozejmu w Compiègne, a następnie złomowany w Swansea w 1922 roku.
Projekt i budowa
Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, który miał zostać wykorzystany w działaniach blokadowych Wielkiej Brytanii. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych zabierała zbyt wiele czasu, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy. Konsekwencją był duży niedobór jednostek tej klasy w niemieckiej flocie. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, który można było szybko zbudować. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczone było przeważnie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne musiały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich i na Morzu Śródziemnym. Zrezygnowano z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej.
Projekt nowego okrętu podwodnego średniej wielkości oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II. Dziobowej części okrętu nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych, jak i pojemność zbiorników paliwa, jednak odbyło się to kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16, przez co spadła prędkość podwodna i zasięg. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością i krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund. Budowa okrętów o nadanym przez Inspektorat U-Bootów numerze projektu 44, zwanych później typem UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku.
Przyszły UB-67 zamówiony został 20 maja 1916 roku jako jednostka z liczącej 24 jednostki I serii okrętów typu UB III. Powstał w stoczni Germaniawerft w Kilonii jako jeden z ośmiu okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni. UB-67 otrzymał numer stoczniowy 285 (Werk 285). Stępkę okrętu położono w 1916 roku, a zwodowany został 16 czerwca 1917 roku. Koszt budowy okrętu wyniósł 3 mln 276 tys. marek.
Dane taktyczno-techniczne
.jpg)
SM UB-67 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej. Długość całkowita wynosiła 55,83 metra, szerokość 5,8 metra i zanurzenie 3,67 metra. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości. Podzielony był grodziami na następujące przedziały (od dziobu): przedział torpedowy, pomieszczenia załogi, centrala, pomieszczenia załogi, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 8,25 metra. Dziób jednostki przystosowany był do przecinania sieci przeciwpodwodnych. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 513 ton, a w zanurzeniu 647 ton.
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN S6V35/35 o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) przy 450 obr./min, zaś pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym SSW o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda. Jednostka wyposażona była w dwa stery kierunku i dwa podwójne stery głębokości. Okręt osiągał prędkość 13,2 węzła na powierzchni i 7,6 węzła w zanurzeniu. Zasięg wynosił 9090 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą. Zbiorniki mieściły 75 ton paliwa, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, zlokalizowanych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 50 metrów, zaś czas wykonania manewru zanurzenia 30 sekund.
Głównym uzbrojeniem okrętu było pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm: cztery dziobowe i jedna na rufie, z łącznym zapasem 10 torped. Broń artyleryjską stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 8,8 cm TK C/08 L/30, z zapasem amunicji wynoszącym od 160 do 296 naboi. Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa.
Załoga okrętu składała się z trzech oficerów oraz 31 podoficerów i marynarzy.
Służba
1917 rok
SM UB-67 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 23 sierpnia 1917 roku. Dowódcą jednostki został mianowany por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) Albrecht von Dewitz, dowodzący wcześniej UC-15, UB-14 i UC-38. Po okresie szkolenia U-Boot 24 października wszedł w skład 5. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte. Okręt miał zostać wysłany na Morze Śródziemne, jednak nigdy tam nie dotarł (w K.u.K. Kriegsmarine jednostka otrzymała oznaczenie U-67). 1 grudnia nowym dowódcą U-Boota został kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Gerhard Schulz, dowodzący uprzednio UC-27.
1918 rok
W 1918 roku na okręcie w miejsce działa kalibru 8,8 cm zamontowano działo kalibru 10,5 cm Utof C/16 L/45 (zapas pocisków wynosił od 108 do 192). 4 lutego w odległości 15 Mm na północny zachód od wyspy Inishtrahull UB-67 storpedował bez ostrzeżenia zbudowany w 1917 roku duży uzbrojony brytyjski parowiec „Aurania” o pojemności 13 936 BRT, płynący pod balastem z Liverpoolu do Nowego Jorku. Trafiony dwoma torpedami ciężko uszkodzony statek został sztrandowany w pobliżu Tobermory, jednak ostatecznie uległ zniszczeniu (na pozycji 56°36′N 6°20′W/56,600000 -6,333333; w wyniku ataku zginęło ośmiu członków załogi).
1 kwietnia UB-67 został skierowany do Flotylli Szkolnej U-Bootów, gdzie służył jako jednostka szkolna. 21 października okręt ponownie przyporządkowano do formacji bojowej – 1. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte. Tego dnia dowództwo U-Boota objął por. mar. Hellmuth von Doemming, dowodzący poprzednio UC-52. 25 października UB-67 wyszedł z Helgolandu, by wziąć udział w planowanej operacji sił głównych Hochseeflotte przeciwko Royal Navy. Rankiem 4 listopada w odległości 12 Mm na północny wschód od Sunderlandu U-Boot doznał lekkich uszkodzeń w wyniku pojedynku artyleryjskiego z brytyjskim okrętem patrolowym. Wieczorem 10 listopada nieopodal wysp Farne (na pozycji 55°38′N 1°30′W/55,633333 -1,500000) okręt podwodny będąc w zanurzeniu wystrzelił pojedynczą torpedę w kierunku zbudowanego w 1916 roku brytyjskiego trałowca HMS „Ascot” o wyporności 810 ton. Trafiona jednostka zatonęła, a w wyniku ataku zginęło 51 członków załogi. HMS „Ascot” był ostatnim alianckim okrętem zatopionym podczas I wojny światowej. U-Boot dotarł do bazy w Kilonii 13 listopada.
Po zakończeniu działań wojennych, w myśl postanowień rozejmu w Compiègne, SM UB-64 został 24 listopada 1918 roku poddany Brytyjczykom, a w 1922 roku złomowano go w Swansea.
Podsumowanie działalności bojowej
W latach 1917–1918 SM UB-67 odbył łącznie trzy patrole bojowe, podczas których zatopił jeden statek o pojemności 13 936 BRT i trałowiec o wyporności 810 ton. Na pokładach zatopionych jednostek zginęło 59 osób, w tym 51 na brytyjskim trałowcu HMS „Ascot”. Pełne zestawienie bojowych osiągnięć okrętu przedstawia poniższa tabela:
| Data | Nazwa | Państwo | Tonaż | Los jednostki |
|---|---|---|---|---|
| 4 lutego 1918 | „Aurania” |  Wielka Brytania |
13 936 | zatopiony |
| 10 listopada 1918 | HMS „Ascot” |  Royal Navy |
810 | zatopiony |
| RAZEM | zatopione: | 2 | ||
Uwagi
- ↑ W innym miejscu Rössler 1989 ↓, s. 57 podaje, że okręt został zamówiony 2 maja 1916 roku.
- ↑ Gardiner i Gray 1985 ↓, s. 181 podają, że zbiorniki okrętu mieściły od 78 do 86 ton paliwa.
- ↑ UB III ↓ podaje, że dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 75 metrów.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 111 podaje, że załoga okrętu liczyła 36 ludzi.
- ↑ SM – Seiner Majestät – [okręt] Jego Mości.
- ↑ Perepeczko 2014 ↓, s. 485 podaje, że w wyniku ataku zginęła cała załoga trałowca licząca 16 oficerów i 47 podoficerów i marynarzy.
- ↑ Tonaż statków handlowych i innych cywilnych jednostek podany jest w tonach rejestrowych brutto, a w przypadku okrętów podana jest wyporność w tonach.
Przypisy
- 1 2 Rössler 1989 ↓, s. 56.
- 1 2 Kaack 2023 ↓, s. 44.
- ↑ Rössler 1989 ↓, s. 56–57.
- 1 2 3 4 5 6 Rössler 1989 ↓, s. 57.
- 1 2 Perepeczko 2014 ↓, s. 402.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 111.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Möller i Brack 2004 ↓, s. 49.
- 1 2 3 4 Kaack 2023 ↓, s. 45.
- 1 2 3 4 5 6 7 Gröner 1985 ↓, s. 53.
- 1 2 3 4 5 6 7 UB 67 ↓.
- ↑ Rössler 1989 ↓, s. 66.
- ↑ Germaniawerft ↓.
- 1 2 3 4 5 Gogin 2025 ↓.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 110.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Gröner 1985 ↓, s. 52.
- ↑ Gardiner i Gray 1985 ↓, s. 181.
- 1 2 UB III ↓.
- ↑ Williamson 2016 ↓, s. 28–29.
- 1 2 Williamson 2016 ↓, s. 29.
- ↑ Gröner 1985 ↓, s. 52–53.
- 1 2 3 Rössler 1989 ↓, s. 53.
- ↑ Gibson i Prendergast 2014 ↓, s. 313.
- 1 2 3 4 Gröner 1985 ↓, s. 54.
- ↑ Albrecht von Dewitz ↓.
- ↑ Koszela 2019 ↓, s. 216–218.
- ↑ Gerhard Schulz ↓.
- ↑ Gozdawa-Gołębiowski 1994 ↓, s. 562.
- ↑ Wwlossesbrms 3 2011 ↓.
- 1 2 Aurania ↓.
- ↑ Perepeczko 2014 ↓, s. 448.
- 1 2 3 Perepeczko 2014 ↓, s. 482.
- ↑ Hellmuth von Doemming ↓.
- ↑ Perepeczko 2014 ↓, s. 483.
- ↑ Perepeczko 2014 ↓, s. 484–485.
- 1 2 3 4 HMS Ascot ↓.
- ↑ Gozdawa-Gołębiowski 1994 ↓, s. 473.
- ↑ Perepeczko 2014 ↓, s. 485.
- 1 2 3 uboatsucc ↓.
Bibliografia
- British Merchant Ships Lost to Enemy Action Part 3 of 3 – September 1917-November 1918 in date order. naval-history.net, 2011-02-08. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. Robert Gardiner, Randal Gray (red.). London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
- Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-074-4.
- Ivan Gogin: UB48 (UB III) medium submarines (1917 - 1918). Navypedia. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Jan Gozdawa-Gołębiowski, Tadeusz Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1994. ISBN 83-902554-2-1.
- Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
- Guðmundur Helgason: Aurania. uboat.net. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Germaniawerft, Kiel. uboat.net. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: HMS Ascot. uboat.net. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Kapitänleutnant Albrecht von Dewitz. uboat.net. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Kapitänleutnant Gerhard Schulz. uboat.net. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Oberleutnant zur See Hellmuth von Doemming. uboat.net. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Ships hit by UB 67. uboat.net. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: UB 67. uboat.net. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: UB III. uboat.net. [dostęp 2025-02-26]. (ang.).
- Ulf Kaack: Niemieckie okręty podwodne: pełna historia. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2023, seria: Panorama Techniki Wojskowej. ISBN 978-83-7020-879-0.
- Witold Koszela: Zapomniana flota. Okręty Austro-Węgier w I wojnie światowej. Oświęcim: Napoleon V, 2019. ISBN 978-83-8178-199-2.
- Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Andrzej Perepeczko: U-Booty I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-071-3.
- Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
- Gordon Williamson: U-booty Kajzera. Niemieckie okręty podwodne I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2016. ISBN 978-83-65652-73-7.
